#آیین_سخن

⬅️ اضافه_مقلوب

یکی از ظرفیتهای ارزشمند ِ زبان فارسی برای واژه سازی و آفریدن ِ اصطلاحات ِ نو، قدرت ِ ترکیبسازی ِ زبان فارسی است.
می توان به راحتی، دو واژه را ترکیب کرد و به شرط آگاهی و دانایی، واژه و ترکیبی تازه و مطابق قاعده ساخت.
قاعده ی قلب، یا برعکس سازی یکی از شیوه های ساخت ِ ترکیب در زبان فارسی است که به شکلهای گوناگون از این شگرد استفاده شده و به آن « اضافه مقلوب » هم گفته می شود، برای مثال «کارمزد»، «دستمزد»، «بلندپرواز » و « بزرگراه » از اینگونه است. این ترکیبها در اصل مزدِ کار، مزد دست، پرواز بلند و راه ِ بزرگ بوده اند.

شوربختانه برخی از مردم، ترکیبات ِ نادرستی از روی نا آگاهی ساخته اند و قواعد زبان عربی را بر سر واژه های فارسی آورده اند که نادرست است، ترکیباتی مثل « ممنوع الچاپ »، «ممنوع الپرواز!»، «ممنوع الکار» و « جاوید الاثر » که کاملا اشتباه هستند، از قاعده اضافه مقلوب می توان ترکیباتی درست، معادل ِ آنها ساخت.

?«چاپْ ممنوع » به جای ممنوع الچاپ
?«جاویداثر » به جای جاویدالاثر
?«کارممنوع» به جای ممنوع الکار
?«ورودممنوع » به جای ممنوع الورود
?️«پروازممنوع» به جای ممنوع الپرواز

(یدالله گودرزی )

#آیین_سخن
#هر_ایرانی_نگهبان_زبان_فارسی
#رادیو_ایران
@aeenesokhan

?
آگهی‌نما به جای بیلبورد

گروه واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی:
? انگلیسی‌زبانان این سازه را که برای نصب آگهی در خیابان‌های پررفت‌وآمد و بزرگراه‌ها نصب می‌شود، billboard نامیده‌اند که در لغت به‌معنی «تخته‌ای برای اعلان عمومی» است.
? در فارسی به آن «آگهی‌نما» می‌گوییم.

@Aeenesokhan

واژه‌های ایرانی دخیل در قرآن:

جناح، دین، رزق، وزیر، جُند، حور، روضه، ابریق، استبرق، برزخ، زنجبیل، زور، سجّیل، سراج، سرادق، زرابی، سرد، صلب، عبقری، عفریت، فردوس، کنز، المجوس، مرجان، هارون و ماروت، سربال، سندس، ارائک، نمارق، مسک، وردة

#واژه‌های_دخیل_در_قرآن_مجید
#آرتور_جفری
#ترجمه_فریدون_بدره‌ای
@Aeenesokhan

? آیین سخن ?

پژوهشگران برآنند که حدود پنجاه واژه ی فارسی در قرآن آمده است.

جلال سیوطى در کتاب «المهذب» ۱۴۰ واژه قرآنى را معرب - عربى شده - شمرده است.
برخى از واژه های فارسى که در قرآن آمده عبارتند از:
استبرق (درسوره های کهف و انسان)عربی شده ی اِستَبرگ یا سِتَبرَگ :ابریشم ضخیم
سِجّیل: (هود و حجر) عربی شده ی سَنگ گِل
مقالید: (زمر و شورى)جمع مقلاد که از ریشه ی کلید است
اباریق: (واقعه) جمع اِبریق که عربی شده ی آبریز به معنی پارچ است .
تنّور; (هود) برخی آن را سُریانی می دانند .
جهنم; (۷۷مرتبه در قرآن آمده است) عربی شده ی گهنام است .
دینار; (آل عمران)
زنجبیل: (انسان)
جُناح ( ۲۵ بار در قرآن آمده است. )عربی شده ی گناه است .
زمهریر، ارایک ( جمع اریکه )، کنز از ریشه گنج ، سندس ، کافور ، مسک (مشک) و یاقوت از واژه های فارسی قرآن هستند.

#به_آیین_سخن_بپیوندید
#من_نگهبان_زبان_فارسی_هستم
#رادیو_ایران
@Aeenesokhan

?
" واژه‌های فارسی‌ِ پورسینا "

(خاستگاه: لغات فارسی ابن‌سینا و تأثیر آنها در ادبیات، دکتر محمد معین؛ مقدمه‌ی لغتنامه‌ی دهخدا، چاپ دوم از دوره‌ی جدید، انشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۷)

ابوعلی سینا (۳۷۳-۴۲۸ ه‍.ق.) وابوریحان بیرونی (۳۶۲-۴۴۰ ه‍.ق.) دو بزرگ‌مرد معاصر یکدیگر بودند، منتهی بیرونی بزرگ‌سالتر از ابن‌سینا بود. مکاتبات و مناظرات آن دو دانشمند معروف است.
آنچه اینک مورد توجه ماست، خدمتی است که ایشان به زبان و لغت پارسی کرده‌اند.

ابن‌سینا با کتاب "دانشنامه" و بیرونی با کتاب "التفهیم " خود نهضتی در ایران پدید آوردند که دامنه‌ی تأثیر آن تا عصر حاضر کشیده شده است.
با تألیف این دو کتاب، فرهنگ لغات پارسی غنی‌تر و ارجمندتر گردید، زیرا این دو دانشمند از لغاتی که متداول و رایج بود و نیز از آنچه در بطون کتب مضبوط بود گلچین کرده در دو اثر جاویدان خود به کار بردند. آنان برای مفاهیمی نیز که لغتی در میان مردم یا در کتب پیشینیان نیافته بودند، لغات رایج را مجازاً به معانی جدید استعمال کردند؛ و در صورت ضرورت، ترکیبات و اصطلاحاتی از مفردات پارسی پرداختند، و زبان پارسی را _تا آنجا که در آن روزگار میسر بود_ شایسته‌ی ادای مفاهیم علمی کردند.
زمان تألیف دانشنامه و التفهیم نزدیک به یکدیگر است، چه التفهیم در سال ۴۲۰ ه‍.ق. تألیف شده و سال تألیف دانشنامه هرچند مشخص نیست، ولی بطور قطع بین سالهای ۴۱۴ تا ۴۲۸ ه‍.ق بوده است. بنابراین با مدارک موجود، تقدم و تأخر تألیف این دو کتاب و تأثیر یکی در دیگری معلوم نیست.
در هر حال-با وجود اختلاف دانشنامه و التفهیم در موضوع- آن دو کتاب، لغات و ترکیبات مشترک بسیار دارند که از آن جمله است:

?️آبناک: پرآب و زمینی که از همه جای آن آب بیرون می‌جوشد

?️آرمیدن(و مشتقات آن): ساکن‌بودن، بی‌حرکت بودن

?️آمیختن(و مشتقات آن): اختلاط و امتزاج و ترکیب

?️اندریافتن(و مشتقات آن): ادراک کردن

?️باریک: دقیق

?️برسو: عالی و سمت فوقانی

?️پذیرفتن=پذرفتن: قبول. بیرونی آن را به معنی نجومی به کار برده[التفهیم] و ابن‌سینا به معنی فلسفی[دانشنامه، الهی].

?️پیوستن: اتصال. بیرونی این کلمه را به مفهوم نجومی گرفته[التفهیم] و ابن‌سینا به مفهوم فلسفی[دانشنامه، الهی]، و همچنین است پیوند به معنی اتصال[التفهیم]، [دانشنامه، الهی].

?️تنومند: جرم و جسم، و تنومندی: جسمانیت. بیرونی به مفهوم نجومی استعمال کرده[التفهیم] و ابن‌سینا به معنی حکمی[دانشنامه، طبیعی].

?️جنبانیدن(و مشتقات آن): حرکت دادن، تحریک

?️چگونگی: کیفیت

?️چهارسو: چهارگوشه(مربع، مستطیل) و چهارسویی(چهارگوشه بودن)

?️خرمن: هاله(ماه)

?️دیگرم: وصف ترتیبی، دیگر

?️دیداری: مرئی

?️راست: مستقیم(خط)

?️رده: صف، سطر(کلمات)

?️زبرسو: علوی مقابل سفلی

?️زیانکار: مضر، ضاری

?️سه سو: مثلث، و سه سویی: مثلث‌‌بودن

?️شمار: عدد

?️فروسو: تحت، سفل

?️فروشدن: انحطاط و سقوط و غروب

?️کرانه: کنار و طرف و حاشیه

?️گرایستن: میل‌کردن، متمایل‌شدن

?️مانندگی: شباهت و تشبیه

?️میانگین: میانگی، واسطه، متوسط

?️نگرش: نظر، ملاحظه

?️نهادن: فرض کردن

?️هموار: مسطح، و همواری: مسطح‌بودن

?️یاد داشتن(و مشتقات آن): حفظ، به‌خاطر داشتن

#جهان_ایرانی #آیین_سخن
? ایرانسرا، کانالی برای مرزبانی فرهنگ ایران. به #ایرانسرا بپیوندید?
@aeenesokhan
@IRANSARA_IR

?
♦️واژگان فارسی به صورت های زیر به زبان عربی داخل شده است: 

?۱- بدون تغییر یا با کمترین تغییر مانند: بادام، استاد، خبر، درویش، دیوان، سکر = شکر، شیرین، آشوب = اوباش، ابریشم= ابریسم، شادان = شاذان و ...
?۲- با تغییر، حذف یا تبدیل حرف های پ، ژ، چ، گ که در زبان عربی وجود ندارد به صداهای دیگر. مانند: چغندر= شمندر، چنده = شنوه، پگاه = صباح، پند، پن = فن، گاومیش = جاموس، گلنار = جلنار، چلیپ = صلیب، چین = صین، چارسو = شارسو، دیباچه = دیباجه، گدا = كدا = تكدی، لگام = لجام، چمران = تشمران، گرنادا = قرناطه، خانه گاه = خانقاه، گزیه = جزیه، کاک = کعک = کیک، گنجینه = خزینه، پرده = برقه و ...
?۳- تغییر حروف ک به ق و خ. مانند: کاسپین = قزوین، کله = قله، کوروش = قوروش، کسرا = خسرو
تغییر کلی: گاهی در تبدیل واژه ی فارسی به زبان عربی هیچ اثری به جز در وزن واژه ی فارسی باقی نمانده است مانند: چند، چن = کم، گچ = جص، مجصص، زشت = رجس، پسک = برص، گنج = کنز و ...
?۴- کاربرد کلمات در معنی متضاد با معنی فارسی و یا در غیر معنی اصلی مانند: خوبه = خیبه، زرابی (قالی)
?۵- به هم ریخته شدن تمام صدا و حروف مانند: باغ = غابه، باغات = غابات.
?۶- یک کلمه از فارسی چند بار به شکل ها و به معنی های گوناگون وارد عربی شده مانند: از کلمه ی باغ = باقه به معنی دسته گل و کلمه غابه به معنی جنگل، ساروج به معنی نوعی ملاط سیمان و آب انبار و سهریج (صهریج) به معنی تانکر آب .
?۷- حذف سایر آواها مانند : نارگیل = ارکیل، آبریز = ابریق
?۸- گاهی در تبدیل واژه ی فارسی به عربی برخی از حرف ها از واژه ی فارسی تغییر کرده است، مانند: گوشه = حاشیه، هامش = حامش، جشن = دشن = تدشین، سنگ = سنج = صنج، چار راه = شارا = شارع، شاد شید = شادی اناشید، ببر = بایبر = تایگر و ...
?۹- گاهی از مفردهای فارسی یا عربی کلمه هایی ساخته شده و سپس به ادبیات عرب نیز راه یافته است، مانند: سوء تفاهم ار «فهم»، تهویه از «هوا»
?۱۰- حذف و یا تغییر و تبدیل حروف عله «و . ا. ی» به یکدیگر . مانند: جوراب = جورب، خوب = خید = خیر،

?۱۱- تبدیل ا به هـ و تبدیل ز به س مانند : اندازه = هندسه، اندام = هندام.
?۱۲- گاهی در تبدیل واژه ی فارسی به عربی دو حرف از واژه ی فارسی باقی مانده است ، مانند: آیین = دین
?۱۳ - گاهی در تبدیل واژه ی فارسی به عربی آواهایی به آن افزوده شده است. مانند: ستون = استوانه = اسطوانه، سروج = ساروج = سهریج = صهریج.
?
منابع :
- سرگذشت زبان فارسی دری، تالیف پروفسور رسول رهین، شورای فرهنگی افغانستان، 1385
- الکلمات الفارسیه فی المعاجم العربیه – جهینه نصر علی – طلاس – برج دمشق ، 2003
-معجم المعربات الفارسیه: منذ بواکیر العصر الحاضر ، محمد التونجی‏
@aeenesokhan
@IRANSARA_IR

#آیین_سخن

فاصله‌گذاری

اهمیتِ فاصله‌گذاریِ دقیق را در این جفت‌جمله‌ها می‌توان دید:

1. پس فردا تعطیله.

2. پس‌فردا تعطیله.

3. الآن کار دارم.

4. الآن کاردارم.

5. نخست وزیر واردِ سالن شد.

6. نخست‌وزیر واردِ سالن شد.

7. هر روز نامه‌ای را می‌خواندم.

8. هر روزنامه‌ای را می‌خواندم.

9. همه چیز را به یاد داشت.

10. این یادداشت را بخوانید.

11. پیش رفت؟ تا کجا؟

12. پیش‌رفت تا کجا؟

13. او با ما هیچ عکسی نگرفت.

14. اوباما هیچ عکسی نگرفت.

15. بالش را پشتِ سر بگذارید.

16. مشکلات را پشت‌ِسر بگذارید.

17. شباهت‌ِ نادرِ شاه و برادرش.

18. شباهتِ نادرشاه و برادرش.

19. من هم‌ چنین عقیده دارم که...

20. من هم‌چنین عقیده دارم که...

21. میوه تازه رسیده‌است.

22. میوۀ تازه رسیده‌است.
23. میوۀ تازه‌رسیده است.
24. میوۀ تازۀ رسیده است.

#بهروز_صفرزاده
#هر_ایرانی_نگهبان_زبان_فارسی
#رادیو_ایران
@Aeenesokhan