کتاو هەڵبەست کوردی کەڵهوڕی
چەپکە گوڵ
شامی کرماشانی ✍

@wishename_kellhuri

پروانه?ئاگربەرەک،پەروانە
بیدار?ئاگا،نەخەفتێ،وە خەوەر،هوشیار،وریا
خوابیدن?خەفتن،هەڵاژیان،دریژ کیشان
خوابیده?خەفتێ،هەڵاژیاێ،دریژەو بۊ
بیدار شدن از خواب?هێز گردن،ئاگا بوونەوە،
هەڵسیان،وە خەوەر هاتن
سرانجام،عاقبت?ئاکووم،ئاخرێ
روشنفکری،آگاهی?ئاگای،وریایی،رووشنهۊری
روشنگری،آگاهی دادن?ئاگای دان،زانیاری دان
گرمای زیاد?ئاگرواران،ئاگرباران،گەرماێ زووردار
کنایه از تیراندازی شدید?ئاگرواران،ئاگرباران
آتش بازی?ئاگربازی
آتیش پاره،پر رو?ئاگرپارە،سێڕخ،سیرتخ،ڕۊدار
زردشتی،آتش پرستی?ئاگرپەرەس،زەرتوشتی
فتنه انگیز?ئاگرخوەشکەرە،دۊزە لە قنگ،
بشێون،ئاژاوەچی،فت فات کەر،دۊزەڵمە،فتن،
قۊ لە قنگ،تکەنەفتینە،هەوچی
منقل?ئاگردان،مەنقەڵ،تەشگاه
آتش زدن?ئاگر دان،ئاگر وە چشتێگ نان
مواد سوختنی?ئاگردۊ،سووتەمەنی
مواد خوراکی?خواردەمەنی،خواردنی
کنایه از دو بهم زن?ئاگر ژێر خوەڵەکوو
دو رو?دڕۊ،دڕۊ دزووان
آتش مشتعل و سوزان?ئاگر گڕ
آتش گرفتن?ئاگر گرتن،ئاگر وە چشتێ کەفتن،
ئاگر وە لێ چین
آرام و قرار نداشتن،نا آرامی?ئاگر گرتێ،
نەمەزریاێ
شهوتی(بویژه اطلاق برای زن)?ئاگر گرتێ،
ئاگر وە لێ چی،حەشەری
شهوتی?هەوەسی،هەوەسباز،ئاتەشی،
هەوەس پەرەست
کنایه از دچار شدن به مصیبتی?ئاگر لێ وارین،
تۊش بەڵا و ژان هاتن
زغال افروخته?ئاگر مژ،زخاڵ گوڕ
بیقرار و در حسرت چیزی بودن?ئاگرمەدار،
ئاێرمەدار
آتش نشان?ئاگربڕ،ئاگرکوش،ئاگر دامرکن
@wishename_kellhuri

?ئیسفا گرتن و فام کردن لە وشەێ خوەرەسوو

?چەم قەرەسوو یا خوەرەسوو ؟؟؟

فرە وە لام ئەڵاجەۊ بۊ ک وە ناوچەێ زۊینەێ کوردەوار کرماشان ، بنەواێ دیرین کوردەیل ، چۊ کریەێ ک لە ناو دڵ و هەناو کوردەواری ناوێگ کوردی نەود ! وەختێگ گشت ناوەیل ئەو ناوچە کوردی و تاریخیین .
ئەڕاێ یە چیمە پەێجوور بۊن ئەڕاێ ناو چەم قەرەسوو تا ڕەسیمە ئی ئەنجامە ک چەمەگە ناوێ خۆرەسۆ یا قەرەسوو بۊە ؛ ناوێگ ئەفسانەیی و زۊینە وە ئەو بەشە لە کوردەواری .
خۆرەسۆ یا خوەرەسوو سازکریاێە وە
خۆرە؛خوەرە+سۆ؛سوو
خۆر یا خوەر یانێ ڕووژ و خورشی
سۆ یا سوو یانێ ئاسۆ یا ئاسوو و وەرەو لاێ چشتێگ چین
ک گشت ناوەگە لێوا مانا نیشان دەێ ؛
چەمێگ ک گەورا و پڕپییەنە و ئاسوو گردێەسە وەر ، یا چەمێگ ک وەرەو ئاسوو چوودن .
کوو ناوەگە هەرەچ وە خوەرەتاو و ئاسوو دێرێ .
هیوامان یەسە گەل ناوچەگە ئی ڕاستییە نیشان بێەن و چەمەگە وە ناو ڕاسگانییەگەێ بچڕن ک ناو خوەرەوسوو ناو نوو و داتاشریاێەگ نییە و ناو زۊینەێ ئی چەمەسە ک وە هۊر چیە و ئەڕاێ یە ک مۆر نیشتمانی ها قەێ باێەس هەڵگەردییەیمەو و دوجارە زنەێەو بکەیم .
سەرچەوە وە کاناڵ ڕێژەو ✍

دقت کردن?ئیسفا گرتن
تفهیم،پی بردن بە مطلب?فام کردن،ڕەسین
رودخانه?چەم
ناحیه،منطقه?ناوچە
درون?هەناو،ناو،ناخ
کوردنشین?کوردەوار،کوردەواری
تحقیق?پرس جوو،پەێجوور بۊن،گەردین
خورشید،آفتاب?خوەر،خورشی،ئافتاو،ڕووژ
پهن?پڕپییەن،پییەن،پان
سر جمع،جمعاً?کوو
ربط،ارتباط?هەرەچ،پەێوەندی
ملت،مردمان?گەل
تراشیده شده?داتاشریاێ
مُهر?مۆر
زنده?زنە،ژیاندار،گیاندار
@wishename_kellhuri

شبنم?خۊسە،ئاڤێ،ئانگوو،ئاونگ
عائله مند،کسیکه فرزند دختر زیاد دارد?
ئافرەتبار،خێزانبار
زنباره،زن باز?ئافرەتباز،ژن باز،دەڵە
بدبخت،سیاه بخت?ئافرەسییە
روستایی در سنقر?ئافریانج
آفرین،احسنت?ئافەرم،ئافەرین،بژی،دەمخوەش
توطئه?سەروسڕ،ساختوپاخت،دەس وەیەکی،
نێش،نەخشە
آفریده?ئافەریدە،درس کریاێ،سازریاێ،
گیانەوەر
شناگر?مەلەوان،ئاڤژەن
شناگری?مەلەوانی،ئاڤژەنی
باردار?ئاڤس،زگپڕ،ئاوس
یکی از بزمهای حماسی که در وصف رشادتها و دلاوریهای تازه درگذشته با نوای محزون و بدون موسیقی میخوانند?ئاقامیڕوو
آقایی،سروری?ئاقایی،سەروەری
تیرکهایی از جنس نی که به عنوان ستون در کپر به کار میبرند?ئاقایی
روستایی در سنقر?ئاق بڵاق
عاقل?زانا،فرەزان،ژیر
عاقبت،سرانجام?ئاقوەت،سەرئەنجام
گیاه شترخوار?ئاقوڵ
بیماری سفلیس?سفلیس،نەخوەشی پێس،
ئاکڵە،ئاکڵە و زڵزڵە
چرکین شدن زخم دور دهان?ئاکڵە و زڵزڵە
نامی مردانه?ئاکوو
حیا،شرم?ئاکوو،تەریق،چەو ڕۊ،شەرم،هەیا
کسیکه بی قصد و غرض سخن گوید?ئاکوو
ستیغ کوه،بلندی کوه?ئاکوو،ئاسوو
@wishename_kellhuri

مەتەڵ گادیوا شاژن ئنگلیس ?

دوک کاونتری ؛ شاێ ئنگلستان خەراجات وڵات فرە بردۊە بان و خەڵق وە هەژاری و ورسیاتی کەفتۊن .
گادیوا ژن دوک کاونتری بۊ ؛
خانزاێەێگ فرە قنج و ڕەنگین و شیرپاک .
ئی ژنە نیشانەێ ڕەنگینی و پاکداوێنی لە وڵات ئنگلیس بۊ ک گشت خەڵق دووسێ داشتن .
گادیوا ک زۆڵم و زوور شۊەگەێ وە وڵات دی و خەراجات قورسێگ ک وە مەردم سەنیاد و سییەچارەیی ک ڕشانۊە مل خەڵق ؛ چوودە لاێ شۊەگەێ و داوا کەێ تا وە ئی کارەیلە هەڵگەردێدەو و زوور وە مەردمان نارێد و وە ئی خەراجات سەنگینە دەس بکیشێدن .
ئەمان دوک کاونتری گووش نەێا و ئاخرکار ک لاڵکیان گادیوا کیشادە گیرە کردن ؛ دوکیش ک زانستیا ژنەگەێ چەنێ وە نجابەت و پاکی باوەڕ دێرێ ئەڕاێ دەسپێچگ هاوردن وەگەردێ شەرت کرد ک ئەگەر ڕۊتەو بوود و دەورتادەور شارەگە وە ڕۊتی بگەردێد ، خەراجات بوودە ئەوە ک گادیوا بۊشێدن .
گادیوایش ک دڵێ ئەڕاێ نەداری و زوڵمێگ ک وە مەردم چیا سزیاد ، شەرتەگەێ دوک قەبوول کرد .
ئی خەوەرە وە تەمام شار پیچیا و قەرار بۊ که دو ڕووژتر ئی کارە بکریەێد .
ڕووژ دیاری کریاێ ڕەسی و گادیوا لە حاڵێگ ک قژ زەڕینەگەێ خستۊە مل ئەنامێ ، سوار ئەسبێگ بۊ و وە قەسر دا دەیشت .
ئەمان ئەو ڕووژە وە حورمەت ئی گەورا ژنە هۊچکەس ناهاتە ناو شار و وە هۊچ مەێدانێگ کەسێ دیار نەیو و هۊچ دەروەچ و دەرێگ وا نەکریا و گشت ک زانستۊن گادیوا ئەڕاێ مەردم ئی کار گرانە کەێدن ، ناو شار و دەیشت چووڵ کردن و هەر نیشتنە ناو ماڵەیلیان .
ئیمڕوو ناو گادیوا بۊەسە نیشانەێ یەێ ژن ئازادە و مەردمدار لە پێشینەێ ئنگلستان و ئی مەتەڵە هەر مەنێە و بۊەسە بوونەێ ئاسەوار وینەکیشەیل و کوتەڵسازەیل فرەێگ .

ملکه،شه بانو?شاژن،مەلەکە
داستان?داستان،دەسان،پارچا،مەتەڵ،گەپ
نجیب زادە?نەجیمزادە،خانەزاد،بنەچەدار،
خانزاێە،خانزادە،نەجیمزاێە،نەجیبزادە،
وجاخ،وجاخزادە،وجاخ ئەسڵ،هێژا،شیرپاک،
پارێزکار،پاکداوێن،پرچ پاک،پرچ پیەک
مالیات?باج،بەرج،ماڵیات،خەراج
تقاضا،خواهش?داوا،تکا،داخوازی،وست،
داواکاری،خواست
تقاضا کردن،خواهش کردن?داوا کردن،
تکا کردن،
داخوازی کردن،تواستن
التماس?پاڕیاێ،لاڵکیان،هانا بردن
التماس کردن?لاڵکیان،تکا کردن
بهانه?بوونە،دەسپێچگ،پەڵپ،دەساوێز،مدوو
لخت?ڕۊت
روز موعود?ڕووژ دیاری کریاێ
بدن،تن?لەش،ئەنام،ئەندام،بەدەن،جەستە،
پەێکەر
نقاش?نەقاش،وینەکیش،شکڵکیش،شیوەکار،
وینەگر،شیوەکیش
مجسمه ساز?پەێکەرتاش،پەێکەرساز،
هەێکەڵتاش،هەێکەڵساز،کوتەڵساز
@wishename_kellhuri

زمین?ئاغ،زەۊ،زەمین
خاک?ئاغ،خاک،هەرد
غذایی که بچه ها در حین بازی درست میکنند و میخورند?ئاشەقوڵی،ئاشگەپچگانی
زلف،موی?ئاشیە
آقا?ئاغا،ئاقا،بەگ،بەگزاێە،سەرگەورا،گەورا
جاوید،ماندنی?ئاغا،هەراێ هەری،مەنەنی،
بمێن،پاێار،پاێەر،بێدۊایی،نەمر،داێمی،
هەرەوهەر،هەمیشە،هەمیشەیی
دستاری مردانه،نامی زنانه?ئاغابانوو،ئاغەبانوو
نامی مردانه?ئاغاباوە
روستایی در سرپل ذهاب،نامی مردانه?ئاغابرا
مخفف آقابرار?ئاغی،سووکە ناو ئاغابرا
آفَت?ئافات،بەڵا،ئاتەشە،تەشە،زیان،ئاف تاف
حافظ،مُحافظ?ئافاز،هۊرداریکەر،پارێزەر،
ئاگادار،پاسدار،نگادار،نگابان،پاسەوان،هۊردار
نامی مردانه?ئاغابزرگ
کدبانو،زنِ ارباب?ئاغاژن،کەڵانتەر ژن،گەورا ژن
جنگجو،مبارز?شەڕوان،ئاغاڵ،شەڕخڕ،شەڕخواز،
شەڕاشوو،شەڕکەر،شەڕکار،شەڕەوان
ماه همیشه جاوید،نامی زنانه?ئاغامانگ
نامی زنانه?ئاغانازار
مشک کوچک دوغ?ئاغڵە،مەشکەێ بۊچگ
آفتابه?ئەفتاوە،ئافتاوە
هُشیار،هوشیار?وریا،ئافت
تحریک کردن?هان دان،ئاغاڵش،ئانتریک،
تیر کردن،پێا فچانن،ڕا(فڵانی ڕاێ ناێە)،
شێرەکە کردن
احساس?ئافت،هەست،ئافت و هەست،
سووز،پێزانین،ئاگا،دڵگاوی،شەس
حس کردن?ئافتن،شەس خەوەردار بۊن،
هەست کردن،ئاگایی
حساس?هەستیار،هەستکار
آستین پیراهن?ئافتین،مچگەێ شەۊ،دەرباڵ،
ئاسین،سەردەس
زن?ژن،ئافرەت(خالق،نامیرا)
* ئافراندن یانێ خوڵقانن ک وشەێ باکوورییە و لە یوونانی ئافرودیت ئۊشریەێ یا ئەو کەسە ک نەمرە
ئا(پێشگر نەفی)+فرەت(فەرهووت[نابودی])
یانێ کەسێ ک هەر فەرهووت نییەود و نییەمرێ
@wishename_kellhuri

باپیرم پیاێ ئازادیخوازێگ بۊ ؛
وەرجەو یە ک تیروارانێ بکەن ،
گشت هەڵبەستەگانێ
وە پاێ دار هەنار ناو باخچەگەمان کردە چاڵ
مە هۊچوەخت هەڵبەستەگانێ نەخوەنیم
ئەمان وە تام هەنارەیل باخچە بوو بزانی ،
ئازادی باێەس سۊەر و شیرین بوو .
فئۆدۆر داستایۆفسکی ✍

پدربزرگ?باپیر
آزادیخواه?ئازادیخواز
باغچه?باخچە
دفن کردن،چال کردن?چاڵ کردن،وە چاڵ ناین
مزه،طعم?تام،مێ،مەزە،چەژ
قرمز،سرخ?سۊەر،سۊیەر