فایل صوتی جلسه رونمایی از کتاب:

"آزادی دینی از منظر فقه اسلامی"

نویسنده: #دکتر_سید_حمید_موسویان
(عضو هیات علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر)

◻️با حضور استاد: #دکتر_روح_الله_شریعتی

🗓زمان: 21 آذر 1403

https://t.me/andishedinimoaser

#اطلاع‌رسانی
#رویداد

?جلسه رونمایی از کتاب:

"آزادی دینی از منظر فقه اسلامی"

نویسنده: #دکتر_سید_حمید_موسویان
(عضو هیات علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر)

◻️با حضور استاد: #دکتر_روح_الله_شریعتی

?زمان :    چهارشنبه _  ۲۱ آذر ۱۴۰۳

⏱ ساعت:    ۱۲:۴۵ ظهر

◽️شرکت برای عموم آزاد است
(قم- خیابان معلم شرقی-خیابان شهیدان عابدی-کوچه ۴- پلاک ۱۶- پژوهشکده اندیشه دینی معاصر)

?پخش زنده از صفحه اینستاگرام پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

?https://instagram.com/andishedinimoaser

@andishedinimoaser

?امر به معروف نامشروع

? سید حمید موسویان

پ.ن: با توجه به اتفاق اخیر که به اسم امر به معروف انجام شد این مطلب بازنشر می‌شود.

برای مشاهده مطلب در کانال در قسمت بالای پست کلیک کنید.

کانال تأملات اینجایی و اکنونی:
https://t.me/injaeioaknoni

جنسیت و فهم دین؛ دسته‌بندی رویکردهای موجود
سید حمید موسویان

?رویکردهای رایج به دین:
1. بنیادگرایی
2. سنت‌گرایی
3. مدرن
4. پست مدرن

?تفاوت هر رویکرد در مواجهه با پرسش ارتباط دین و جنسیت:

- بنیادگرایان، اساسا جنسیت را مسأله نمی‌بینند و آن را ساخته دنیای سکولار و غیر مقدس می‌دانند که به هر شکلی با آن باید مقابله نمود.

- سنتی‌ها هرچند در مسأله ندانستن جنسیت با بنیادگرایان هم‌داستان هستند ولی حداقل خود را در قبال اشکالات و سؤال‌هایی که در سطح عمومی چه از جانب متدینان و چه از طرف افکار عمومی و اندیشمندان مطرح می‌شود مسئول می‌دانند و تلاش می‌کنند توجیه‌هایی برای آنچه در شریعت وجود دارد ارایه نمایند.

- رویکرد سوم، جنسیت و نگاه دین و شریعت به آن را به عنوان یک مسأله به رسمیت می‌شناسد. در این نگاه، هر چیزی که جنبه‌های چالش برانگیز در حوزه جنسیت تلقی می‌شود مربوط به عوارض دین است نه مبانی و اصول مرکزی دین. به همین دلیل، بازخوانی و بازفهمی دین برای حل این معضلات، نه تنها ممکن است بلکه امری ضروری تلقی می‌شود.

- رویکرد چهارم، نسبت دین و جنسیت را نه تنها یک مسأله جدی بر می‌شمارد که حتی بر این باور است دین رایج در برابر این مسأله، جواب جدی و قانع کننده‌ای هم برای عرضه ندارد و لذا باید به سراغ منابع جدید معرفتی و حقوقی در دوره معاصر رفت.

?بر اساس این دسته‌بندی، گروه سوم به رابطه جنسیت و دین به عنوان یک دغدغه نگاه می‌کنند و تلاش دارند راهی میانه برای حفظ هسته مرکزی دین از یک طرف و توجه به مسأله جنسیت از طرف دیگر داشته باشند.
اما گروه دوم و چهارم با ترجیح یکی از دو طرف این معادله، یا دین را مبنا قرار می‌دهند و جنسیت را امری حاشیه‌ای تلقی می‌کنند (رویکرد دوم) یا مسأله جنسیت را پررنگ می‌کنند و حضور دین در این عرصه را خاتمه یافته می‌دانند (رویکرد چهارم).
گروه اول نیز نه اساسا جنسیت را مسأله می‌دانند و نه کسانی که این چنین پرسش‌هایی را در برابر دین قرار می‌دهند به رسمیت می‌شناسند.

?برای مطالعه متن کامل، اینجا را کلیک کنید.?

#هرمنوتیک
#فمینیسم
#رویکرد_زنانه‌نگر

?کانال تأملات اینجایی و اکنونی:
https://t.me/injaeioaknoni

??? ادامه فرسته قبل

?البته این فهم و بیان اهداف احتمالی، در حد نگاه سریع است و اصراری ندارم که این تفسیر، همه جنبه‌های آن روایت را توضیح می‌دهد؛ ولی یک احتمال است که بدون رد و انکار داستان، آن را به نوعی دیگر فهم می‌کند و منافاتی با روایت مورد پذیرش نیز ندارد.

?بر این اساس، تفسیر و فهم این داستان‌ها در قالب دیدگاه مشهور قابل خدشه است ولی لزوما به معنی بی‌اعتبار تلقی کردن آن روایت نیست.
هر واقعه‌ای را می‌توان از زاویه‌های مختلف گزارش کرد و در هر روایت، جنبه‌ای را مدنظر داشت. روایت‌ها و گزارش‌های مختلف و متفاوت به معنی آن نیست که حتما یک یا چند مورد آن خلاف واقع است. ولی در نظر گرفتن آن به عنوان گزارش تمام و کمال واقعیت، خطایی است که در خوانش رایج دینی و سنتی رخ می‌دهد.

?نیازی نیست خوانش دینی خاصی را انکار کنیم تا به نتیجه مطلوب دست پیدا کنیم. در بسیاری از موارد عدم انکار روایت سنتی و تلاش برای بازفهمی متن مورد قبول، هم هدف را در دسترس قرار می‌دهد و هم شانس همراهی جامعه سنتی را بالا می‌برد.

?البته این کار بسیار دشوار است و نتیجه‌های دیریابی دارد که باعث می‌شود بسیاری از پژوهشگران و کنشگران اجتماعی عطای چنین روشی را به لقایش ببخشند. غافل از آنکه روش راحت‌تر (یعنی انکار روایت مورد قبول عموم مردم) به گسترش شکاف‌های اجتماعی می‌انجامد و بستر نزاع‌های بزرگ را آماده می‌سازد.

?در یادداشت دیگری در آینده خواهم کوشید ماجرای خلقت حوا از آدم را با همین مبنا مورد بررسی قرار دهم.

#پدیدارشناسی_دین
#فمینیسم
#رویکرد_زنانه‌نگر
#هرمنوتیک

?کانال تأملات اینجایی و اکنونی:
https://t.me/injaeioaknoni

نگاه همدلانه به دین در کنار دغدغه برابری
سید حمید موسویان

?در روزهای اخیر یادداشتی از دوست گرامی خانم دکتر مرادی منتشر شد با هدف بررسی نگاه ضد زن به گناه نخستین که در عهدین وجود دارد.
(برای خواندن یادداشت، اینجا را کلیک کنید.)

?رویکرد محوری این یادداشت رویکرد برخی از اندیشمندان مسلمان در بیش از نیم قرن اخیر است. این متفکران می‌خواهند جنبه‌های خاصی از سنت دینی که دارای ظاهر تقابل با نگاه انسانی به زنان است را مربوط به کتاب مقدس دانسته و با برچسب اسرائیلیات، آنها را انکار و طرد نمایند. به بیان دیگر با توجه به آنکه این روایت و خوانش، ابتدا در عهد عتیق و بعد در متون یهودی و مسیحی مطرح شده است پس نتیجه گرفته‌اند حتما این روایات که در منابع روایی و تفسیری وجود دارد از اسرائیلیات است و به عنوان امری جعلی باید آنها را کنار گذاشت. هدف برخی از متأخران در انتخاب این رویکرد، اثبات این نکته است که خوانشی برابری‌طلب از دین ارایه دهند.

?اما آیا این رویکردها توانسته است تغییری جدی در فضای کلی جامعه دینی ایجاد کند؟ آیا نگاه‌های برابری‌خواه به ویژه در مورد زنان، به اندازه‌ای که توقع می‌رود توانسته‌ دیگران را اقناع کند که این نوع مباحثِ مرتبط با دین را کنار بگذارند و به عنوان منابعی نادرست و تحریف شده به آنها بنگرند؟ به نظر می‌رسد تا حد زیادی این توفیق حاصل نشده است و احتمالا اصرار بیشتر نیز نتیجه‌ای بهتر در پی نداشته باشد.

?این در حالی است که این گروه از برابری‌خواهان دارای دغدغه دین نیز هستند و این‌گونه نیست که مانند جمعی از جریان برابری‌طلب، اساسا عطای دین را به لقایش بخشیده باشند و امید خود را به دین از دست داده باشند.

?به نظر می‌آید مشکل این جریان در همان رویکرد معارضانه و تقابلی با بخشی از سنت دینی است. آنچه در سطح جامعه دیندار به عنوان امری دینی شناخته می‌شود بسیار سخت و با کندی قابل تغییرِ مبنایی است. به بیان دیگر کنار زدن اموری این‌چنین، نیاز به قدرت اجتماعی بزرگی دارد که هیچ گاه این گروه‌ها نتوانسته‌اند آن را به دست آورند. رویکرد تقابلی و طردی، به راحتی نمی‌تواند مقبولیت عام پیدا کند و در نتیجه این نوع تلاش‌ها همواره با صخره‌ای سخت مواجه می‌شود و محصول آن بسیار کوچک و محدود است.

?طبیعی است که این پرسش مطرح شود که مگر راهکار دیگری هم وجود دارد و از مسیر دیگری هم می‌توان به همان هدف دست یافت. نگارنده بر این باور است که نگاه همدلانه و نه معارضانه، راهکاری است که هرچند دشوار است ولی نتیجه بیشتر و مطلوب‌تری در پی دارد.

?در مورد داستان‌های دینی که تفاوت میان زن و مرد از آن برداشت شده است یک راهکار همدلانه آن است که آنها را نه به عنوان گزارشی کامل از واقعیت عینی تاریخی بلکه روایت و داستانی برای فهم جهان توسط دینداران در نظر بگیریم. این داستان‌ها کاذب و ناراست نیست بلکه گزارشی است از زاویه‌ای خاص برای رسیدن به هدفی خاص. مثلا در داستان گناه نخستین، سخن از این نیست که چه کسی در ابتدا گناه را انجام داد؛ به این دلیل که هم آدم و هم حوا به عقوبت اصلی که در داستان مطرح است یعنی هبوط، دچار شدند.

?سایر بیان‌ها در داستان نیز اشاره به جنبه‌های اختصاصی‌ای است که لزوما برتری یک طرف بر دیگری را نمی‌خواهد اثبات کند بلکه می‌خواهد تفاوت شخصیت‌ها را نشان دهد و نسبت به آنها بی‌اعتنا نباشد. جدای از آدم و حوا، ماری که باعث گمراهی شد نیز مورد عقوبت قرار گرفته است و مجازات او نیز با آن دو تفاوت دارد. بر این اساس هر شخصیت در این روایت، مستقل از دیگران به حساب آمده است و تفاوت‌هایی در مجازات هر یک شکل گرفته است. اینکه هر قسمت این بیان و روایت دقیقا به چه معناست و حتی مجازات‌هایی که در آن مطرح شده است چه معنایی به همراه دارد جای تأمل دارد.

?به همین دلیل آن گزارش لزوما در پی اثبات آن جنبه‌هایی که میان متدینان مشهور شده است نیست و فقط هدف ویژه خود را دنبال می‌کند. متدینان میان گناهکاران موجود در داستان (یعنی آدم، حوا و مار) تفاوت می‌بینند و آدم را به نوعی قربانی این ماجرا معرفی می‌کنند ولی به این پاسخ نمی‌دهند که چرا یک قربانی باید به مجازات بزرگی مثل هبوط دچار شود. اما شاید هدف این داستان را بتوان مشارکت همگانی در خطا معرفی کرد و هر یک به سهم خود در این مسیر حرکت کرده‌اند. تفاوت در مجازات هر شخصیت داستان نیز ممکن است اشاره به آن باشد که علاوه بر مجازات کلی همه افراد، هر یک به تناسب وضعیت فردی خود نیز مورد مجازات قرار گرفته‌اند. این مجازات فردی به معنی آن نیست که لزوما تقصیر یکی از آنها از دیگری بیشتر باشد.

کانال تأملات اینجایی و اکنونی:
https://t.me/injaeioaknoni

ادامه در فرسته بعد ???