#یادداشت_مهمان

🏷 درباره‌ی فراموشی یا بی‌توجهی به «امر ملی»

🖊 عبدالرحمن حسنی‌فر | دانشیار فلسفه سیاسی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

مشکل از آنجا آغاز می‌شود که انگار در بررسی‌ها، داوری ها و ارزیابی‌ها در حوزه عمومی جامعه ایرانی و کنش‌گری در عرصه اجتماعی یک چیزی کم است؛ چیزی که به‌خاطر فقدانش، خوب از بد و باید از نباید کمتر معلوم می‌شود. این خلا، لزوما به معنای فقدان وجدان عمومی یا احیانا قضاوت کلی در تاریخ نیست بلکه خلا، به چیزی برمی‌گردد که وجودش در حال و اکنون، یک ضرورت عینی دارد و آن وجود کاربردی و کارآمد نهادها و رویکردهایی که به «امر ملی» بپردازد. ممکن است سوال شود امر ملی به چه معنی است که خلا و فقدان آن، یک مشکل یا حتی یک بحران در حوزه عمومی محسوب می‌شود؟

امر ملی، یعنی نگاه و رویکردی که به تمامیت و کلیت یک موضوع از منظر منافع و مصالح ملی و عمومی با شیوه درست و بر اساس مستندات لازم و تحلیل‌های مناسب می‌پردازد.

در گذشته تاریخی مثلا در اواخر قاجار به اقدامات محمدتقی‌خان پسیان در خراسان، شیخ محمد خیابانی در تبریز، جنبش میرزاکوچک‌خان جنگلی در گیلان و کسانی که به اولتیماتوم روس‌ها توجه نکردند و دولت در تبعید تشکیل دادند صفت ملی می‌چسباندند به معنی وطن‌دوست و وطن‌خواه تلقی می‌شد. بعداً واژه ملی، به معنی «عمومی» تلقی شد. بعدا نیز معنای «دولتی» پیدا کرد.کاری به جریان‌های سیاسی ملی یا ملی-مذهبی ندارم که در دوره‌ی پهلوی اول به‌خاطر ملی کردن جریان نفت (خارج کردن دست انگلیس از حوزه‌ی نفت ایران) و بعدش، در مقابل پهلوی دوم به‌عنوان یک جریان سیاسی رقیب مطرح شد و تحلیل و ارزیابی دیگری طلب می‌کند اما معنای محوری مفهوم ملی، بر در نظر گرفتن مصالح و منافع عامه‌س مردم اشاره دارد. حتی زمانی که از «مجلس شورای ملی» اسم برده‌می‌شد بر این نکته تاکید داشت که «پارلمان»، برایندی از عامه‌ی مردم ایران باید باشد.

نکته‌ی محوری نوشتار موجود بر این است که یک نگاه و رویکردی که فارغ از جریانات و باندهای سیاسی که محدود هستند، به تحلیل و ارزیابی عملکردها بپردازد، به‌نظرمی‌آید در جامعه‌ی ایرانی نه به صورت نهادی و نه در قالب یک گفتمان مطرح و قدرتمند در حوزه عمومی وجود ندارد؛ چرا که خیلی از موضوعات هست که هیچ گزارش ملی (یعنی روایتی بر مبنای مستندات و تحلیل‌های واقعی و نه تحلیل‌های باندی و جناحی محدود) از آن‌ها بیرون نمی‌آید و این شامل موضوعات خاص و عام (هر دو) می‌شود. مثلاً افرادی از مقامات که پسرانشان به آن سرنوشت‌های عجیب دچار شدند و خبرش هم رسانه‌ای شد، ماجرایشان چی بود؟ یا ماجرای فلان مدیر یا بهمان مسئول چی بود؟ یا ماجرای دو خبرنگاری که در ابتدا به‌عنوان جاسوس معرفی شدند ولی اخیراً هم بعد از دو سال و اندی آزاد شدند چه بود؟ یا ماجرای سعید امامی و دکتر سیدامامی و سلاطین سکه و و دلار و مسئول دفتر رییس قوه‌قضائیه چه بود؟ و خیلی از موضوعات دیگر که جنبه جزئی و خاص دارند. اما موضوعاتی که کلی و عام هستند و به‌مراتب می‌توانند اهمیتشان در حوزه امر ملی، مهم باشند، کم نیستند: مثل ماجرای قرارداد کرسنت، چای دبش، صندوق‌هایی که پول مردم را هاپولی کردند، یا ماجرای سال ۱۳۸۸ و احمدی‌نژاد به‌عنوان رییس دولت، ماجرای عجیب ایران‌خودرو و سایپا و خیلی موضوعات عام و کلانی که جای خالی گزارش ملی در آن‌ها به آینه مشهود است، چه بوده است؟

شایان ذکر است که البته فقدان امر ملی صرفاً فقط معطوف به اتفاقات و حوادث نیست بلکه در ارتباط با عملکرد افراد و سازمان‌ها هم هست که عملکرد یک فرد و یک سازمان تا چه حد در راستای امر ملی هست یا نیست که بررسی و تحلیل مناسب در این رابطه نیز مستلزم بهره‌گیری از سازوکارها و منطق درست در حوزه عمومی است.

فقدان گزارش ملی یعنی بی‌توجهی به امر ملی. اگر امر ملی عمداً یا سهواً مورد غفلت قرار بگیرد جایگاه کارشناسی، تحلیل درست و میزان خدمت‌گذاری و خیانت‌ها نیز معلوم نخواهد شد. زمانی وطن‌دوستی یا خیانت به میهن، محرز خواهد شد که مصداق‌های آن به‌نحو دقیق و مستند توسط تیم کارشناسی و متعهد به ملت و میهن معلوم شود. جریانات سیاسی موجود که ذی قدرت و ثروت هستند هر دو بر رویکردهایی تاکید دارند که به نظر، امر ملی در آنها گم است و این اگر بحران نباشد، یک مشکل بزرگ است.

🆔@jameeno

⭕️سیاست یعنی امر روزمره؛ به بهانه انقلاب اسلامی ۵۷
📝عبدالرحمن حسنی‌فر

✳️ایرانیان در بهمن ۵۷، ناشی از شرایط و وضعیتی که در آن بودند، انقلابی عمومی کردند که به نوعی وضعیت جامعه ایرانی را در شرایط جدیدی قرار داد؛ وضعیتی که بالتبع شعارهایش بدنبال «استقلال»، «آزادی» و «جمهوری اسلامی» بود.برای بحث استقلال، اصل نه شرقی و نه غربی را سر داد که در عمل، بیشتر جنبه غرب ستیزی آن برجسته شد و جنبه شرقی آن، آمیخته با برخی آموزه‌های به اصطلاح دینی شد که واقعا عجیب می‌نمود و در عمل، کنار نرفت.شعار «آزادی»، تحت الشعاع مقوله «امنیت» قرار گرفت و هر گونه توسعه‌ای از جمله توسعه سیاسی و اقتصادی با محوریت دولت از بین رفت و آزادی و توسعه با قید و بندهای زیادی همراه شد که عملا مانع تحقق و پیشبرد آن‌ها بود.شعار «جمهوری اسلامی» نیز گرفتار قدرت‌های پنهان و پیدای دخمه‌ای و حجره‌ای و ثروت‌های رانتی و دیدگاه های محدود و مضیق از اسلام شد و مشارکت حداکثری و اسلام رحمانی و فهم موسع از دین را به حاشیه بی‌تاثیر راند. 

✳️قید «اسلامی» در این انقلاب، قرار بر پیگیری دین و معنویت و تحقق آزادی و مشارکت حداکثری مردم در نظام سیاسی و اجتماعی بود.امر سیاسی روزمره در زمان انقلاب بر حس همدلی و همراهی مردم با انقلابیون بود اما عملکرد مدیران و برخی به اصطلاح تئوریسین‌ها در بعد، باعث جدایی مردم از سیاست‌ها و رویکردهای عمومی شد.

✳️مردم در زمان انقلاب، غیر از همدلی و حتی همراهی عمومی، تصور و تلقی و برداشتشان بر تحقق آرمان‌ها و اهداف انقلابیون و برای خودشان بود.این حس همدلی و رویکرد همراهی  و تلقی، بر احتمال محقق شدن آرمان‌ها حتی تا زمان جنگ نیز وجود داشت اما با ظهور اختلافات سیاسی و تفرقه‌های ویرانگر، امر سیاسی روزمره جامعه ایرانی، تابع وضعیت جدیدی شد؛ وضعیتی که کمتر در حوزه عمومی برای متصدیان امر، درک شد.

✳️بحث انقلابی بودن که هنوز در گفتمان و ادبیات سیاسی کنش‌گران جامعه ایرانی زنده است البته می‌تواند در همان معنای دنبال کردن شعارهای انقلاب یعنی استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی باشد که طبعا کارآمدی و موفقیت در آن، تابع دو امر «کارشناسی» و «مطالبات عمومی» جامعه ایرانی است.امر کارشناسی و فهم افکار عمومی، موضوعی پیشینی نیستند بلکه کاملا پسینی هستند و فهم این موضوع، گره اصلی حوزه حکمرانی است.
✳️ در شرایط فعلی، جامعه ایرانی، مطالبه استقرار در وضعیت یک «دولت عادی» (Normal State)دارد؛دولتی که آنها را درک کند و از ظرفیتشان استفاده کند نه اینکه مانع و رادع باشد. شرایط موجود برای مردم مطلوب نیست؛ چرا که گروهی ویژه با تفکرات محدود، امکانات و منابع عمومی و ملی را در مسیری خاص که اهداف عمومی مردم در آن کمتر دنبال می‌شود، قرار داده است.

✳️جامعه امروز ایرانی همچنان دنبال «آزادی، استقلال و جمهوری و شاید اسلامی است ولی کیست که نداند معنای این اهداف، تابع فهم‌های متفاوت است.ولی فهمی که در حال حاضر در ریل سیاستگذاری و مدیریت وجود دارد آنی نیست که عموم مردم می‌خواهند؛مصادره و استفاده از منابع عمومی و ملی ایران در مسیری نامتقارن با اهداف عمومی و واقعی جامعه، مبنای اختلاف و شکاف است.انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۴۰۳ نمونه بارز این اختلاف و شکاف است.آماری که به عینه بیانگر وضعیتی نامتقارن بین حکومت و جامعه بود.

✳️اگر دیر نباشد راهی جز بازگشت درست به معنای واقعی اهداف انقلاب ۵۷ نیست و این از مجرای توجه به حوزه‌های تخصصی، نظرات کارشناسی، گردش نخبگان، نظارت عمومی، آزاد بودن رسانه‌ها، کارآمدتر شدن نهادهای عمومی چون پارلمان با انتخابات رقابتی و تبلور علم دانشگاه‌ و فهم شرایط پیچیده محقق می‌شود.
۱۴۰۳/۱۱/۲۱
#عبدالرحمن_حسنی‌_فر
#@padeidar

⭕️فلسفه دیپلماسی
📝عبدالرحمن حسنی‌فر

✳️در گذشته‌های تاریخی، «جنگ» در عرصه داخلی و خارجی مهمترین موضوع «سیاست» و «حکومتگری» بود.همه‌ی تلاش‌ها برای حفظ و ارتقا حکمرانی و حاکمیت، افزایش ابزارآلات و شیوه‌های پیشبرد جنگ و درگیری بود.اما با تغییر ماهیت «دولت‌» در دوران جدید و با افزایش مشارکت مردم و وجود اصل مهمی چون گردش نخبگان بواسطه انتخابات و وضع قوانین جدید بر مبنای آراء عمومی و حضور نظرات کارشناسی در عرصه حکمرانی و شکل گیری حوزه عمومی در معنای جدید، جنگ‌های داخلی رنگ و بوی «جنبش‌های اجتماعی» به خود پیدا کرد و در عرصه خارجی نیز، بواسطه ایجاد سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌ها و گسترش ارتباطات انسانی و تعاملات و مبادلات  اقتصادی تا حد امکان از جنگ جلوگیری شد.هر چند این به معنای از بین رفتن کامل گزینه جنگ نبوده و وجود ارتش و تسلیحات و حتی دسترسی به تجهیزات پیشرفته در آن،همچنان هدفی همیشگی بوده است و هیچ کشوری، به طور کامل عرصه نظم و انتظام و‌ حوزه امر نظامی را بیخیال نشده است و همچنان به حفظ و ارتقا آن می‌پردازد؛ البته باید اشاره کرد معنای حوزه «انتظامی» و «نظامی» در پرتو ماهیت دولت جدید نیز، عوض شده است و توجه به معنای جدید آن، امر مهمی محسوب می‌شود.

✳️موضوع دیگر اینکه در هم تنیدگی جهان و حضور کشورهای حتی دور در قلمروهای یکدیگر بواسطه گسترش ارتباطات، ارتقا ابزارها و وسایل حمل و نقل و افزایش مبادلات، امری مقبول و معمول در عرصه ارتباطات و مبادلات سیاسی و اقتصادی شده است.در این میان، کشور، گروه یا شرکتی موفق یا کارآمد است که از فرصت تعامل و تبادل در عرصه های متفاوت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بیشترین استفاده را ببرد و ظرفیت عمومی خود را در وهله اول ملی و در وهله بعد جهانی کند.

✳️آنچه مهم است فهم «دیپلماسی»(در عرصه جهانی و بین‌الملل) و «سیاستگذاری»(در عرصه داخلی) در معنای جدید آن است.دیپلماسی، همان هنر جنگیدن و سیاستگذاری، هنر حکمرانی در دوران جدید است.«مذاکره»، نوعی دیپلماسی است که مستلزم فهم ظرفیت‌ها و داشتن توان است؛مذاکره مثل بازی شطرنج است که اگر حتی توان یکسان با حریف داشته باشی اما مهارت استفاده از نیروها و ظرفیت‌ها را نداشته باشی حتما به کیش و در نهایت به مات شدن و شکست، منجر می‌شود.در بازی شطرنج، گاهی ممکن است، شاه چند بار کیش شود اما باز توان رهایی و برنده شدن وجود دارد.هر چند گاهی عرصه مذاکره می‌تواند صرفا بازی برد و باخت نباشد و برد-برد باشد؛چه مذاکره، بازی برد- باخت تلقی شود و چه بازی برد -برد، مستلزم بهره گیری از توان و بکارگیری مهارت است.در زمانه‌ای که توان‌ها نابرابر است دستیابی به اهداف حداقلی، خود هدفی مهم محسوب می‌شود.

✳️در منطقه غرب آسیا در شرایط موجود که رژیم صهیونیستی در حال جولان دادن است به گونه‌ای که تهدیدوار گفته میشه اگر آمریکا با ایران توافق کند اسرائیل، حمله نظامی به ایران نخواهد داشت و کشورهای ترکیه و عربستان هم به نوعی دارای قدرت تأثیرگذاری هستند و کشورهای آمریکا و روسیه حضور مؤثر در منطقه دارند، داشتن توان دیپلماتیک درست و کارآمد که تامین کننده منافع جامعه ایرانی باشد، امری لازم و ضروری است.

✳️ما چند دهه است گرفتار فشار آمریکا و تحریم‌های شدید ناشی از آن و همراهی تعداد قابل توجهی از کشورها در سنوات اخیر هستیم باید راهبرد جدیدی برای رهایی از این وضعیت پیدا شود؛ چرا که اکثر مردم، دنبال زندگی عادی هستند اما در حال حاضر این زندگی عادی، مختل شده است.وضعیت جنگی موجود باید به نحوی از حوزه عمومی جامعه ایرانی خارج شود و به عرصه متولیان امر در قلمروهای متفاوت که برای این کار، تمرین کرده‌اند، کشانده شود و این مستلزم دیپلماسی و سیاستگذاری مناسب است.

✳️سیاست نباید به بن بست برسد و اگر رسید باید فاتحه آن (سیاسیون و رویکردها) خوانده شود.نگارنده معتقد است همیشه راهی در سیاست وجود دارد که اهداف عمومی را محقق کند و این، مستلزم استفاده از ظرفیت‌ها خصوصا ظرفیت‌های کارشناسی و ملی است.
۱۴۰۳/۱۱/۲۱
#عبدالرحمن_حسنی‌_فر
#@padeidar