?آی آدم‌های نیما
?با صدای احمد شاملو

?افسانه نیما
?استاد ایرج بسطامی

?تصنیف داروگِ نیما
?استاد محمدرضا شجریان

?نیما یوشیج چه روزی درگذشت؟

امروز شانزدهم دی ۱۴۰۳ برابر است با شصت و پنجمین سال خاموشی نیما یوشیج، پدر شعر نو ایران. روانش شاد و مینوی باد.

بسیاری از صفحه‌های مجازی سه روز پیش یادی از نیما یوشیج کردند و ۱۳ دی را سالروز درگذشت او دانستند. سال گذشته جناب محمد عظیمی، پژوهشگر مازندرانی و مدیر سایت نیما یوشیج، تصویر دستخطی از روانشاد جلال آل احمد را به من نشان دادند که جلال در آن ۱۶ دی را روز درگذشت نیما دانستند. برای روشن شدن مطلب اندکی  جست‌وجو کردم.

۱- در مقدمه کتاب "درباره هنر شعر و شاعری" نیما یوشیج که به همت زنده‌یاد سیروس طاهباز به چاپ رسید سال‌شمار زندگی و آثار نیما وجود دارد. در این سالشمار ۱۳ دی را روز درگذشت نیما دانستند.

۲- استاد دکتر تقی پورنامداریان در "خانه‌ام ابری است" (۱۳۷۷: ۳۰) و استاد دکتر سیروس شمیسا در "راهنمای ادبیات معاصر" (۱۳۸۳: ۹۳) ده روز بعد؛ یعنی ۲۳ دی ۱۳۳۸ را روز درگذشت نیما دانستند.

۳- زنده‌یاد استاد دکتر محمد معین در فرهنگ فارسی (بخش اعلام، ذیل "نیما یوشیج") نوشتند: "وفات او در روز پنج‌شنبه ۱۶ دی ماه ۱۳۳۸ ه.ش. به علت ابتلای به مرض ذات‌الریه اتفاق افتاده است."

۴- سنگ مزار نیما در یوش عبارت "سپیده‌دم پنجشنبه ۱۴ دیماه ۱۳۳۸" را بر روی خود دارد.

به نظرم حرف زنده‌یاد جلال آل احمد و زنده‌یاد استاد دکتر معین می‌تواند به حقیقت نزدیکتر باشد. چرا که جلال آل احمد همسایه نیما بود و خیلی به او نزدیک بود. در شب واقعه جلال و همسرش سیمین جزو اولین کسانی بودند که بر پیکر بی‌جان نیما حاضر شدند. از طرف دیگر زنده‌یاد استاد دکتر معین وصی نیما بود و در پژوهش و تحقیق به دقت نظر مشهور. پس گواه این دو تن می‌تواند درست و حقیقی باشد.

نکته دیگر اینکه براساس نوشته سنگ مزار نیما، تاریخ را دنبال کردم و به سال ۱۳۳۸ و ماه دی و روز چهاردهم آن رسیدم. در کمال تعجب دیدم ۱۴ دی ۱۳۳۸ روز پنجشنبه نبود و سه‌شنبه بود. پس این احتمال وجود دارد کسی که سنگ مزار نیما را می‌نوشت عدد ۱۶ را درست نخواند و به جای آن ۱۴ نوشت. سپیده‌دم پنجشنبه، ۱۶ دی ۱۳۳۸ بود نه ۱۴ دی ۱۳۳۸. باید سنگ مزار نیما را در یوش بخاطر این اشتباه تغییر داد.

ابتدا نیما را به دلیل نامساعد بودن هوا  در امامزاده عبدالله تهران به خاک سپردند. سی و چهار سال بعد در ۲۶ شهریور ۷۲ به وصیت نیما جامه عمل پوشاندند و پیکر او را به زادگاهش یوش (روستایی در بخش بلده شهرستان نور مازندران) انتقال دادند.

?وصیت نامه نیما هم خیلی جالب است: "بعد از من هیچ کس حق دست زدن به آثار مرا ندارد بجز "دکتر محمد معین"، اگرچه او مخالف ذوق من باشد. دکتر معین حق دارد در آثار من کنجکاوی کند... . دکتر معین مثل صحیح علم و دانش است، کاغذپاره‌های مرا بازکنید، دکتر معین که هنوز او را ندیده‌ام مثل کسی است که او را دیده‌ام، اگر شرعا می‌توانم قیم برای ولد خود داشته باشم دکتر محمد معین قیم است ولو این که او شعر مرا دوست نداشته باشد." (کارنامه دکتر معین، دکتر عبدالله نصری، ص ۷۴)

آفرین بر دیانت و شرافت علمی استاد معین که نیما ندیده به او اعتماد کرد. اخلاق و تقوای علمی استاد معین می‌تواند درسی بزرگ برای استادان و پژوهشگران باشد.‌

?با احترام
علی‌اکبر قاسمی گل‌افشانی
۱۶ دی ۱۴۰۳

? @youshij_nima