🌷

گویش خارگی

برای آن‌که بیش‌تر با گونهٔ زبانی خارگی آشنا شویم، چند دقیقه‌ای از این گویش را از زبان جناب یوسف گُماشی، از گویشوران گونهٔ زبانی خارگ می‌شنویم.

در سخنان جناب گماشی به «زبان خارگی» با عنوان «هَدی خارگی» اشاره می‌شود. «هَدی» در زبان خارگی به معنای «سخن گفتن/ حرف زدن» است؛ و «هَدی خارگی» به معنای «خارگی سخن گفتن» است. واژهٔ «پُس»، در سخن ایشان، به معنای «پسر/ فرزند»، «جُهون» به معنای «زیبا»، «جاهل» به معنای «جوان»،«تیغار» به معنای «کهن/ قدیمی/ گذشته»،«یِمَ» به معنای «ما» و... است.

این ویدئو بخش کوتاهی از مصاحبه‌ای یک و نیم ساعته با جناب یوسف گماشی است. بدین وسیله، از مهر و همکاری ایشان در مستندسازی گونهٔ زبانی خارگی سپاس‌گزاری می‌شود.

🌱🌷

#گونه_زبانی_خارگی #هدی_خارگی #جزیره_خارک #خلیج_فارس
🌱🌱🌱

@zabanhaye_darkhatare_IRAN

🌷

شعری به گویش خارگی

در ادامهٔ پژوهش‌های مربوط به گونه‌های زبانی جزیره‌های ایرانی خلیج فارس، امروز صبح به جزیرهٔ خارگ آمدم تا دربارهٔ این گونهٔ زبانی ایرانی پژوهش کنم و مجموعه‌ای از داده‌های آن را گردآوری کنم.

یکی از گویشوران گرامی که مجموعه‌ای از داده‌های گویش خارگی را از ایشان ثبت و مستندسازی کردم، جناب ابراهیم رحیمی بودند که با مهربانی و شکیبایی در این زمینه با من همکاری کردند. جناب رحیمی در پایان مصاحبه، شعری را هم دربارهٔ جزیرهٔ خارگ به گویش خارگی خواندند که در این ویدئو آن را می‌بینیم و می‌شنویم.

از جناب رحیمی که دوستدار زبان مادری خود هستند، به خاطر مهربانی و شکیباییشان بسیار سپاس‌گزاری می‌کنم.
🌷🌱

#گویش_خارگی #جزیره_خارگ #خلیج_فارس
🌱🌷

@zabanhaye_darkhatare_IRAN

🌷

فرزند ایل

شادروان محمد بهمن بیگی (زادهٔ ۲۶ بهمن ۱۲۹۸ خورشیدی؛ درگذشتهٔ ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۹) از انسان‌های اثرگذار روزگار ما بود. او فرزند «ایل» قشقایی بود، به «ایل» عشق می‌ورزید و خویش‌کاری (وظیفه) بزرگ خود را سودآموزی به فرزندان «ایل» می‌دانست.

در این مستند - که ساختهٔ «کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان» است - با گوشه‌ای از کوشش‌های شادروان محمد بهمن‌بیگی آشنا می‌شویم.
🌷

#قشقایی
🌱🌱🌱

@zabanhaye_darkhatare_IRAN

🌷

رازِ مانایی ایران

به‌واقع، هرگاه کسی پی می‌برد که در این بخش از کرهٔ زمین، دولتی وجود دارد که حدود سه هزار سال تاریخ مستند و انکارناشدنی دارد، و همواره گونه‌ای تداوم بر سرنوشتش حاکم بوده که مانع محو شدن یا تحلیل رفتنش در فرهنگ‌های دیگر شده، برایش این پرسش پیش می‌آید که:

«راز ماندگاری ایران در چیست؟»

برای خود ما ایرانی هم این پرسش پیش می‌آید، و بسیاری از ما شاید پاسخی برای آن نداشته باشیم. ...

در این ویدئو، پیتر چلکوفسکی، استاد فقید تاریخ خاورمیانه در دانشگاه نیویورک، به این پرسش پاسخ گفته است. به باور او، عامل ماندگاری ایران «فرهنگ» ایران است:

«زیبایی محیط»،
«زیبایی موسیقی»،
«زیبایی شعر و زبان فارسی»،
«زیبایی نقاشی و تصویرسازی ایرانی»،
«و حتی طعم خوش غذاهای ایرانی»،
مهاجمان را «متحول کرد و در مدت زمان کوتاهی، حتی از ایرانی‌ها هم ایرانی‌تر شدند».

🌱

بله، عامل مانی ایران، فرهنگ ایرانی است که  مؤلفه‌های برجستهٔ دیگری همچون «دیگری‌پذیری»، «صلح‌خواهی» و «رَواداری» هم دارد.

🌷🌱

#فرهنگ_ایرانی
#Peter_J_Chlkowski

ویدئو برآمده از:
https://www.aparat.com/v/8o4nB
🌱🌷

@zabanhaye_darkhatare_IRAN

🌷

در نوشتار زیر👇 که برآمده از سخن‌رانی جناب استاد مهرداد نغزگوی کهن و سرکار خانم دکتر شادی داوری است، به نمونهٔ درخور توجهی از «کاربردی‌شدگی*» در زبان فارسی پرداخته شده است. پیشنهاد می‌شود  همراهان گرامی، این نوشتار سودمند را بخوانند.

🌷
🌱

«بابا» امروز گفتمان‌نما شده‌است.

«از خویشاوند‌واژه به گفتمان‌نما: «بابا» در زبان فارسی امروز».

سخن‌رانی در چهل و نهمین گردهم‌آیی انجمن زبان‌شناسی اروپا، دانشگاه ناپل، ایتالیا.

مهرداد نغزگوی کهن، شادی داوری.

گفتمان‌نماها عناصری وابسته به جریان متن و گفتمان هستند که معنای لغت‌نامه‌ای و یا گزاره‌ای را به جمله اضافه نمی‌کنند، بلکه مفاهیم گفتمانی و کاربردمحور را رمز‌گذاری می‌کنند که در خدمت بیان اندیشه‌ها و ارزیابی‌های گوینده قرار می‌گیرند.

بسیاری از گفتمان‌نماها، در واقع، منابع واژگانی هستند که در طول زمان، نقش واحدی گفتمانی را به‌دست می‌آورند.

یکی از  این واژگان در زبان فارسی، واژۀ «بابا» است که از یک «خویشاوند‌واژه» به یک «گفتمان‌نما» تغییر هویت داده‌است.

واژۀ «بابا»، در معنای لغت‌نامه‌ای خود، بر شخص «والد» دلالت دارد و به عنوان یک اسم و اصطلاح محبت‌آمیز برای اشاره به پدر یا شخصیت‌های بزرگتر به کار می‌رود.

این واژه همچنین عنوانی محترمانه برای صوفیان، عارفان و حکیمان فارسی، حداقل از دورۀ سلجوقیان، بوده‌است.

با وجود این، داده‌های فارسی نو نشان می‌دهند که این «خویشاوندواژه»، در فارسی امروز، علاوه بر رمزگذاری مفهوم واژگانی پدر و والد، به سطح نظام گفتمان نیز وارد شده و مفاهیم گفتمانی - کاربردی را رمزگذاری می‌کند.

این فرآیند یعنی تحول از معانی قاموسی به نقش‌های گفتمانی را «کاربردی‌شدگی» یا pragmaticalization می‌گویند که یکی از زیرشاخه‌های «دستوری‌شدگی» است، با این تفاوت که به جای سطح نحو جمله، سطح نحو گفتمان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

داده‌های فارسی نشان می‌دهند که واژۀ «بابا» از یک معنای ارجاعی عینی به یک نشانۀ ارتباط بینافردی، معمولا در بافتی غیررسمی و صمیمانه، تحول می‌یابد و معانی کاربردی از قبیلِ اظهار تعجب یا عدم توافق: «نه بابا!»، بیان درد و حیرت و افسوس و تعجب: «ای بابا!»، تحسین و تمجید: «بابا! تو دیگه کی هستی!»، تأکید: «آره بابا!، برو بابا!، بیشین بابا!» و جز آن را رمزگذاری می‌کند.

«بابا» در مسیر کاربردی‌شدگی، تحت «مقوله‌زدایی» قرار می‌گیرد (یعنی از آنجا که دیگر اسمی قاموسی نیست، جمع بسته نمی‌شود و مورد اشاره یا توصیف نیز قرار نمی‌گیرد)، هم‌چنین «تثبیت جایگاه سازه» دارد (یعنی معمولاً در جایگاهی ثابت، یا در آغاز و یا در پایان جمله قرار می‌گیرد) و نیز می‌تواند تحت «سایش آوایی» قرار بگیرد ( مثلاً ساخت «آره بابا» یا «نه بابا» می‌توانند به «آره با» یا «نه با» فروکاسته شوند).

در نهایت، باید گفت کاربرد گفتمان‌نمای «بابا» در بافت گفتمانی غیررسمی، محاوره‌ای و عموماً در میان دوستان، ویژگی «ثبات» را نیز در این روند تحول نشان می‌دهد، بدین معنا که بخشی از معنی قاموسی «بابا» که همان بیان احساس صمیمیت موجود در «خویشاوندواژه‌ها» است، در کارکرد گفتمانی آن پابرجا باقی می‌ماند. تحولاتی که همگی بر حضور فرآیندهای درزمانی «کاربردی‌شدگی» و «دستوری‌شدگی» دلالت دارند.

• pragmaticalization

🌱🌷

#زبان_فارسی #دستوری‌شدگی #کاربردی‌شدگی

نوشتار برگرفته از کانالِ
@HistoricalLinguistics
🌱🌱🌱

@zabanhaye_darkhatare_IRAN

🌷

زبان کرینگانی

زبان کرینگانی که با زبان‌های تالشی و تاتی بسیار همانند است، زبان باشندگان روستای کرینگانِ شهرستان ورزقان استان آذربایجان شرقی است.

این گونهٔ زبانی ایرانی درخطر نیستی قرار دارد و ممکن است در آیندهٔ نه‌چندان دوری، گویشورانش به ترکی آذری تغییر زبان دهند. این امر پیش‌تر دربارهٔ شمار زیادی از آبادی‌های شمال آذربایجان روی داده است.

در این ویدئو که بیست و هشت سال پیش ضبط شده، با یکی از گویشوران زبان کرینگانی گفتگو شده است. در این گفتگو دو نکتهٔ مهم وجود دارد:

1. گویشور، ترکی آذری را کامل می‌داند که این گواه دوزبانگی کرینگانی‌زبان‌ها به کرینگانی و ترکی آذری است؛ چیزی که می‌تواند تغییر زبان آنها به ترکی آذری را شتاب بخشد.

2. گویشور می‌گوید در «چای‌کندی» - روستایی در نزدیکی کرینگان - قدیمی‌ها این زبان را می‌دانسته‌اند، اما امروزی‌ها آن را نمی‌دانند که این هم گواه است بر آن‌که در چای‌کندی هم تغییر زبان روی داده و باشندگان آن پیش‌تر آذری‌زبان نبوده‌اند.
   🌷

#کرینگان #آذربایجان #چای‌کندی #کرینگانی #تالشی #تاتی
#language_shift
ویدئو برگرفته از:
https://B2n.ir/w52354
🌱🌷

@zabanhaye_darkhatare_IRAN

?🌾
🌾🌷

زبان تالشی («تولشَه زوون»)

تالشی از «زبان‌های ایرانیِ باختری شمالی» است که گویشوران آن اکنون در جغرافیای میان رود کورا، در جمهوری آذربایجان، تا استان اردبیل، تا سفیدرود در گیلان* زندگی می‌کنند.

جای‌نام‌های مبتنی بر  «طالش» در دیگر استان‌های شمال ایران و دیگر بخش‌های جمهوری آذربایجان، همچون منطقهٔ «قره‌باغ کوهستانی»، نشان از آن دارد که این زبان، در گذشته، در جغرافیای پهناورتری گویشور داشته است.

در استان آذربایجان شرقی نیز، به‌ویژه در منطقهٔ «هرزندات»، زبان تالشی گویشور داشته که رفته‌رفته زبانشان از دست رفته و ترک‌زبان شده‌اند. امروزه در شمال آذربایجان شرقی، تنها در آبادی کرینگان، هنوز تالشی زنده است که به آن «کرینگانی» گفته می‌شود.

دیروز، در «خانهٔ اندیشمندان علوم انسانی»، برنامه‌ای برای رونمایی از «انجمن ترویج فرهنگ تالشان» برگزار شد که بخش‌هایی از آن به شعرخوانی و موسیقی تالشی اختصاص داشت. در این فِرِسته، شعرخوانی دو دختر نوجوان تالش را به زبان تالشی می‌شنویم.

• Northern West Iranian Languages

🌷🌾

#زبان_تالشی #جمهوری_آذربایجان #گیلان #اردبیل #عنبران
#Talysh
🌾🌷

@zabanhaye_darkhatare_IRAN

🌷
🎉🎊🌱
🎊🌱🤍🌱
❄🌨🌧🐬

**فرارسیدن سال ۲٠۲۵ میلادی را به هَم‌میهنان پیرو آیین مسیحیت شادباش می‌گوییم.

امید که این سال برای آنها، دیگر ایرانیان و همهٔ انسان‌های گیتی، سالی بهتر، و همراه با شادکامی و صلح و آرامش و بارش و فراوانی باشد.

🎉🎉🎊     🌱*🌧*🌨 *🍎*🐬🤍
❄❄❄**

@zabanhaye_darkhatare_IRAN