*🔹 *اموجی «❤️» در هنرهای باستانی*🔹 *دیوارنگاره‌ای از توپکاک‌قلعه‌ خوارزم🔸 @daftar_iranshah

🖤 نقاشی آرامگاه کوروش

📃 نقاش معروف انگلیسی، سِر رابرت کِر پُرتِر، به دستور رئیس آکادمی هنر سن‌پترزبورگ روسیه، در اوایل قرن نوزدهم (حدود ۱۸۱۷م)، به ایران سفر کرد و نقش‌های برجستهٔ تخت جمشید، نقش رستم، نقش رجب، آرامگاه کوروش و طاق باستان را نقاشی کرد. وی آلبوم نقاشی‌های خود را به تزار روسیه فروخت و امروزه در اختیار موزهٔ ارمیتاژ است. کرپرتر از نخستی کسانی بود که تشخیص داد این آرامگاه متعلق به کوروش، شاهنشاه هخامنشی است.

🔸 @daftar_iranshah

? صحنهٔ شکست دیو سپید از رستم دستان*? *خان هفتم رستم

▪️#AI_ART
?@daftar_iranshah

? اسپرغم‌های پسندیده در ایرانشهر ساسانی

? در متن پهلویِ «خسرو و ریدگ» (خسرو و ریدک قبادی)، که در آن ریدکی (پسرک جوانی) به نام «خوش‌آرزو» که از نجبای دربار «خسرو پرویز» بوده، به پرسش‌های این شاهنشاه پاسخ می‌دهد. در بخشی از آن خسروپرویز از ریدک دربارهٔ خوشبویترین اسپرغم‌ها (گیاهان خوشبو*⚗️*) می‌پرسد و ریدک نیز به او پاسخ می‌دهد.
????????????

?[خسرو] پرسید: «از سپرغم‌ها کدام خوشبوی‌تر است؟»
[ریدک] پاسخ گفت: «شاهسپرم? که با داربوی? (=عود)، مشگ? و شاهبوی? (=عنبر) و گلاب? اندوده‌اند».
پرسید: «دیگر؟» گفت: «دیگر بنفشه? با شاهبوی، نیلوفر? با مشگ، و گل باقلیِ? آغشته به کافور.»
[خسرو] پرسید: «بوی سپرغم‌ها به چه مانند است؟!»
[ریدک] گفت: «بوی نرگس? ایدون چون بوی جوانی ماند، بوی گل سرخ? ایدون چون بوی دوستان، و بوی شاهسپرم? چون بوی فرزندان، و بوی خیریِ شب‌بو?، به بوی گرامیان مانند است».
????????????

? [خسرو] پرسید: «بوی بهشت را به چه مانند کنند؟»
[ریدک] گفت: «هرگاه بوی بادهٔ خسروانی?، سیب شامی? و گل سرخ فارس?، شاهسپرم سمرقند? و بادرنگ طبرستان?، نرگس مشکی? و بنفشهٔ سفاهان?، زعفران قم? و بونی?، و نیلوفر شیروانی? را در هم آمیخته، بوی‌های سه‌گانهٔ داربوی هند?، شاهبوی شحری? و مشک تبتی? را بر آن بیفزایند، بوی بهشت را که به پارسایان نوید داده‌اند خواهی شناخت».
????????????

? دیگر اسپرغم‌هایی که ریدک به خسرو می‌شناساند این‌ها هستند: «یاسمین*?*، گل خسرو*?*، گل گیتی*?*، گل سرخ*?*، نرگس*?*، خیری سرخ*?*، خیری زرد*?*، سمن*?*، سمن زرد*?*، سوسن*?*، مارو اردشیران (بومادران)*?*، ماروی سپید (بومادران)*?*، بنفشه*?*، شاهسپرم (ریحان)*?*، مورد*?*، نیلوفر*?*، مرزنگوش*?*، سپیده‌*?*، پلنگ‌مشک*?*، کوپل (گل بابونه)*?*، نسترن*?*، منج (شکوفهٔ بادام کوهی یا بادام تلخ)*?*، سیسنبر (سوسنبر)?».

? @daftar_iranshah

? اَشکَش، پهلوانی از خاندان فریدونیان

? اَشْکَش aškaš، یکی از پهلوانان بزرگ و نامدار دوران کیانیان و از فرماندهان دلاور کیخسرو است. در داستان‌های حماسی ایران بازشناسی این نام که احتمالاً برای کس دیگری به کار نرفته دشوار است. البته احتمال یکی بودن این نام با «اَشْک» یا همان «اَرَشک» اشکانی وجود دارد. شاید این نام نخست «اَشْکْ‌وَخش» و «اَشْکْوَش» (قابل قیاس با سیاوخش - سیاوش) بوده است.

? فردوسی در شمار پهلوانان و فرماندهان کیخسرو، از دسته‌ای به نام «فریدونیان» نام می‌برد که بر شمار هشتاد مرد بودند. فرماندهی این گروه با پهلوانی به نام «اَشکَش» بود. با تردید، کلمهٔ "اشکش" را می‌توان تغییری از "اَشک" دانست که اصلاً "اَرَشک" است. تلفظ رومی ایت اسم "آرساکس" است که چندین تن از شاهان و شاهزادگان دودمان اشمانی بدان نام موسوم‌اند.

? اوصاف این پهلوانان در شاهنامه به نوعی است که از همان نظر اول خواننده را با ما هم‌داستان می‌کند و بر آن می‌دارد که ایشان را از ملوک‌طوایف و امرای محلی ایران در یکی از ادوار تاریخی بداند. این پهلوانان هر یک سپاه و درفشی خاص داشتند و از نواحی مختلف به دربار شاه حاضر می‌شدند و لشکریان ایشان هم مستقیماً از آنان اطاعت می‌کردند. اما همهٔ این پهلوانان مطیع و منقاد شاه یا سپهسالار او بودند و این درست همان وضعی است که در عهد اشکانی وجود داشته است.

? در مجمل‌التواريخ، اشکش پسر قباد پسر کاوه، به‌عنوان یکی از ۱٬۲۰۰ اسپهبد کیخسرو آمده است. طبری و بیرونی در ذکر شاهان اشکانی، از «اشکان بن اش» نام می‌برند. وُلف و عبدالقادر بغدادی به جای «اشکش»، «اشکن» می‌آورند. مسعودی به جای «اش» «آس» نویسد.

? در جنگ کیخسرو شاه ایران با تورانیان، اشکش فرمانده سپاهی از کوچ و بلوچ بود و در پشت سپاه گستهم لشکر می‌راند. فردوسی او را تیزگوش، پرزور، دلیر، تیزهوش و گرزداری از نژاد همای می‌نامد.

? در لشکرکشی ایرانیان به توران، به فرماندهی فریبرز، اشکش تیزچنگ فرمانده میسرهٔ سپاه بود. هنگام رهسپار شدن رستم به توران برای نجات بیژن، اشکش یکی از هفت دلاور همراه رستم بود که فردوسی او را صیدکنندهٔ نرّه‌شیر نامیده است. پس از رهایی بیژن، چون افراسیاب به تعقیب رستم پرداخت، اشکش فرمانده میمنهٔ سپاه بود که با گرسیوز درآویخت.

? اشکش در رایزنی کیخسرو برای مقابله با افراسیاب حضور داشت و کیخسرو او را با ۳۰ هزار سوار نیزه‌دار مأمور جنگ با شیده در خوارزم کرد. اشکش در خوارزم شیده را مغلوب و متواری کرد. پس از این پیروزی، کیخسرو او را روانهٔ زم کرد تا از حمله افراسیاب به پشت سپاه ایران جلوگیری کند.

? در نبرد مکران (نبرد کیخسرو با شاه مکران) نیز اشکش دلاورانه همراه کیخسرو بود. چون کیخسرو آهنگ دریای زره کرد، اشکش را فرمانروای مکران ساخت.

?سرچشمه‌ها:
? ۱- پرویز رجبی: مقالهٔ «اشکش». مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، جلد ۲۵.
? ۲- ذبیح‌اللّٰه‌ صفا: «حماسه‌سرایی در ایران، از قدیمی‌ترین عهد تاریخی تا قرن چهاردهم هجری». تهران: ۱۳۴۴، چاپ فیروز. صفحه ۵۸۷-۵۸۸.

? @daftar_iranshah
? @balochs_history

? منظومهٔ بهمن‌نامه

‏━━━━≼?≽━━━━

? بَهْمَنْ‌نامه، منظومه‌ای پهلوانی که ایرانشاه (ایرانشان) بن ابی‌الخیر آن را براساس داستان‌های کهن ایرانی در سال‌‌های ۴۸۰ الی ۵۵۰ هجری قمری، در حدود ۱۰۵۰۰ بیت سروده است.

? بهمن نامه مجموعه اشعار مثنوی حماسی با موضوع بر تخت نشستن بهمن پسر اسفندیار، به‌ویژه لشکرکشی او به سیستان به کین‌خواهی پدرش، و جنگ‌های متعدد وی با خاندان زال است.

? بهمن‌نامه مانند منظومه‌های دیگری از این دست، در بحر متقارب مثمن محذوف یا مقصور سروده شده است و براساس چاپ فعلی ۴۴۳‘۱۰ بیت دارد.

? ایرانشاه مانند دیگر شاعران حماسه‌سرای پس از فردوسی، به‌شدت تحت تأثیر شاهنامه است. او به غیر از تأثیراتی مانند توصیف میدان جنگ، به‌کارگیری مضامین مشابه، و تقلید از صور خیال به‌کاررفته در شاهنامه، در بسیاری از موارد یک مصراع یا یک بیت را عیناً یا با اندکی تغییر از شاهنامه نقل کرده است. البته در بهمن‌نامه توصیفات جالب توجهی نیز وجود دارد، مانند آنچه در وصف دختر شاه قنوج آورده است. روایت ایرانشاه در سراسر منظومه، نسبت به بهمن جانب‌دارانه است. در ابیات این منظومه، بیش از ۳۰۰ واژۀ غیر فارسی، آن هم واژه‌های بسیار ساده، به کار نرفته است.

? این منظومه شامل ۴ بخش است:

? بخش اول به برتخت‌نشینی بهمن با حضور بزرگان ایران ازجمله رستم و زال؛ ازدواج بهمن با کتایون، دختر شاه صور، با میانجی‌گری رستم؛ توطئۀ کتایون و لؤلؤ، غلام فاسق وی، علیه بهمن؛ جنگ بهمن با لؤلؤ و پیروزی بهمن با کمک پادشاه مصر؛ آگاهی‌ یافتن بهمن از مرگ رستم؛ و سرانجام، تصمیم بهمن به جنگ علیه خاندان زال، اختصاص دارد.

? موضوع بخش دوم، لشکرکشی بهمن به سیستان است. او در مصاف با خاندان زال ۳ بار شکست می‌خورد و سرانجام در چهارمین رزم پیروز می‌شود؛ سپس زال را به اسارت می‌گیرد و فرامرز را دستگیر کرده، به دار می‌کشد.

? موضوع بخش سوم رفتن بهمن به هند در تعقیب دختران رستم و اسیر کردن آنهاست.

? بخش چهارم به بازگشت بهمن از هند، آزاد کردن زال و دختران رستم، جنگ برزین‌آذر با بهمن برای انتقام خون پدر، و سرانجام، گرفتار شدن بهمن در کام اژدها اختصاص دارد.

منبع: ویکی‌شاهنامه

? @daftar_iranshah