مداخله در مناظره وحید اشتری و نیما موسوی درباره مسأله سربازی
?️#اختصاصی_کانال_سربازینانه

وحید اشتری به عنوان فعال عدالتخواه و منتقد و پیگیر اصلاح سربازی اکراهی (اجباری) در ایران، الغای سربازگیری اجباری و اکراهی در سوریه توسط ابومحمد الجولانی اقدامی شایسته دانسته است. در سوی دیگر نیما موسوی، تحلیلگر سیاست بین الملل در نقد اشتری، با آوردن سیاهه‌ای از کشورهایی که پس از شکستشان در جنگ، الغای سربازی اجباری بر آنها تحمیل شده، به مذمت اشتری پرداخته است.

اگرچه از منظر تاریخ روابط بین‌الملل، سخن نیما موسوی درست است؛ ولی او در نقد اشتری و تقبیح ضمنی الغای سربازی اجباری در سوریه دچار تاریخ‌پریشی شده است. اوج کارکرد سربازی اجباری، جنگ اول جهانی بود که هنوز سلاح‌هایی مثل تانک و هواپیما وارد جنگها نشده و نیروی پیاده یا اسب‌سوار نقش اصلی را در جنگهای زمینی داشتند. هر چند که در آن وقت توپخانه وجود و نقش مهمی در جنگها داشت، ولی به خاطر تحرک کمش نمی‌توانست جای نیروی پیاده و اسب‌سوار را بگیرد. از طرفی جابجایی نیروها یا اصطلاحا قشون‌کشی از این سر مملکت به سر دیگرش، هنوز امری زمان‌بر بود. این است که در آستانه جنگ اول جهانی، وقتی می‌خواستند قدرت نظامی آلمان و فرانسه را مقایسه و نتیجه جنگ احتمالی را برآورد کنند، مهمترین عامل را تعداد نفرات ارتش می‌دانستند. این وضع بعد از جنگ اول در اروپا رو به دگرگونی رفت و در کشورهایی مثل ما با فاصله زمانی بیشتری رخ داد. به طوریکه در همان جنگ 8 ساله با عراق، نیروهای سرباز اجباری نه به درد آفند می‌خوردند و نه پدافند، و بیشترین اسیر را در اواخر جنگ از میان سربازان وظیفه دادیم.

اما چیزی که امروز مشهود است، کارکرد نیروهای سرباز اکراهی یا اجباری یا وظیفه در نیروهای مسلح ایران است. سربازان در ارتش، سپاه و نیروی انتظامی، عمدتا در حال ایفای نقش‌های خدماتی نظیر نظافت، نگهبانی، دربانی، و در سطوح بالاتر نامه‌‌رسانی و رانندگی هستند. هیچ سربازی را هر چند نخبه و جنم‌دار، به نقش‌های حساس نمی‌گمارند. (برای مثال در کاربری پدافند و یا روی ناو. حتی در ناوهای رزمی، نیروهای خدماتی آشپز و نظافتچی هم سرباز وظیفه نیستند.) دلایلش هم روشن است: اول اینکه سرباز اجباری گزینش نمی‌شود و احتمال جاسوسی و خرابکاری در او بیشتر می‌رود. و ثانیا آموزش و کارورزی، هزینه دارد و عقلایی نیست برای نیرویی که حداکثر دو سال در خدمت سازمان است، هزینه کلان آموزشی و تجربی شود. این است که سرباز را به کارهایی میگمارند که از هر کسی برآید: نظافت و نگهبانی و...

از طرف دیگر، جمهوری اسلامی توانسته نیرویی عقیده‌‌مند و وفادار را در قالب بسیج سازماندهی کند که در مواقع جنگ خارجی یا داخلی، بتواند نیاز نیروهای مسلح دایمی و حرفه‌ای را پوشش دهد. با این وجود، چه احتیاجی به تداوم نهاد پوسیده و منسوخ سربازی اجباری در ایران هست؟ اگر بحث انجام امور خدماتی در نیروهای مسلح است، که با حدود بیست درصد نفرات سربازان فعلی، ولی به صورت استخدامی و با حقوق مکفی، می‌توان امور نظافتی و نگهبانی و خدماتی نیروهای مسلح را برآورد.

بحث سربازی در کشور و جامعه ما، ابعاد گوناگونی دارد و کسی منکر نیست که شاید از جنبه‌ای هم مفید باشد. ولی اولا باید مسأله را همه‌جانبه نگریست و ثانیا تصمیم‌گیری درباره آن بایستی از انحصار نیروهای مسلح که اتفاقا ذینفع آن نیز هست، به در آید. امثال نیما موسوی که با وجهه علمی و خیرخواهانه به تلاش‌های اصلاحگرایانه مثل وحید اشتری می‌تازند، از عوامل ذهنی و فرهنگی جمود سربازی اجباری و اکراهی در ایران هستند.

@sarbazinameh