_گۆنۆنگ ناقئلئ
آرقالاشان یوُو غایتار.
«ایل_خالق آغزئبیرلیک حاقداقئ ناقئل»
اگر پشتیبان همدیگر باشید، بر دشمن چیره می‌شوید.
(یاردام بر‌ه‌ن حمایتچئنگ بار بوُلسا، دوشمانئ ینگـِر، ائزئنا سرپیکدیرِر، ائزئنا تسدیرِر دیییلدیگی .)

_گۆنۆنگ ناقئلئ
عاقئللئ اوُیلانیانچا، تنتـِک ایشینی بیتیرِر. (... تنتـِک سوودان گچـِر دیییلِن نوسغا هم بار. )
تا آدم عاقل بیندیشد، دیوانه کارهایش را تمام می کند.
آدم عاقل ممکن است برای انجام کاری بیش از حد به فکر و تدبیر متکی باشد وحاضر به ریسک نباشد. در صورتی که دیوانه به عاقبت کار نمی اندیشد.

_گۆنۆنگ ناقئلئ
آقماغا یۆز برمه، نادانا_سؤز.
«ادِب ـ تربییه و آخلاغئ اۆندِو‌لـِر حاقداقئ ناقئل»
به احمق رو نده، به نادان قول.

_گۆنۆنگ ناقئلئ
غوُنگشئنگ توُوغئ غاز گؤرنِر.
مرغ همسایه از برای همسایه‌ی دیگر چون غاز است.
معادل فارسی :
مرغ همسایه، غاز است.
(مال دیگران به چشم بهتر و عزیزتر می‌نماید.)

_گۆنۆنگ ناقئلئ
گؤچِن یوردونگ غادئرئنی، غوُنانگدا بیلِرسینگ،یاغشئ یارئنگ غادئرئنئ _اؤلِنده.
«ایل_یورت، واطان سؤيگۆسی حاقداقئ ناقئل»
قدر سرزمینی را که از آن کوچ کردی، پس از آنکه در جای دیگری ساکن شدی می فهمی و قدر يار خوب زندگی را بعد از مرگش.
« ارزش آن چه داری زمانی در می یابی که آن را از دست بدهی.»

_گۆنۆنگ ناقئلئ
مللـِکچأ یر برسِنگ، یر ایه‌سینی یردِن چئقارار.
مللـِکچی: بیر بؤلـِک اکیش یری کأرِنده‌سینه، ائلالئشئغا گؤرأ یارپاسئنا آلئپ اکیأن آدام.
دهقان آزمند نصفه کار، مالک (صاحب زمین) را از زمین بیرون می کند، آن را صاحب می شود.

_گۆنۆنگ ناقئلئ
عاقئللئ ایشلأر، آقماق اوُنونگ هؤزۆرینی گؤرِر.
دانا می ‌اندیشد و کار می‌کند، لذتش را نادان می‌برد.

_گۆنۆنگ ناقئلئ
اگری اوُتور_دا، دوُغرئ سؤزله.
« ادِب _تربییه و آخلاغئ اۆندِو‌لـِر حاقئنداقئ ناقئل»
کج بنشین و راست بگو.
یعنی اظهار صداقت و راستگویی در هر موقعیتی.
ترکی مثل: اگری اوُتوراق، دوز دانیشاق.
بیا تا کج نشینم، راست گویم/ چه خواریها کز او نامد به رویم.// ( حکیم نظامی گنجوی)

_گۆنۆنگ ناقئلئ
تۆرکمـِن یوُو گۆنی مالدان_باشدان گچیأر!
ترکمن به روز سخت، مال و جانش را فدا می‌کند.

_گۆنۆنگ ناقئلئ
آدام، آدام بیلـِن، پیسسه بادام بیلـِن.
آدم با آدم، پسته با بادام.
مشابه فارسی : کبوتر با کبوتر، باز با باز.
کنایه از معاشرت با افراد هم طبقه و هم تراز و هم قوم و خویش می‌باشد.