ــ عن ٲبي هریرە رضي اللە عنە ، قال : قال رسول اللە ﷺ : تکون فتن کریاح الصیف ، القاعدُ فیها خیر من القائم ، والقائم فیها خیر من الماشي ، من استشرف لها استشرفتە.

واتە : فیتنە [ تاقیکردنەوە و ناخۆشی ] دەبێت لە داهاتوویەکی نزیڪدا وەڪو بای هاوین ڪەسی دانیشتوو باشترە لەوەی وەستاوە ، وە ڪەسی وەستاو باشترە لەوەی دەڕوات ، وە  هەرڪەسێ ڕووبەڕووی هەریەك لەو فیتنانە ببێتەوە ئەوا لەناوی دەبەن.

?ـ معاویە رضی️ اللّٰه عنە فەرمووی بیستم ️ رسول اللّٰه ️ ﷺ دەفەرموو: نە ماوەتەوە لە دونیادا تەنها بەڵاو تاقیکردنەوە نەبێ جا ئارامگرتن بۆ بەڵا و موسیبەتەکان ئامادەبکەن.

?ـ ٱبو عبد ربە فەرمووی بیستم معاویە رضي️ اللّٰه عنە لەسەر ئەو مینبەرە بوو دەی فەرموو بیستم ️ رسول اللّٰه ️ﷺ فەرمووی.
نەماوەتەوە لە دونیادا تەنها بەڵاو تاقیکردنەوە نەبێ ، جا ئارامگرتن بۆ بەڵا و موسیبەتەکان ئامادەبکەن.

كتاَب الـفـِتَنُ?✍️

ئیمامی موجاهید رحمە️ اللّٰه فەرمووی :
لە کاتێکدا ئێمە دانیشتبووین لەگەڵ هاوەڵانی ابن عباس لە مزگەوت، لەگەل طاوس و سعید بن جبیر، و عکرمة ، ابن عباس نوێژی دەکرد پیاوێک هاتە لامان وەستا و وتی کەسێک هەیە فتوا بدات؟ وتمان پرسیار بکە. وتی: من هەرکاتێ میز ئەکەم بەدوایدا ئاوێکی مڵقدەر دێت.

وتمان: ئەو ئاوای منداڵی لێ درووست دەبێ؟ وتی بەلێ

وتمان: پێویستە غوسڵ دەربکەین.
پیاوەکە ڕۆشت و ئەی وت
إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَيْهِ ‌رَاجِعونَ.

جا ابن عباس پەلەی کرد لە نوێژەکەیدا، وتی بە عکرمة: پیاوەکەم بۆ بێنن،
ڕوویکردە ئێمە و وتی: ئەمەی فتواتان پێداوە بۆ ئەم پیاوە لە کتابی ️ اللّٰه ﷻ ـە
وتمان نەخێر؟ وتی لە سوننەتی ️ رسول اللّٰه وەیە وتمان نەخێر؟ وتی ئەی لەسەرچی. وتمان بە ڕەئی خۆمان.

وتی بۆیە ️ رسول اللّٰه ﷺ ئەفەرمووێت: یەکە کەسی تێگەیشتوو لە دین قورسترە لەسەر شیطان فریوی بدات لە هەزارکەسی خواپەرست.

وتی پیاوەکە هات و ابن عباس بەرەولای چوو وتی کاتێ ئەمە ئەبینی، ئایە هەست بەهیچ ئارەزوویەک ئەکەی لە دواتەوە؟ وتی نەخێر، وتی هیچ سڕبوونێک هەست پێدەکەیت لەلاشەت؟ وتی نەخێر.
ابن عباس فەرمووی ئەوە تەنها تەڕبوونێکە بە دەستنوێژ لەسەرت لادەجێ.

كتاب فرض طلب العلم الاجري

ئەوەی لە غەززە ڕوودەدات لە ڕووی گەمارۆدان و برسێتی و لەناوبردنی گەلێک شتێکە کە فرمێسک بە چاودا دەهێنێت و دڵ خوێناوی دەکات و شکێنەری مرۆڤە.. گڵەییمان لای خوایە.. تەنها ئەو بەسە بۆ باوەڕدارانی ئوممەتی ئیسلام - و ئەو باشترین مامەڵەکارە بۆ کاروبارەکانیان..

ئەگەر لە سەرچاوەکانی مێژوودا بگەڕێین بۆ دڵنەوایی خەڵکی خەمباری غەززەمان، هیچ بیرهێنانەوەیەکی باشتر بۆیان نییە جگە ڵە ژیاننامەی باشترینی مرۆڤەکان، پێغەمبەرمان ️ ﷺ  ڵەوکاتەی، گەمارۆ ناڕەوا و کە قوڕەیشەکان ڕێگریان لە  بەنی هاشمیان کرد و ڕێگریان لێکردن و سەبارەت بە موسڵمانان هەموو شتێک، تەنانەت خواردن و خواردنەوە، تا زۆرێک لە موسڵمانان ناچار بوون گەڵاکانی دار و گژ و گیا بخۆن،  و ئەم گەمارۆیە خەریک بوو ڕۆحی موسڵمانان بنبڕ بکات و لەناویان ببات، لە کاتێکدا ئەوان هێشتا کەمینەیەکی بچووکن لە شانەدانی بانگەوازەکەدا و بێهێز و دەسەڵات بوون، بەڵام لە کۆتاییدا خودا ڕزگاربوونیان پێدەبەخشێت لێی .دوای ئەوەی خوای گەورە سەبر و ئیرادەی زۆر و  بێ چەواشەکاری و متمانەی بە دینی خودا و بەڵێنی پێغەمبەرەکەی بینی ڵێیان، هەروەها دڵنیایی لەوان بینی کە سەرکەوتن لە کۆتایی بابەتەکەدا بۆ پێغەمبەرە بەرزەکەی و ئەوانەی باوەڕیان هێناوە لەگەڵیدا: واتە: بەڕاستی ئێمە پشتیوانی پێغەمبەرانمان و ئەوانەی باوەڕیان بە ژیانی دواڕۆژ  و ئەو ڕۆژە هەیە کە شایەتحاڵەکان سەرهەڵدەدەن.

وەکوو چۆن هەست بە تارکی شەو دەکات لەبەر ئەوەی گوێڕایەڵیکردنی خوای گەورە نوورە و سەرپێچیکردنی تاریکییە، تاکوو زیاتر سەرپێچی بکات، زیاتر دەکەوێتە ناو ترس و تاریکییەوە، زیاتر دەکەوێتە ناو بیدعە و گومڕایی و تاوان، بەبێ ئەوەی هەستی پێ بکات ئەو تاریکییە زیاد دەکات تاکوو لە دەم و چاویشیدا دەردەکەوێت و هەموو کەسێك ئەوە دەبینێت.

١٥١ - وە بزانە هەوا و ئارەزووەکان هەمووی خراپن هەمووی دەڕۆن بەرەوڕووی شمشێر، لە هەموویان خراپتر و کوفرتر الروافض و المعتزلة و الجهمیة ـن جا ئەوانە خەڵکی دەبەن بەرەو پەکخستن .

: ئیمام رحمه اللە ڕاستی فەرموو، ئێستاش ئەشعەری و ماتوریدیەکان کە میراتگری جەهمیەکانن سیفاتەکانی اللە تعالی پەکئەخەن و یەکسانی دەکەن بە هیچ .

شرح السنة للبربهاري

ئەگەر خەڵک هیوا و ئاواتی یەکتریان بزانیایە،
ئەوە بە شمشێر تەوقەیان لەگەڵ یەکتر دەکرد.