حامد خواجه بن خواجه رحمت‌الله متخلص به «واله» در سال 1210ق. در بلدۀ درواز بدخشان متولد و در سال 1285ق. در همانجا وفات گردید. باری به هند رفته و این شعر از اوست:
رخ و زلف و خط و لعل لبت ای ماه جان‌پرور
بود شمس و شب و مشک و چهارم عقدۀ شکّر

به خاک پای تو رخسار خود را بر زمین مالد
فریدون و قباد و اردشیر و بابک و سنجر

نهد گردون به پایت سر بَرَد فرمان کند خدمت
اول دارا دوم خسرو سوم خاقان دگر قیصر

نشان نعل کفش او اگر بر من رسد واله
کنم سجده دهم بوسه نهم بر رخ زنم بر سر
(عبدالاحمد جاوید، سخنسرایان و شاعران افغانستان در قرن دوازدهم و سیزدهم، ص 116)

در میان اوراق نسخه‌های خطی گاه بریده‌های کاغذ و یادداشت‌های مختلف، پر طاووس، برگ گل و نظایر این‌ها برای نشانه‌گذاری و یا هم نگهداری گذاشته می‌شد. در موردی در چندین موضع از یک نسخه به نگهداری پوست مار در میان اوراق مواجه شدیم. به نظر می‌رسد که یکی از مالکان نسخه صرفا به منظور نگهداری این پوست‌های خشک، آن‌ها را در میان نسخه قرار داده است.

نقاشی یک کودک و تمرین حروف الفبا در برگ آخر نسخۀ رموز حمزه یا حمزه‌نامه (M483)

باری مولانا عبدالرحمن جامی به درخواست خواجه عبیدالله احرار جهت وساطت امری خواست نزد سلطان حسین بایقرا برود که پیش از رسیدن خبردار می‌شود که «بزم عشرت باسباب مسرت آراسته است و مطرب نشسته و ساقی برخواسته و ...»، جامی ناگهان از رفتن منصرف می‌شود و ترجیح می‌دهد پیغام خود را در بیتی چند به سلطان تقدیم کند. در بخشی از غزل او زیرکانه این چنین از بابت عدم حضور خود از سلطان عذر خواست:
نه زهد آمد مرا مانع ز بزم عشرت‌اندیشان
غم خود دور می‌دارم ز بزم عشرت ایشان
به جایی کاطلس شاهی چه شاید فرش ره آنجا
که راه قرب یابد دلق گردآلود درویشان
نیندیشم دعایی غیر ازین کان شاه خوبان را
مبادا هیچ گه آسیبی از کید بداندیشان
چون این پیغام به سلطان حسین رسید «مثل گل صدبرگ به صد نشاط خندید» و جوابی به مولانا جامی سرود که سه بیت آن چنین است:
نشاید مجمعی را گفت بزم عشرت‌اندیشان
که نبود پرتو رویت به بزم عشرت ایشان
به جز تشویش نبود تخت و جاه و اطلس شاهی
خوشا کنج فراغ و دلق گردآلود درویشان
حسینی‌وار از پیر مغان جویم قدح باشد
ز دُرد جام جامی بادۀ لعل جگرریشان

از حاشیه نسخه‌ها:
شب پانزدهم بشهر ربیع الاخر در عالم واقعه دیده شد. سنه ۱۲۴۶

برگی از تاریخ شمشیربازی‌ها
شهزاده‌ کامران به وسیله وزیرش یارمحمدخان الکوزایی کشته شد. محمدیوسف بن شهزاده قاسم بن حاجی فیروزالدین و خواهرزاده کامران انتقام خون دایی خود را با کشتن سعیدمحمدخان پسر یار‌محمد‌خان و مادر و خواهرش گرفت و زنش را نیز بدون رعایت عدّه به ازدواج خود درآورد. فامیل یارمحمدخان از این پس آمادۀ کشتن محمدیوسف بودند ولی تا او تحت حمایت شاه در تهران به سر می‌برد، اقدام نکردند. مدتی بعد به اشارۀ قاجارها به جهت استرضای خاطر سلطان‌احمدخان داماد امیر دوست‌محمدخان حاکم تحت امر ایران در هرات، خانوادۀ سعیدمحمد تقاضای قصاص کردند و ایرانی‌ها محمدیوسف‌ را در شمیران تهران در مقابل قصر قاجار به دار آویختند و جسدش را در اختیار این خانواده قرار دادند و آنان او را با شمشیر قطعه‌قطعه کردند.