SHAYIRSAŃ

(I.Yusupovqa baǵishlayman)

Sen sáhra búlbili bolg'an waǵlarda,
Hawaziń jetpegen jerler joq edi.
Qálemińniń ushı ótkir bárhama,
Qaraqalpaqtiń sennen kewli toq edi.

Qosıqlarıń misli kewlińdey appaq,
Tili menen dili birdey shayirsań.
El-jurtıń aldında júziń mudam aq,
Xalqıńa dańq ıǵbal bergen shayırsań.

Ózbekti óz aǵam degenseń,
Sen Abaydı yadqa bilgenseń.
Basqa qaraqalpaǵıńdı kiyipseń,
Awır dańq arbasın tartqan shayırsań.

Ne bir shayır ko'rdim,ne bir jazıwshı,
O'zińseń eń jaqsı,eń bir ullısı.
Shayırlıq gúlshániniń senseń gúlshisi,
Berdaq jollarında júrgen shayırsań.

Murat Djumabaev

QARAQALPAQTI KO’P MAQTAMA KO’ZİMSHE

Qaraqalpaqtı ko’p maqtama ko’zimshe,
Qarmaqqa tez qabatug’ın balıqpan.
Ha’r kimnin’ bar a’zzi jeri o’zinshe,
Shortanımday an’qıldaqlaw xalıqpan.

Bul kisini ko’zge maqtawdan ko’re,
Paydalıraq minin tawıp so’kkenin’.
«Qaraqalpaq jaqsı xalıq» degenge
Babam sheship beri p ketkenshekpenin.

Jalg’ız atın soyıp berip qonaqqa,
Jayaw qalıp bul xalıq talay tarıqqan,
Sonı aytıp maqtayg’oysan’ biraqta,
Onnan da zorın ko’rsetetin xalıqpan...

Begligi ko’p yoshıp ketse bul xalıq,
Da’stanlardı qoyday dizip matag’an.
Ha’mme xalıqtı qaraqalpaqtan shıg’arıp,
O’z tariyxın baslar Adam atadan...

Miynet dese j en’ tu’ringen pal wanday,
Arbag’a taw tiye dese tiyegen.
Doslıq dese juldız tawıp alg’anday.
Xalqımnın’ aq ko’kiregin su’yemen.

Jek ko’rse ol , «jek ko’remen seni» - dep,
Sag’an barı p aytpag’ansha tınbaydı .
Bir pul tapsa, «bay dep sanan’ meni» dep,
Esip jumsap qurtpag’ansha tınbaydı .

Sumlıq qılsa sır aldırar baladay,
Kewilsheklik minezine ku’yemen.
Al endi onıq ken’ jaziyra daladay
Azamatlıq ken’ peyilin su’yemen.

Tayın maqtap, atın minsen’ -sınamas,
Men bul xalıqtın’ minezine qanıqpan.
Kewlim menin’ Ja’yhun menen sag’alas,
Ha’r na’rsege yoshatug’ın xalıqpan.

Jaqsı so’zge jan semirer degen bar,
Xoshametke ha’r kim ha’wes o’zinshe.
Sondadag’ı o’t inemen, adamlar:
Qaraqalpaqtı ko’p maqtaman’ ko’zimshe...

1974-jıl, yanvar.

Туўысқанлық

Тарийхларға гүўалы сөз,
Ҳǝр бир дǝртке дуўалы сөз,
Кийели сөз, дуўалы сөз,
«Туўысқанлық, туўысқанлық!»

Ар – намыс, ҳүжданы шерик,
Малы менен жаны шерик,
Тамырында қаны шерик.
Ханалас сөз «туўысқанлық».

Бир ошаққа от жақтырған,
Бир жайлаўда мал бақтырған,
Той, лазымға ат шаптырған
Ғарға тамыр туўысқанлық.

Бир тандырға нан жаптырған,
Мүтǝж затыңды таптырған,
Биймезгил есик қақтырған
Туўысқанлық, туўысқанлық.

ϴзбекти өз ағам еткен,
Уллы бахыт инам еткен,
Бир қазанда ас демлеткен,
Баўыр басқан туўысқанлық.

Суўымды сағалас еткен,
Елимди аралас еткен,
Түркменге намалас еткен
Ғардашы көп туўысқанлық.

Қазақларға тай сойғызған,
Қырғызларға қой сойғызған
Үй тиктирип, бас қойғызған
Дǝстүри бир туўысқанлық.

Заман жаңадан күш берген,
Жайлаўға кең өрис берген,
Алып өткен жеңислерден
Қүдиретли туўысқанлық.

Асылғанда жаў жағадан,
Шақырғанда ана – Ўатан,
Туўылғандай бир анадан,
Жаўға шапқан туўысқанлық.

Ибрайым Юсупов

ЎА, ДЕНСАЎЛЫҚ, ДЕНСАЎЛЫҚ

Ўа, денсаўлық, денсаўлық,
Сен бир жүрген қол жаўлық,
Базарың түсип кеткенде,
Баҳаң пыяз бир баўлық.

Қәстелик басқа түскенде,
Қәдириңди билермен,
Мысқалыңа мың сомнан,
Төле десе, төлермен.

Қәстелик бастан кеткен соң,
Үстиңнен және күлермен,
Майына минген көликтей,
От-жемсиз қыйнап минермен,
Азабыңды берермен.

Ўа, денсаўлық, денсаўлық,
Усайсаң ағар булаққа,
Сол булақтың басынан,
Әкетер жыллар узаққа.

Май тамызып турмасаң,
Жана бермес шырақ та,
Шыпакердиң айтқанын,
Илмедим онша қулаққа.

Айландырғаным сен болдың,
Бара қойсам қонаққа,
Кисиниң кеўлин жықпадым,
Жықтым сени бирақ та...

Ўа, денсаўлық өзиңде-
Қылық жоқ қудай сүйгендей,
Шаңғалақ шақтың тис пенен,
Тоң қопарған сүймендей.

Сен шеккен шылым дүтинен,
Тандырдың оты сөнгендей,
Сен жутқан никотинлерден,
Бир үйир жылқы өлгендей.

Жумсайман сени жолымнан,
Таўып алған пулымдай,
Қыйнайман сени Мысырдың,
Басы байлы қулындай.

Адамлар сени бузады,
Шыпакер байғус емлейди,
Алдынан аққан дәрьяның,
Қәдирин киси билмейди.

Минип жүрген атың да,
Күтим талап етеди,
Денсаўлық та қатындай,
Қарамасаң кетеди.

✍️ ИБРАЙЫМ ЮСУПОВ.

МАРАТ НУРМУХАМЕДОВТЫ ЕСКЕ ТҮСИРИЎ

Жулдыз ағып кетсе ақшамғы ўақта,
Бирден сен тусерсең ядыма мениң.
Жасын түсти десе жасыл дараққа,
Дәрҳал сен тусерсең ядыма мениң.

Измир шөллеринде ескен самаллар
Түрки тилде жоллап қайғылы хабар,
Ийесин жоғалтқан бир ат жаныўар
Тынбай сегбир тартар ядымда мениң.

Еки суңқар изли - изинен ҳаўада
Қанатлары сынып түсти кыяға...
Тәғдир қастын тиккендей бир уяға,
Не қыяллар келмес ядыма мениң.

Ҳийлекерлик жолын тутқанды көрсем,
Алымсып паңсыған наданды көрсем,
Жүйрик сағындырар шабанды көрсең,
Сондайда түсерсең ядыма мениң.

Дурыслықты бурмалап, паңсып, назланып,
Ақбайталлық етип жағымпазланып,
Сөйлеп турғанларды көрсем, қыйланып,
Мудам сен түсерсең ядыма мениң.

Мураплар билдигин ислеп сағада,
Теңиз таслап кеткен ески жағада,
Ҳәзир керек болып турсаң оғада,
Дәрман айтардай - ақ дадыма мениң.

Биреўлер аңбаса, биреўлер аңлар,
Дүньяға көп келмес гөззал инсанлар.
Әжел наймыт ол ҳәм жақсыны таңлар,
Дийдарың мөр басқан ядыма мениң.

Измир шөллеринде ескен самаллар
Түрки тилде жоллап қайғылы хабар,
Ийесин жоғалтқан бир ат жаныўар
Тынбай сегбир тартар ядымда мениң ...

И. Юупов. 1989 - жыл. Москва.

МΥНӘЖАТ

Тәңирим, инсап бер өз бенделериңе,
Бул барыстан нешик замана болар?
Дәрт жамылып кеўиллердиң шерине,
Дәўир дағдарыстан аўара болар.

Ақыллар тубалап болып арсары,
Ким не айтса, аўып журттың аңсары.
Малын пуллап бийинсаплық базары,
Ҳәркимниң кеўлинде бир нама болар.

Кимлер ҳийле менен шалқып жатажақ,
Пулға өтсе жоқ ийманын сатажақ.
Мириўбет таңлары қашан атажақ,
Журттың бир әрманы сол ғана болажақ.

Тәкаббырлық иллетине шатылып,
Күшлилер әззиге дизе батырып.
Арзан сөзлер қымбатына сатылып,
Бийдай нанның изи зағара болар.

Қырмызы қан ағып асқар таўларда,
Абыл – Қабыл питпес даўларға.
Аналар перзентин берип жаўларға,
Ботасыз бозлаған әрўана болар.

Тәңирим, сен билерсең заманның сырын,
Пейил азса, ығбал кетерлер қырын.
Кеўиллерге қуйып миреўбет нурын,
Инсан бир – бирине пәрўана болар.

Жүрек жанса, ышқы отында жансын,
Ашықлар уйқысын бузып оянсын.
Аналар, таянса бесик таянсын,
Балдақ таянғанлар бийшара болар.

Отлар жанса, ошақта жансын гүрлеп,
Атлар шабар болсын байраққа терлеп.
Ким қолын жылытса урыс отын урлеп,
Қарғысқа ушырап, гиряна болар.

Усласса, палўанлар, жаға услассын,
Тасласса, қошқарлар гелле таслассын.
Урысса, қоразлар ғана урыссын,
Адам урысқан жерлер ўайрана болар.

Ибрайым Юсупов. Октябрь 1992 жыл.

МЕНИҢ ΥЙИМ

Шөл ҳәм бостан мәңги өшлескен жерде,
Гүл ҳәм жуўсан қоңсы өскен өңирде,
Адам жатырқамас үйим бар мениң.
Ҳәмме жерди көриў кисиге мәр ме!
«Жердиң түбиғой» деп қыйналып жүрме,
Шақырып мазаңды алмайын сениң.

Бирақ адам менен адам дусласар,
Адам баспайман деген жерин үш басар,
Нағайбыл дуз тартып келсең булманға,
Есигимди қағып, тартынып турма.
Дүзеў нийет пенен еркин келе бер,
Кел, қонағым, есик қақпай кире бер!

Υйге шағырыўсыз қонақ келгени,
Бул ҳәм азаматлық абырайың сениң!
Шақырмай келгени –
Зейни илгени,
«Адам – адам ушын мийман» екенин…

Хош мийманым,
Келмекте бол бул үйге,
Кешеги қонағым –
Бүгинги достым.
Дос арттырыў – ең бир уллы ғәзийне,
Рахмет, ырысыма сен ырыс қостың.

Саў жүрсек, табарсаң бизди ҳәрдайым,
Усы шөл ҳәм бостан аралығынан,
Саған унайма деп сорап неғлайын,
Суўым да, қырым да өзиме дәрман.

Бир жағым суў, бир жағым шөл болмаса,
Бейиш қурып берсең де мен бармайман,
Гүл ҳәм жуўсан ийси аңқып турмаса,
Ол жерде мен қарақалпақ болмайман.

ИБРАЙЫМ ЮСУПОВ. 6 март, 1972 - жыл.

БЕРДАҚТЫҢ ДУЎТАРЫ
(Шайырдың дуўтарын шаўлығы музейге тапсырғанда)

Ҳаслың сениң ағаштандур,
Сөйле дуўтар, сөйле дуўтар!
Ҳаўазың толы әрмандур.
Дәртиң баян әйле дуўтар.

Уллы шайыр ийең болған,
Қулағыңа бүлбил қонған,
Талай тойларды атқарған,
Даңқың белли елге, дуўтар.

Гүмбирлеген сазға байсаң,
Дәртлеримди қозғағайсаң,
Гүңиренип неге жылайсаң?
Тилиң болса сөйле дуўтар!

Гөне заманның гүўасы,
Шарханаңда саз ағласы,
Бердақ бабамның муңласы,
Дәртиң баян әйле дуўтар.

Гүмбирлеген сазға байсаң,
Дәртлеримди қозғағайсаң,
Гүңиренип неге жылайсаң?
Тилиң болса сөйле дуўтар!

Ибрайым Юсупов. Май 1988жыл

«ЖАҚСЫ АДАМЛАР»

Жақсы адамларға жолыққан күни
Уйқың пүтин болар, ўақтың хош болар,
Кеўлиң көтериңки илҳам йош болар,
Жақсы адамларға жолыққан күни.

Сәлемлесип, басқыласып аларсаң,
Дүньяның кемлигин тез умытарсаң,
Өмирди соншелли сүйип қаларсаң,
Жақсы адамларға жолыққан күни.

Жақсы адамлар – бул дүньяның тиреги,
Ҳасла сен олардан бурма жүзиңди,
Ҳақ нийет, ҳадаллық толы жүреги,
Сен оларға қарап дүзе өзиңди.

Олар ҳеш ўақытта сени сатпайды,
Отырыспада орын алып ядлайды,
Толқында қайығың суўға батпайды,
Жақсы адамларға жолыққан күни.

Өмириң узақ болсын, ләззетли болсын,
Автобусты иркип азанда ҳәр күн.
«Жуўыр, жуўыр!» десип шақырып турсын,
Жақсы адамларға жолыққан күни.

Ибрайым Юсупов

Шайыр Ибрайым Юсуповты еслеп

Əлемди жаңлатып, естен тандырып,
Еситкен қулақтың қурышын қандырып,
Шайыр шǝкиртлерин илҳамландырып,
Дүньяға бир келген Ибрайым аға.

Айтқанда қосығыңды намаға салып,
Ҳаўада ушқан қус қанаты талып,
Сайрады бүлбиллер даўамын алып,
Дүньяға бир келген Ибрайым аға.

Шөллерден излетип кийик ылағын,
Кеўилге қондырдың меҳир булағын,
Бираз шайырлардың шымшып қулағын,
Дүньяға бир келген Ибрайым аға.

«Мениң жигит ўақтым, сениң қыз ўақтың»,
Ашықтың жүрегинде отларды жақтың,
Жаўан, қыз жүзине жылўалар тақтың,
Дүньяға бир келген Ибрайым аға.

Елде ҳүрмет, мǝртебе, журтыма жаға,
Əжинияз, Бердақтан кейинги саға,
Тарға нама сазлап Нажиматдин аға,
Дүньяға бир келген Ибрайым аға.

Айтқан сөзлериң көзге келтирип жасты,
Толғанып айтқанда жыраў ҳǝм бақсы,
Қайта тирилтип Зийўар, Бердақты,
Дүньяға бир келген Ибрайым аға.

Устазлық етип шайыр Еркин Ваҳидке,
Устаз деп тǝн алды Абдулла Арип те,
Таўсылмас сөзлерим Сизге тǝрийпке.
Дүньяға бир келген Ибрайым аға.

Жаздың қосықлар не деген сырлар,
Оқыған ашықлар кеўилин муңлар,
Атыңды қалдырып ǝсирлер, жыллар,
Дүньяға бир келген Ибрайым аға.

Барлықбай Төреев