این مقاله را مدت‌ها پیش به درخواست مجله قلمیاران درباره "نسل جدید مترجمان در رشته تاریخ" نوشتم که بخشی از پرونده ویژه نوروزی آن نشریه درباره "نسل جدید مترجمان" بود. در این نوشته مروری کلی بر تاریخ ترجمه متون تاریخی به فارسی داشته‌ام و استدلال کرده‌ام که چیزی به نام "نسل جدید مترجمان تاریخ" شکل نگرفته است و نمی‌توان انتظار شکل‌گیری نهضت ترجمه‌ای در تاریخ را داشت، آن هم به دلایلی فرهنگی و دانشگاهی که در نوشته به آنها پرداخته‌ام.
ذکر دو نکته درباره نسخه چاپی این مقاله در مجله قلمیاران ضروری است: نخست اینکه مقاله دچار اغلاط ویرایشی متعددی است و در مواردی شاهد افتادگی بعضی از اجزای جملات و خصوصاً حروف ربط هستیم. دوم اینکه، پانوشت‌های متن را هیئت تحریریه مجله بدون اجازه مؤلف بدان افزوده است. این پانوشت‌ها در بسیاری از موارد سودمند هستند، اما در برخی موارد، از جمله معادل انگلیسی عجیب annal در برابر مکتب آنال، همراه با توضیحی عجیب‌تر، گمراه‌کننده‌اند. به هر روی این پانوشت‌ها از نویسنده نیستند.

Always historicize!

Fredric Jameson (1934-2024)

«بررسی»، «تحلیل» و «تبیین» عنوان‌گزینی در مقالات علمی و پژوهشی رشته تاریخ
فرستۀ دوم
...
شگفت آنکه گاهی اوقات برخی از تلاش‎ها برای فرار از این مشکل خود تبدیل به یک معضل جدید می‎شوند. مثلاً برخی نوآوری‌های نوشتاری قدیمی از فرط تکرار در نوشته‎های جدید خود تبدیل به کلیشه‌هایی ملال‎انگیز می‌شوند: نظیر تداوم و تحول در ... ، ستیز و سازش در ... یا به گونه‎ای افراطی‎تر، برخی از عناوین، معمولاً در سازمان‎دهی محتوایی کتاب‎ها، چنان مبهم و شاعرانه می‎شوند که ردیابی یک مطلب و موضوع را در یک اثر پژوهشی دشوار می‌کنند یا اساسا مخاطب را درهمان مواجهه نخست از خواندن آن منصرف می‌کنند. مصداق بارز چنین معضلی کتاب نگاهی به شاه میلانی است. کافی است به عناوین چند فصل متوالی آن بنگرید:
قصر تنهایی
تیپای آژاکس
گربه‎ای روی شیروانی داغ
خرس روسی
سایۀ شوم کاملات
نخست‌وزیر حراف
افق امیدبخش کاملات
بزم بیابانی
معماری و قدرت
کهنه جاسوس
خواننده‎ای که ابتدا به ساکن می‎خواهد به سراغ مقطعی مشخص از زندگی شاه، یا دورۀ خاصی از تحولات تاریخی در این کتاب برود، گیج و سردرگم خواهد شد و پس از توسل به حدس و گمان‎های زیاد در نهایت مجبور می‎شود بخش‎هایی از ابتدا، میانه یا انتهای هر فصل را بخواند تا اندکی به مطلوب خود نزدیک شود.
عنوان‎های خوب معمولاً یا ساده و کوتاه هستند یا ترکیبی از آرایه‎های بلاغی با زیرعنوان‎هایی روشنگر. چنین عنوان‎هایی ابتدا به مخاطب تلنگری ذهنی می‎زنند و سپس سرنخ‎هایی مفید را دربارۀ محتوای اثر به او می‎دهند. مثلا عنوان اصلی کتاب سیروس شایق از این قرار است: توانا بود هر که دانا بود. اگر فقط همین عنوان بر جلد کتاب نقش می‎بست ذهن مخاطب به هر جایی می‌رفت الا آنجا که مقصود کتاب است، ولی وقتی نویسنده زیرعنوان علم، طبقه و تکوین جامعه مدرن ایرانی: ۱۲۸۰-۱۳۳۰ را به آن می‌افزاید تکلیف مخاطب روشن می‌شود. شما اکنون می‌دانید که کتاب تقریباً درباره چیست، از گسترۀ جغرافیایی و زمانی آن اطلاع می‌یابید و ترکیب شاعرانۀ عنوان و کلیدهای موضوعی در زیرعنوان مخاطب را برای مطالعۀ چنین کتابی ترغیب می‌کنند.
خلاصه اینکه انتخاب عنوان برای نوشته‎های آکادمیک علاوه بر قریحه (که لزوماً همیشه انتسابی نیست) نیاز به جسارت و تلاش هم دارد. به فهرستی که تصادفی از یافته‎های جست‎وجویی دم دستی در پایگاه دادگانی JSTOR، با کلیدواژۀ عصر پهلوی، برداشت شده و در زیر آورده شده است نگاهی بیندازید. در این فهرست هم عناوین ساده و کوتاه یافت می‎شود و هم عناوینی که استعاری‎تر و غیر صریح‎تر هستند. ولی در هیچ کدام از آنها از معادل‎های انگلیسی اصطلاحاتی نظیر «تبیین»، «تحلیل»، «بررسی» استفاده نشده است. بله قطعاً می‌توان نمونه‎هایی را نیز یافت که از این واژه‎ها در آنها استفاده شده است، ولی به طور حتم نویسنده از کاربرد آنها مقصود خاصی را دنبال می‎کند.

For a White Revolution: John F. Kennedy and the Shah of Iran
April R. Summitt

The Saudi-Iranian rivalry: An ominous zero-sum game for supremacy
Patrick van der Heiden, Alex Krijger

ECONOMIC DEVELOPMENT AND POLITICAL AUTHORITARIANISM: THE PAHLAVI IRAN PATH TO MODERNISATION IN THE FRAMEWORK OF THE COLD WAR
Claudia Castiglioni

Non-Muslim Religious Minorities in Contemporary Iran
Jamsheed K. Choksy

American-Iranian Alliances: International Education, Modernization, and Human Rights during the Pahlavi Era
Matthew Shannon

Re-Interpreting Modern Iran: Tribe and State in the Twentieth Century
Stephanie Cronin

An Application of Modernization Theory during the Cold War? The Case of Pahlavi Iran
Roland Popp

Politics within the Late-Pahlavi State: The Ministry of Economy and Industrial Policy, 1963-69
Vali Nasr

Muhammad Reza Pahlavi and the Bahrain Question, 1968–1970
ROHAM ALVANDI

Recultivating "Good Taste": The Early Pahlavi Modernists and Their Society for National Heritage
Talinn Grigor

Jewish-Iranian Identities in the Pahlavi Era
Lior Sternfeld

.
?️شب کارت‌پستال‌های تاریخی ایران

?️هفتصد و چهل و پنجمین شب از شب‌های مجله بخارا با همکاری پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری به کارت‌پستال‌های تاریخی ایران اختصاص یافته است. این نشست در ساعت سه بعدازظهر شنبه نوزدهم خرداد ۱۴۰۳ با حضور: مصطفی ده‌پهلوان، احمد چایچی، زینب علی‌زاده، محمد غفوری، مهرداد اسکویی و علی دهباشی‌ در سالن خلیج فارس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برگزار می‌شود.

▫️میان نخستین برخوردهای ایرانیان با کارت‌پستال تا دیده شدن تصویرهایی با موضوع ایران بر روی کارت‌پستال‌ها بیش از دو دهه فاصله نیست. طی این دو دهه اروپاییان مقیم ایران و به تقلید از آنان، درباریان و اعیان قاجار، متجددان و فرنگ‌رفته‌ها از کارت‌پستال برای نامه‌نگاری استفاده می‌کردند. عصر طلایی کارت‌پستال‌های تصویردار از ۱۸۹۰م. آغاز شده بود و عکس‌ها یا نقاشی‌هایی که روی کارتها چاپ می‌شدند آنها را فراتر از یک وسیلۀ ارتباطی، به یک ابزار تبلیغاتی و نیز یک کالای سرگرم‌کنندۀ لوکس و لذتبخش تبدیل کرده بود که بازار پرسودی در جهان غرب داشت.
▫️ذائقۀ این بازار موضوع‌های متنوعی را می‌طلبید و بازنمود مشرق‌زمین با همۀ رازآلودگی و کهن‌جامگی‌اش یکی از محبوبترین و اصلی‌ترین موضوعات به شمار می‌آمد. ایرانِ عصرِ قاجار که پاره‌ای از همان دنیای شرقی دانسته می‌شد، مناظر طبیعی و انسانی فریبنده‌ای برای ناشران اروپایی کارت‌پستال داشت و ابتدا هلندی‌ها در ۱۸۹۷م. با همین رویکرد و به قصد کسب موفقیت در این بازار، پیشنهاد چاپ کارت‌پستال‌هایی با عکس‌هایی از ایران را دادند و سپس آلمانی‌ها در ۱۸۹۹م. اولین کارت‌پستال‌های عکس‌دار ایرانی را چاپ کردند. بدین‌ترتیب جریانی پدید آمد که گرچه از جنبۀ فراوانی و نحوۀ کارکرد کارت‌پستال تصویری، تفاوت بسیاری با همتایان غربی خود داشت، اما نقش مهمی در تولید تصویر ایران و بازنمایی آن به‌ویژه نزد مخاطبان غیر ایرانی بر عهده گرفت.
▫️«شب کارت‌پستال‌های تاریخی ایران» مروری است بر این جریان و ناگفته‌ها و نادیده‌هایی از تاریخ ایران دورۀ قاجار را که در روایت‌های رسمی و اسناد متعارف ثبت نشده‌اند، برای ما آشکار می‌کند.

? تاریخ: شنبه ۱۹ خرداد
?ساعت: ۱۵ الی ۱۸
?پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری: خیابان امام خمینی، ابتدای خیابان سی تیر، روبروی موزه ملی، پلاک ۲، سالن خلیج فارس
#شب‌های_ بخارا

#کارت_ پستال_تاریخی
#میراث_فرهنگی
#مصطفی_ده‌پهلوان
#مهرداد_اسکویی
#علی_ دهباشی
#میراث‌فرهنگی_یادگارگذشته_ثروت‌امروز_سرمایه‌آینده

تاریخنگاری و تاریخ‌عکسیهایدن وایت
ترجمۀ محمد غفوری
توضیح مترجم: اصطلاح Historiophoty که در این ترجمه به «تاریخ‌عکسی» برگردانده شده است، پس از انتشار این مقاله در ادبیات مربوط به این حوزه گسترش یافت و یکی از مهم‎ترین نوشته‎هایی که به اقتفای اثر وایت به نگارش درآمد مقاله‎ی برایان اف. لوبو با عنوان «تاریخنگاری به ملاقات تاریخ‌عکسی می‎رود: مخاطرات و نویدهای تبدیل گذشته به تاریخ» است. به طور خلاصه، تاریخ‌عکسی به معنای انتقال و ثبت داده‎های تاریخی از طریق رسانه‎ها و اسناد دیداری است. در این معنا تاریخ‌عکسی عملی متمایز از تاریخنگاری (انتقال تاریخ از طریق نوشته) است و گفتمان و روش‎شناسی خاص خود را پرورش می‎دهد. برابرنهاد مزبور (تاریخ‌عکسی) تنها پیشنهادی ابتدایی از سوی مترجم این نوشته است و می‎تواند، و البته ضروری است، که از سوی دیگران مورد بازاندیشی و اصلاح قرار گیرد.

*✅ مردم‌نامه چیست؟
چیستی و چرایی مردم‌نامه‌نویسی*

? سخنرانان:
?زهرا گلشن
?مقصود فراستخواه
?آرش حیدری
?محمدجواد عبدالهی
?محمد غفوری

?و با حضور داریوش رحمانیان

?مدیر نشست:
حسین منوچهری

⏰ زمان: پنج‌شنبه، ۱۷ اسفند ۱۴۰۲، ساعت ۱۷
? مکان: خیابان استاد نجات‌الهی (ویلا)، نبش ورشو، خانهٔ اندیشمندان علوم انسانی، سالن فردوسی