ابن خلدون دبێژیت ( چەند من تشتەک زانیبا هنگی دا زانم چەندێ نەزان بیم )

دەستنڤێژ گرتن ب ئاڤا گەلەڪ گەرم یان گەلەڪ تەزی یا مەڪروهە ژبەر دوو ئەگەرا:

١_چونڪی دبیت زیانێ ب لەشی ب گەهینیت.

٢_ دێ بیتە ئەگەر دەستنڤێژا خۆ باش نە گری.

و ب نسبەت فەرموودا پێغەمبەری سەڵاوات وسلاڤێن خودێ ل سەر بن ئەوا دبێژیت: "الا ادلڪم علی ما یمحو الله به الخطایا... إسباغ الوضوء على المڪاره"

ئەڤە بەحسا هندێ یە ڪو چ ئاڤ ب دەست نەڪەڤیت ئەو تێ نەبیت یا گەلەڪ گەرم یان گەلەڪ تەزی.

شرح عمدة الطالب لنیل المآرب/د. مطلق الجاسر

زانایێ مەزن ابن قیم رحمە الله دبێژیت :
«نەفسا تە دێ ب ڤان رێکان هێتە پاراستن»

1 ئەگەر تۆ بزانی خودێ تە دبینیت ، ئەو ب دل و هزرێن تە یێ زانایە.
2 شەرما ژ خودایێ پاك و بلند.
3 تۆ خودێ ژ هندێ مەزنتر ببینی کو ئەو ڤان کاران ژتە ببینیت.
4 ترسا تە ژ هندێ کو تۆ د چاڤێن وی دا بشکێی ژبەر وان کار و هزرێن خراپ.
5 ترسا تە ژ هندێ ئێکی دی ژبلی وی جهێ خۆ دلێ تە دا بکەتن.
6 ترسا تە ژ هندێ ئەو هزر مەزن ببن و ئاگرێ وان خوش بیتن ، و وێ باوەری و ڤیانا خودێ د دلێ تەدا بخوتن.
7 کو تۆ بزانی هندی ئەو هزرن وەکی وی تۆڤییە یێ بۆ طەیری دهێتە هاڤێتن دا ئەو پێ بهێتە گرتن.
8 کو تۆ بزانی هندی ئەو هزرێن بێ خێرن دگەل باوەریێ د دلەکێ دا کۆم نابن بێی ئێک ژوان یا دی ببەت،
9 کو تۆ بزانی هندی ئەو هزرن دەریایەکا بێ لێڤە ، هەر جارەکا ئەو بکەڤیتە دلی دل دێ خەندقیت و بەرزە بیت.
10 کو تۆ بزانی هندی ئەو هزرن نهاڵا ئەحمەقانە و هێڤێنێ نەزانانە ، و ژبلی پەشیمانیێ تشتەک بۆ خودانی پێڤەناهێت.

ژێـــ📚ـــدەر : طريق الهجرتين وباب السعادتين لابن القيم «175-176»

بەراوردەکا کورت و ب مفا دناڤبەرا
(إسراف _ تبذير)

? ئیسراف : ئەوە کەسەک مالێ حەلال ب تشتێ حەلال سەرف بکەت بەلێ ب
زێدەڕەوی ڤە ، بۆ نموونە کەسەک ب زێدەیی وزێدەڕەوی ڤە ، جل و بەرگان
بکریت یان کەل وپەل و تشتێن خارن و ڤەخارنێ بکریت ب زێدەیی و زێدەڕەوی
ڤە ، زێدەتری پێتڤی و پێداویستیێن وان _ وەک خودێ تعالی ل ڤێ ئایەتێ دا
بەحس دکەت :
(( وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ
الْمُسْرِفِينَ ))

♦️تبذير : ئەوە کەسەک مالێ حەلال
سەرف بکەت ب تشتێن حەڕام ڤە ، و
سەرف کرنا مالی ب وان تشتێن کو چ
مفاو سود بۆ دنیاو ئاخیرەتا مڕۆڤی تێدا
نەبیت ، بۆ نموونە کڕین وڤەخارنا
مەشروبی _ عەرەقێ یان کرنا قومارێ ،
وەک خودێ تعالی ل ڤێ ئایەتێ دا
بەحس دکەت :
(( وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُوا
إِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ ۖ وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِرَبِّهِ
كَفُورًا ))

? پەرتوکا [القواعد الحسان المتعلقة
بتفسير القرآن]
?القاعدة الرابعة والعشرون : " القرآن
يرشد إلى التوسط والإعتدال في الأمور،
ويذم التقصير والغلو ومجاوزة الحد "
?شرۆڤەکرنا : مامۆستا فاضل محمد
توفيق(حفظه الله)

حوکمێ نڤێژکرنێ ب پێلاڤە؟

ئیبن رجب دبێژیت: (چ خلاف دناڤبەرا زانایا دا نینە کو مروڤ نڤێژێ ب پێلاڤە بکەت درستە) (فتح الباري ٢/٢١٣).

و زانا ب خلاف چووینە کا سونەتە، یان تشتەکێ دروستە و روخسەتە ؟

١) هندەک ژ زانایا گوتیە، روخسەتە نەکو سونەتە، وەکی ابن دقیق العيد دبێژیت.

٢) و هندەک ژ زانایا گوتیە، سونەتە، چونکە د حەدیسێ دا یا هاتی (خالفوا اليهود فإنهم لا يصلون في نعالهم ولا خفافهم). (رواه أبو داود ٦٥٢ و في سنده مقال).

ئەگەر ل مزگەڤتێ مەحفیر د رائیخستی بن، ناچێبیت مروڤ نڤێژێ ب پێلاڤە بکەت، دا مزگەڤت پیس نەبیت.

ئیبن بطال دبێژیت: (ئەگەر پیساتیەک ب پێلاڤێ ڤە بیت، دڤێت مروڤ پاقژ کەت، و پاش نڤێژێ پێڤە بکەت).(شرح البطال ٢/٤٩).
و ئەگەر ئێک پێلاڤا خو ب عەردی ڤە پاقژ کەت، دێ پاقژ بیت، و دروستە نڤێژێ پێڤە بکەت.

چ فەرقی نینە پێلاڤ بیت یان نعال بیت یان هەر تشتەکی مروڤ دکەتە پێخو. (روضة الأفهام ١/ ٣٨٠-٣٨٢).

نڤێژێت قەزا ئەوێن لسەر ئافرەتان ئەگەر ژبێ نڤێژیان پاقژ بیت ،،،دێ كیش نڤێژان قەزا كەت ودێ چەوا كەت؟؟؟؟

١__ئەگەر پاقژ بو بەری دەركەتنا روژێ دێ بتنێ نڤێژا سپێدێ كەت...!

٢__ئەگەر پاقژ بوو پشتی دەركەتنا روژێ چ لسەر وێ نینە...!

٣__ئەگەر پاقژ بوو بەری چونا خارا روژێ ئەو دێ نڤێژا نیڤرو و ئێڤاری كەت...!

٤__ئەگەر پاقژ بوو پشتی نڤێژا عەیشا دێ نڤێژا مەغرەب و عەیشا كەت...!

٥__ئەگەر پاقژ بوو بەری دەركەتنا فەجرێ دێ نڤێژا مەغرەب و عەیشاكەت...!

(فتاوى الإمام ابن باز رحمه الله)
[مجموع القتاوى/125/29]….!

ئەو ڪارێن دبنە ئەگەر ڪو گونەهێن مروڤی پێ ژێ بچن:

_دەستنڤێژ گرتن:
پێغەمبەرێ خودێ ﷺ دبێژیت: (من توضأ فأحسن الوضوء خرجت خطایاه من جسده حتی تخرج من تحت أظفارە) رواه مسلم
ئانڪو: (هەچییێ دەستنڤێژا خو باش و دروست بگریت، دێ گونەهێن وی ژ لەشێ وی دەرڪەڤن حەتا ژ بن نینوڪێن وی دەردڪەڤن).
.
_نڤێژ:
پێغەمبەرێ خودێ ﷺ دبێژیت: (أرأیتم لو أن نهرا بباب احدڪم یغتسل فیه ڪل یوم خمس مرات هل یبقی من درنه شیء؟ قالوا: لا یبقی من درنه شيء، قال: فذلڪ مثل الصلوات الخمس، یمحو الله بهن الخطایا) متفق علیه.
ئانڪو: (بێژنە من ئەگەر رویبارەڪ ل بەر دەرگەهێ ئێڪ ژ هەوە بیت و هەر روژ پێنج جارا خو پێ ب شووت، ما دێ تشتەڪ ژ قرێژا وی مینیت؟ گوتن: چو ژ قرێژا وی نامینیت، گوت: ئها وەسا هەر پێنج نڤێژێن فەرز ژی، خودێ پێ گونەهان ژێ دبەت).
.
_روژی:
پێغەمبەرێ خودێ ﷺ دبێژیت: (من صام رمضانا ایمانا واحتسابا، غفر لە ما تقدم من ذنبه) متفق علیه.
ئانڪو: (هەچییێ ژ باوەری و ب هیڤییا خێرێ روژییێن رەمەزانێ بگریت، دێ گونەهێن وی یێن بوری ژێ چن).
.
_عومرە:
پێغەمبەرێ خودێ ﷺ دبێژیت: (العمرة الی العمرة ڪفارة لما بینهما) رواه مسلم
ئانڪو: (عومرە بو عومرێ گونەهێن دناڤبەرا هەردووڪان دا ژێ دچن).
.
_حەج:
پێغەمبەرێ خودێ ﷺ دبێژیت: (من حج هذا البیت فلم یرفث ولم یفسق خرج من ذنوبه ڪیوم ولدتە أمه) متفق علیه
ئانڪو: (هەچییێ حەجێ ل ڤێ بەیتێ بڪەت و گوتنێن ڪرێت نەبێژیت و ڪریارێن نە دروست نەڪەت و ژ بن فەرمانا خودێ نە دەرڪەڤیت، دێ ژ گونەهێن خو پاقژ بیت وەڪی وێ روژا شنی ژ دایڪا خو بووی).
.
_صەدەقە:
پێغەمبەرێ خودێ ﷺ دبێژیت: (الصدقة تطفيء الخطیئة ڪما یطفیء الماء النار) رواه الترمذي
ئانڪو: (صەدەقە گونەهێ ناهێلیت ڪا چاوا ئاڤ ئاگری د ڤەمرینیت).

‏قال ابن الجوزي -رحِمَهُ اللّٰه-:

"إنما مرض القلوب = من الذنوب،
وأصل العافية = أن تتوب" .
.

?: التبصرة (٥٥/١).

?سنة مهجورة وفضلها عظيم:
✍?عن أبي هريرة -رضي الله عنه- أن رَسـُول الله -ﷺ- قال:
«مـَن قــَال َ:

◉ لَا إِلَـه إِلَّا الله وَالله أكــبرُ
◉ لَا إِلــَه إِلَّا الله وَحــده
◉ لَا إِلَــه إِلَّا الله وَلَا شـريك لَــهُ
◉ لَا إِلــَه إِلَّا الله لَـهُ الْمـلكُ وَلـهُ الْحـَمد
◉ لَا إِلـَـه إِلَّا الله وَلَا حـول وَلَا قـُوَّة إِلَّا بِـاللَّه يَعـْقَدهُنْ خـَمْسًا بِأصـابِعِهِ

ثـمَّ قَــالَ:
مـَن قـالَهُنَّ فـِي يـَوْمٍ أَو لَيْلَـةٍ أَو فِي شـهر ٍثـمَّ مـَاتَ فِـي ذٰلِـك الْيـَوْم أَو فِـي تِلْكَ اللَّيْـلَة أَو فـِي ذٰلِـك الـشَّهْر غُـفِر لَهُ ذَنْـبُه».

?[أورده الشيخ الألباني -رحمه الله- في صحيح الترغيب والترهيب ج٣ (٣٤٨١) وقال: صحيح لغيره.
وأخرجه النسائي في السنن الكبرى رقم (٩٨٥٧)

ذا النون المصري دبێژیت:

هەرکەسەكی باوەری ب هەمی قەدەرێت خودێ هەبیت چجارا دل تەنگـ نابیت .

الطيوريات (۲۲۹)