چکیدۀ کتاب درآمدی کوتاه بر فلسفۀ ذهن، نیل کمبل
پروندۀ مطالعاتی فلسفۀ ذهن@SeaInTheJar

پروندۀ مطالعاتی فلسفۀ ذهن
درآمدی کوتاه بر فلسفۀ ذهن، نیل کمبل، ترجمۀ محمد یوسفی

این کتاب ترجمه‌ای از کتاب A Brief Introduction to the Philosophy of Mind نوشتۀ Neil Campbell است که مطالب آن در یک مقدمه و نُه فصل ارائه شده است.

مقدمه: تمرکز کتاب بر مسائل هستی‌شناختی است یعنی تبیین ماهیت حالت‌های ذهنی. ابتدا حالت‌های ذهنی را به دو دستۀ گرایش‌های گزاره‌ای و حالت‌های کیفی آگاهی تقسیم می‌کند و سپس به دو رویکرد دوگانه‌گرایی و فیزیکالیسم اشاره می‌کند.

دوگانه‌گرایی: ابتدا خاستگاه این نظریه را روشن می‌کند؛ که چرا در دنیای مدرن سر برآورد. و سپس به روایت دکارت از دوگانه‌گرایی و دو استدلال او می‌پردازد. به معضل تعامل امر فیزیکی و غیرفیزیکی در این نظریه می‌پردازد و دو واکنش موازی‌گرایی و پی‌پدیداری به این معضل را شرح می‌دهد.

رفتارگرایی: ابتدا به زمینۀ ظهور این نظریه یعنی پوزیتویسم منطقی می‌پردازد و توضیح می‌دهد که چگونه رفتارگرایان حالات ذهنی را به گرایش‌های رفتاری تحلیل می‌برند و نشان می‌دهد که چگونه رفتارگرایی مسئلۀ ذهن-بدن را منحل می‌کند. در پایان نیز به دو اشکال رفتارگرایی می‌پردازد.

نظریۀ این‌همانی نوع: روایت اولیۀ این نظریه را که از آن پلِیس و اسمارت است روشن می‌کند و سپس به پاسخ این دو فیلسوف به مخالفان‌شان بر اساس مغالطۀ پدیدارشناختی و مغالطۀ مفهومی می‌پردازد. نشان می‌دهد که چگونه این نظریه به نظریۀ وحدت علوم گره می‌خورد و در پایان به دو اشکال آن می‌پردازد. اشکال اصلی نظریه این است که به تعصب‌ورزی افراطی متهم می‌شود و تحقق چندگانه را در خود جای نمی‌دهد.

کارکردگرایی: ابتدا تعریف کارکردی را توضیح می‌دهد و سپس به نظریۀ کارکردگرایی در ذهن اشاره می‌کند: کارکردگرایی حالت ذهنی را با توجه به ویژگی‌های بیرونی آن (روابطش با درون‌دادها و برون‌دادها) تعریف می‌کند. مؤلف سپس به رابطۀ این نظریه با ایدۀ هوش مصنوعی قوی و استدلال اتاق چینی سرل را که در پی تضعیف آزمون تیورینگ است مطرح و نقد می‌کند. در پایان به دو استدلال علیه کارکردگرایی که هر دو به ویژگی پدیداری بعضی از حالات ذهنی متوسل می‌شوند می‌پردازد: استدلال طیف معکوس و استدلال کوالیای غایب.

یگانه‌انگاری بی‌قاعده: این نظریه که توسط دیویدسون ارائه شده شکلی از فیزیکالیسم غیرتقلیلی است (مثل کارکردگرایی). در سه بخش سه مدعای دیویدسون را که ظاهراً قابل جمع نیستند طرح می‌کند و برای ما روشن می‌کند که دیویدسون چگونه از سازگاری این سه دفاع می‌کند. در پایان نیز به انتقاد آن دسته از فیلسوفانی می‌پردازد که بر این باورند که نظریۀ دیویدسون به پی‌پدیداری می‌انجامد. آنها این پیامد را بسیار غیرجذاب می‌یابند چرا که ظاهراً ما را از هرگونه فاعلیت اصیل عقلانی محروم می‌کند.

مادی‌انگاری حذفی: این نظریه مدعی است که چیزی به‌عنوان حالات ذهنی وجود ندارد. استدلال آنها بر این پایه است که روان‌شناسی عامه یک نظریه است. مؤلف در سه بخش به ایضاح ایده و استدلال چرچلند از نظریه‌پردازان اصلی این دیدگاه می‌پردازد و سپس در یک بخش آن را نقد می‌کند. از نظر مؤلف این نظریه حسن‌شهرتی ندارد.

فرارویدادگی: این مفهوم نیز توسط دیویدسون در فلسفۀ ذهن مطرح شده است. مؤلف برای ایضاح این مفهوم ابتدا از کاربرد آن در زیباشناسی و فلسفۀ اخلاق می‌گوید. در فلسفۀ ذهن مدعا این است که حالات ذهنی فرارویداده حالات فیزیکی‌اند. به دو روایت قوی و ضعیف آن پرداخته می‌شود و سپس به استدلالی می‌پردازد که علیه این ادعا است و نشان می‌دهد که فرارویدادگی نمی‌تواند صورتی از فیزیکالیسم باشد.

محتوای حالات ذهنی: ابتدا به آنچه در مقدمه گذشته وتقسیم‌بندی حالات ذهنی اشاره می‌کند. و سپس با محدود کردن خود به آن دسته از حالات ذهنی که روی‌آورندگی / محتوای بازنمودی دارند، بحث را ادامه می‌دهد. درونی‌گرایان می‌گویند محتوای حالت‌های ذهنی متضمن ویژگی‌های ذاتی فرد متفکر است و بیرونی‌گرایان می‌گویند محتوای حالت‌های ذهنی اساساً مستلزم روابط اشیاء در بیرون از فرد متفکر است. به دو استدلال به نفع بیرونی‌گرایی و دو استدلال به نفع درونی‌گرایی (در حقیقت علیه بیرونی‌گرایی) پرداخته می‌شود و در پایان دو مفهوم محتوای بسته و باز را طرح می‌کند که بعضی امید دارند بیرونی‌گرایی را از معضلاتش برهاند.

کوالیا: ابتدا سعی می‌کند از طریق مقالۀ «خفاش‌بودن چگونه چیزی است؟» نیگل نشان دهد که کوالیا چه معضلی برای نظریه‌های فیزیکالیستی ایجاد کرده و سپس به استدلال معرفت جکسون علیه فیزیکالیسم و در دفاع از دوگانه‌گرایی در ویژگی‌ها و پی‌پدیداری بودن کوالیا می‌پردازد. در بخش بعدی به دو انتقاد علیه استدلال معرفت می‌پردازد. در مجموع مؤلف بیشتر با منتقدان هم‌دل است. در پایان نیز می‌پرسد آیا به‌خاطر معضلات فیزیکالیستی باید به دوگانه‌گرایی بازگشت، و به آن پاسخ منفی می‌دهد.

@SeaInTheJar

پروندۀ مطالعاتی فلسفۀ ذهن
آگاهی؛ قدم اول، دیوید پاپینو، ترجمۀ حمید رحیمی

این کتاب، ترجمه‌ای بد از کتاب Introducing Consciousness نوشتۀ David Papineau است که برای مبتدیان تهیه شده و برای اینکه مطالب را به خوانندۀ خود آموزش دهد سرشار از طرح‌های گرافیکی‌ست.

کتاب با پرسش از چیستی آگاهی شروع می‌شود و سعی می‌کند آن را از طریق مثال روشن کند. با تأکید بر اینکه کیفیت پدیداری آگاهی قابل توصیف نیست از مقالۀ «خفاش بودن به چه می‌ماند؟» تامس نیگل کمک می‌گیرد.

در مرحلۀ بعد می‌پرسد چگونه این ویژگی «به چیزی ماندنِ / به‌نحو خاصی به‌نظر رسیدنِ» آگاهی با جهان عینی جور درمی‌آید؟ درنتیجه نگاهی به سه گزینۀ دوگانه‌انگاری، مادی‌گرایی و رازگرایی می‌اندازد. با کمک از تفکیک «مسائل سخت و آسان» چالمرز و نیز «خلاء تبیینی» لِوین سعی می‌کند مسئلۀ اصلی پیشِ‌رو را روشن‌تر کند.

در ارتباط با مسئلۀ ذهن و بدن به دوگانه‌انگاری دکارت، ایده‌آلیسم بارکلی، رفتارگرایی گیلبرت رایل (با استمداد از تمثیل سوسک در جعبۀ ویتگنشتاین) و کارکردگرایی می‌پردازد. کارکردگرایی را سعی می‌کند با تمثیل سخت‌افزار و نرم‌افزار روشن‌تر کند و نشان می‌دهد که چگونه تحقق چندگانه را برآورده می‌کند.

به دوگانه‌انگاری جدبد (دوگانه‌انگاری در ویژگی‌ها) نیز پرداخته می‌شود. دو استدلال له این دیدگاه، استدلال تصورپذیری و استدلال معرفت – هم نسخۀ قدیم و هم نسخۀ جدید هر یک – را بررسی می‌کند. با اشاره به اصل بستار علّی جهان فیزیکی، مفهوم ناتوانی علّی و پی‌پدیدارگرایی به نقد این دیدگاه می‌پردازد.

در مرحلۀ بعد به تلاش‌های مادی‌گرایی – از جمله این‌همانی حالت‌های ذهنی با حالت‌های مغزی – خصوصاً در تلفیق با کارکردگرایی می‌پردازد. بی‌شک چنین رویکردی مسائلی چون رُبات واجد آگاهی (آزمایش تورینگ)، اتاق چینی سرل و رویارویی‌اش با اشکالات مخالفان (خصوصاً دوگانه‌انگاران در ویژگی) را در پی خواهد داشت.

مؤلف نگاهی به نظریه‌های علمیِ ارائه شده درباب آگاهی می‌اندازد: نظریۀ نوسانات عصبی، نظریات تکاملی، دو نظریه بر پایۀ مکانیک کوانتوم، نظریۀ فضای کاری عمومی.

در بخش پایانی به رابطۀ آگاهی و حیث الفاتی پرداخته می‌شود. به ایدۀ برنتانو گریزی زده می‌شود، مفهوم بازنمایی را که بیان دیگری از حیث التفاتی است پیش می‌کشد، و در مجموع سعی می‌کند با مثال‌هایی از علم، به معادلۀ آگاهی = بازنمایی حمله کند. مؤلف به مفهوم خوداگاهی نیز می‌پردازد. او امید دارد علم در آینده از راز آگاهی بیشتر پرده بردارد.

ترجمه متأسفانه غیرقابلِ استفاده و گمراه‌کننده است اما کتاب انگلیسی متنِ روانی دارد و مطالب را به‌شکلی جذاب ارائه داده است.
@SeaInTheJar

چکیدۀ کتاب فلسفۀ ذهن، کیت مسلین
پروندۀ مطالعاتی فلسفۀ ذهن@SeaInTheJar

پروندۀ مطالعاتی فلسفۀ ذهن
فلسفۀ ذهن، کیت مسلین، ترجمۀ مهدی ذاکری

این کتاب ترجمۀ بخشی از کتاب Understanding Philosophy for A2 Level است و مطالب آن در هفت فصل ارائه شده است.

دوگانه‌انگای: در این فصل مدعای دوگانه‌انگاری را طرح می‌کند و سپس سه استدلال دکارت (استدلال تصورپذیری، استدلال شک و استدلال ادراک واضح و متمایز) را در دفاع از این نظریه بیان و آنها را نقد می‌کند. در پایان فارغ از استدلال‌های له این نظریه به دو اشکال این نظریه (رابطۀ بدن و ذهن و مسئلۀ شمارش نفوس) می‌پردازد.

این‌همانی ذهن و مغز: در این فصل نظریۀ این‌همانی نوعی و نیز این‌همانی مصداقی حالت‌های ذهنی و حالت‌های مغزی توصیف می‌شود، چهار نقطۀ قوت این نظریه و سه ایراد وارده بر آن را بررسی می‌کند. مؤلف ظاهراً با دو ایراد آن کمابیش همدلی دارد. ایراد سوم مبتنی بر حیث التفاتی بعضی از حالات ذهنی است. اینکه این حالات چگونه می‌توانند بازنمایندۀ وضع‌امورهایی جز خودشان باشند، دو تبیین مطرح شده را بررسی می‌کند.

رفتارگرایی تحلیلی: این نظریه مدعی‌ست که گزاره‌های مربوط به حالات ذهنی را می‌توان بدون از دست دادن معنا، به گزاره‌هایی تحویل بُرد که رفتار بالفعل و بالقوه را توصیف می‌کنند. در این فصل به دو نسخۀ این نظریه (همپل و رایل) پرداخته می‌شود و اشکالات وارده شرح داده می‌شوند.

کارکردگرایی: حالت ذهنی چیزی نیست جز کارکرد که برحسب ورودی‌ها، خروجی‌ها و سایر حالات ذهنی مشخص می‌شود که آنها هم نیازمند تحلیل کارکردی‌اند. در این فصل به کارکردگرایی مابعدالطبیعی، روان‌کارکردگرایی و کارکردگرایی محاسباتی پرداخته می‌شود. نقاط قوت و مشکلات این نظریه نیز به تفصیل بررسی می‌شود.

دوگانه‌انگاری ویژگی‌ها: فقط جوهر مادی وجود دارد ولی جوهرهای مادی هم می‌توانند ویژگی فیزیکی داشته باشند و هم ویژگی غیرفیزیکی. در این فصل به آراء سرل و دیویدسون پرداخته می‌شود، مفهوم وقوع تبعی/ابتناء را شرح می‌دهد و چهار ایرادی که به این نظریه وارد شده را بررسی و نقد می‌کند.

مسئلۀ اذهان دیگر: تمام پنج فصل قبلی مباحث هستی‌شناختی بودند اما در این فصل به مسئلۀ معرفت‌شناختی اذهان دیگر می‌پردازد. برای وجود اذهان دیگر، استدلال مبتنی بر تمثیل و رهیافت معیاری را بررسی می‌کند. در نقد استدلال مبتنی بر تمثیل مؤلف لازم می‌بیند که به نظریۀ معنا و زبان ویتگنشتاین سری بزند.

این‌همانی شخصی: چه چیزی شما را اکنون همان شخصی می‌سازد که سال‌ها پیش بودید؟ در این مسئله به چهار نظریۀ این‌همانی نفس، این‌همانی بدن، این‌همانی مغز و این‌همانی مبتنی بر استمرار روانی می‌پردازد و در قسمت آخر هم به نظر کسانی می‌پردازد که می‌گویند این‌همانی شخصی انگاره‌ای اولیه است و به مفاهیم پایه‌ای‌تر قابل تحلیل نیست.
@SeaInTheJar

چکیدۀ کتاب فلسفۀ دین، کریستوفر همیلتون
پروندۀ مطالعاتی فلسفۀ دین@SeaInTheJar

چکیدۀ کتاب عمر دوباره
پروندۀ مطالعاتی فلسفۀ اخلاق@SeaInTheJar

پروندۀ مطالعاتی فلسفۀ اخلاقعمر دوباره، مصطفی ملکیاناین کتاب صورت مکتوب جلساتی است در حوزه اخلاق کاربستی که در بهار ۱۳۸۱ القاء شده. فلسفۀ اخلاق (اخلاق‌شناسی فلسفی) دارای دو بخش فرااخلاق و اخلاق هنجاری است و مباحث اخلاق هنجاری خود به دو بخش نظریه‌های اخلاقی و اخلاق کاربستی تقسیم می‌شوند.

مولف مباحث را بر اساس پنج ساحت وجودی آدمی ارائه داده و بر این باور است که آنچه بیان داشته نسبت به نظام‌های ماوراءطبیعی و مابعدالطبیعی، مکاتب اخلاقی و سنخ‌های روانی خنثی است.

در ساحت باورها مهمترین سه دستورالعمل تحت عناوین الف- حکمت به من چه؟ ب- زندگی آزموده و پ- پرهیز از تعمیم‌های شتاب‌زده مندرج شده‌اند.

در ساحت احساسات، عواطف و هیجانات، بر سه توصیۀ الف- عشق به آرمان‌ها، ب- شفقت و پ- قطع امید انگشت تأکید گذاشته است.

در ساحت ارادی بر دو توصیۀ الف- زیستن در حال و ب- منافات نداشتن خواسته‌ها با قوانین هستی تأکید می‌شود.

در ساحت گفتار ابتدا بر اصل قرار دادن سکوت توصیه می‌شود و سپس بر اساس تقسیم‌بندی جان سرل از افعال گفتاری، به توصیه‌های مرتبط با هر دسته پرداخته می‌شود.

در ساحت کردار توصیه‌ها عبارتند از الف- ایجاد خوشی هرچه بیشتر، و درد و رنج نرساندن هرچه بیشتر، ب- صداقت و پ- طمأنینه.

در همۀ موارد فوق جزئیات و جوانب بررسی می‌شوند و مؤلف امیدوار است که اگر آنچه آمده مورد قبول واقع شود، خوب فهم شود و به‌کار زده شود، زندگی‌های ما به‌مراتب خوش‌تر و خوب‌تر شود.

صورت کتاب خیلی بهتر از این می‌توانست باشد (مقایسه کنید با کتاب زمین از دریچۀ آسمان)؛ در فهرست کتاب فقط به ذکر شمارۀ نشست اکتفا شده که یعنی فهرست کاملاً بی‌استفاده است، کتاب تقریباً فاقد عنوان‌بندی است که یعنی نه‌تنها از طریق فهرست بلکه از طریق تورق هم شما نمی‌توانید به موضوعی دسترسی پیدا کنید، معادل انگلیسی اصطلاحات به‌جای اینکه در پاورقی آورده شود در متن نوشته شده و .... امیدوارم در ویرایش بعدی اشکالاتی از این دست رفع گردد.
@SeaInTheJar