به‌عبارت دیگر می‌توان گفت در آیندۀ نظام پساقطبی اتحادهای دائمی رنگ خواهد باخت و ائتلاف‌های موقتی و موضوعی شکل خواهد گرفت و دیگر نمی‌توان روی حضور دائمی یک کشور در یک اتحادیه حساب باز کرد.

مطلب مهم در این حوزه نهایتاً از دست رفتن مرکزیت و قطبیدگی در جهان است. قطبیدگی علاوه‌بر مرکزیت قدرت، نیازمند وفاداری خارجی و داخلی است که امروزه این مسئله با چالش جدی مواجه است.

به بیان دیگر کشورها دیگر در همۀ حوزه‌ها وفاداری متقابل ندارند و به‌سوی ایجاد روابط شبکه‌ای خواهند رفت؛ کمااینکه عربستان دیگر گوش به‌فرمان تام آمریکا به‌شمار نمی‌رود و با ایران مصالحه می‌کند و حالا پروژۀ عادی‌سازی را هم -هرچند به دلایلی جدا از این منطق- متوقف کرده است. لذا تصور قدیمی ما دربارۀ جهان قطبیده دیگر پاسخگو نیست و مشخص نیست که نظم جدید دارای قطب باشد یا نباشد و همان‌طور که اشاره شد دانشمندان روابط بین‌الملل معتقدند وارد یک محیط شبکه‌ای از ارتباطات خواهد شد و این پایان نظام قطبی و وفاداری‌ها به یک یا چند قدرت خاص است.

?آدرس‌های مجازی پنجره: اینستاگرام،ایتا و بله
? خبری|فرهنگ|اقتصاد|اندیشه|بین‌الملل|ورزش

? چشم‌انداز نظام بین‌الملل
حسین بیاتانی: از آغاز جنگ سرد و دکترین ترومن در ۱۹۴۷ تا فروپاشی شوروی در ۱۹۹۱، نظام بین‌الملل به دو بلوک شرق و غرب تقسیم می‌شد و همۀ دولت‌ها در سطح بین‌الملل، موجودیت خودشان را در ارتباط با این دو بلوک تعریف می‌کردند و حتی علم روابط بین‌الملل هم به مطالعۀ روابط میان قدرت‌های بزرگ شناسایی می‌شد، اما پس از گذشت حدود ۴۴سال دولت‌های کمونیست اروپای شرقی سرنگون شدند و دموکراسی در آن‌ها مستقر شد و نهایتاً پس از اعلام استقلال کشورهای قفقاز و آسیای مرکزی، روسیه با ایدئولوژی مارکسیسم وداع کرد و اتحادیۀ جماهیر شوروی سرانجام در سال ۱۹۹۱، رسماً از صفحۀ روزگار محو و چندتکه شد.

پایان جنگ سرد، به‌منزلۀ پایان نظام متصلب دوقطبی در جهان بود که پس از آن کنشگران جدیدی غیر از دولت‌های بزرگ وارد بازی شدند و امروزه دیگر روابط بین‌الملل به‌منزلۀ مطالعۀ روابط قدرت‌های بزرگ نیست و سایر بازیگران نیز در دایرۀ این علم گنجانده شدند. البته این بازی محدود به کشورها نبود و آزادی کنشگری تا جایی ایجاد شد که علاوه‌بر دولت‌ها، سازمان‌ها و نهادها نیز توانستند وارد بازی شوند. این روند ادامه یافت و سپس کنشگران غیرحکومتی مانند گروه‌های تروریستی و در مقابل آن گروه‌های مقاومت هم به‌وجود آمدند که امروز دارای ابعاد وسیع‌تری نسبت به گذشته نیز هستند.

پس از اینکه بازیگران در دوران نظام پساجنگ سرد به‌صورت چشمگیری متکثر شدند، فعالانه شروع به برنامه‌ریزی و اقدام در نظام بین‌الملل پساقطبی کردند. نکته‌ای که در این حوزه بسیار شایان توجه است، عبارت است از اینکه کشورهای مختلف اصلی و فرعی در این دوران وارد حوزه‌ای از رقابت شدند که در آن مزیت نسبی داشتند؛ برای نمونه آمریکا وارد حوزۀ امنیت و جنگ شد و به‌زعم خودش وظیفۀ تأمین امنیت دنیا را برعهده گرفت، یا اتحادیۀ اروپا در حوزۀ هنجارسازی جهانی، چین در سه حوزۀ تجارت و اقتصاد و صنعت و نوآوری و در نهایت روسیه در حوزۀ انرژی موتور محرک نظام بین‌الملل شدند. کنشگران کوچکی مثل قطر هم اخیراً وارد بازی شدند که در گذشته اصلاً اجازۀ عرض اندام به این صورت را نداشتند.

آن قسمت از تاریخ این دوره که می‌توان از آن درس گرفت، این موضوع است که در تمام دوران پساجنگ سرد، کنشگران تلاش کردند از تنش در حوزه‌هایی که در آن مزیت نسبی ندارند پرهیز کنند؛ برای نمونه چین که از قدرت نظامی بالایی نسبت به سایر دولت‌ها برخوردار است، هیچ‌گاه اقدام به تنش‌زایی با آمریکا در این حوزه نکرده است؛ چراکه می‌داند فعلاً تا یک دورۀ طولانی نخواهد توانست مقابل آمریکا بایستد. حتی روسیه هم به همین منوال تلاش کرد تا وارد تنش با آمریکایی‌ها نشود که برخلاف میل خودش در ماجرای اوکراین پس از تحریک بسیار او را وادار به جنگیدن کردند.

دوران ریاست جمهوری ترامپ و بایدن و تفاوت سیاست‌های تقابلی آنان با جمهوری اسلامی نیز شاهد دیگری بر مدعای اخیر است. می‌توان دریافت از آنجا که اروپا در حوزۀ هنجاری قدرتمند است، هرجایی که آمریکا مقابل اروپا ایستاد، خصوصاً در دوران ترامپ، نتوانست در حوزه‌های هنجاری اجماعی علیه ایران ایجاد کند ولی همان‌طور که شاهدیم در دورۀ بایدن، آمریکا با همکاری اروپا توانست بیشترین فشارهای هنجاری و تحریمی و نیز اجماع امنیتی علیه ایران ایجاد نماید.

موضوع دیگری که در نظام پساقطبی باید به آن اشاره کرد، تنوع حوزه‌های رقابتی در این عرصه است تا جایی که می‌توان گفت تکثر منابع قدرت ایجاد شده و حتی قدرت‌های معنوی هم به این حوزه‌ها اضافه شده است؛ مثلاً حمایت جمهوری اسلامی از غزه و فلسطین یک منبع معنوی دارد که موجب کنشگری فعالانۀ جمهوری اسلامی در نظام بین‌الملل شده است که بسیار اهمیت دارد و باید ادامه پیدا کند.

دیگر اتفاق ادامه‌دار نظام بین‌الملل جدید، جابه‌جایی قدرت از غرب به سمت غیر غرب است. پس از آنکه روابط بین دولت‌ها و بلوک‌بندی قدرت دیگر فقط در ارتباط با آمریکا تعریف نشد، قدرت‌های جدید رفته‌رفته خصوصاً در شرق ایجاد شدند تا حدی که امروز دیگر تقریباً کشوری نیست که با چین روابطی -حداقل تجاری- نداشته باشد. هرچند غرب در برابر این جابه‌جایی قدرت بسیار مقاومت می‌کند؛ چون فکر می‌کند دنیای پساغرب دیگر نظم ندارد و نظم غیرغربی، نظم به‌شمار نمی‌رود، لذا آیندۀ دنیا را بسیار سهمگین و خارج از کنترل می‌بیند.

کاهش اتحادهای دائمی یکی دیگر از ویژگی‌های جهان پساقطبی است. با بازگشت به زمانۀ پیش از جنگ اوکراین، به‌وضوح می‌توان بحران هویت ناتو را مشاهده کرد تا جایی که حتی ممکن بود این سازمان از بین برود. شورای همکاری خلیج فارس هم نمونۀ دیگری از بحران اتحادهای دائمی است که در ارتباط با عربستان به مشکلاتی برخورد.