گِره سلیمانی یا چهار وجهی معروف در جهان مسیحیت تا حدودی بهش نزدیک است .
اما نه خیلی و جالب هیچ مفهوم هم ندارد و تنها اسم قشنگ دارد گِره سلیمانی یا خاتم سلیمانی در فرهنگ ایرانی به شکل ستاره داوود در غرب به شگل گره است گاهی در شعر فارسی هم آمده .
بیشتر بخاطر شباهت به صلیب در جهان غرب مورد استفاده قرار می گیرد از گِرهای کهن و اصلی در ریاضی نیست ، حدود ۲۰۰ گره ریاضیاتی وجود دارد .

اما اینکه ده‌ها هزار الگوی گِره در هنرهای مختلف به کار رفته هنوز هم دنبال مفهوم برای آنها بود کمی سخته
گِره باستانی تا حدودی ساده بود اما گویی مانند زبان های که هرروز پیش رفته تر شدند الگوی ساده گِره اولیه خدایان هم بمانند مذهب ، هنر ، نشانه ها و خطوط پیچیده تر شد

تقریبا یه شمایل کهن از مفهوم این گِره در آغاز دادم و این که چطور یک نقش ساده در همه فرهنگ ها تاکثیر می شود اما سراغ گِره خودمان نرفتیم
این نمونه های زیاده از الگوهای گِرها در فرهنگ های رومی و سلتی در اروپا است
در هنر اسلامی و سایر هم دو صد چندان است

باید یه جایی باشد ؟

#دوبیتی_کلهری
دو برویی جورە او دالد م دی کوشت
هَه شیتم  کی چَود خالد م دی کوشت

م او سوراوِ یَل بومە لە دنیا
ک عشق روسَمِ زالد م دی کوشت

#مینجایی (بالاگریوه ای)
دو برمِ  جوره او دالت منه کشت
دلم برده تیات خالت منه کشت

مه چی سوراوِ یل بیمَه د دنیا
که عشق رُسَمِ زالت منه کشت

#جنوبی (بویراحمدی)
دو بُرگ جوره او دالت  دَ من کشت
کَلوم که تیئَلت ، خالت  دَ من کشت

مو  او  سهراو یل بیدم  وه دنیا
که عشق  رُسَمِ  زالت  دَ من کشت

#لکی
تو وه برم و چیمَل کالت مه کشتی
دلم بردی  و ئَه خالت مه کشتی

تو چی گردآفریدی و مه سورآو
تَمینه چی کُرِ  زالت، مه کشتی

#بختياری
دو بُرگِ چی همو دالت مونه کشت
کَلوم کرده تیات خالت مونه کشت

مو چی سهراوِ یَل بیدم وه دنیا :
که عشق ِ رستَم ِ زالت مونه کشت
#سجاد_کیانی
?@gisvane_abi?

تصور کن دهه ۱۹۷۰ میلادی رهبر یک گروه اپراه در تور آلمان هستی
بهت می گویند اجرای بعدی چیه
خانم وکیلی هم بگوید لُر بچه
اونموقع هنوز کسی سرش تا گردن در منجلاب ملی گرایی و هنر پارسی بود قطعاً انتخاب اش،این نبود
این ها هنرمندان بزرگی بودن و حق زیادی به گردن موسیقی زبان ها و گویش ها و هویت های متکثر این کشور دارند .

خانم پروین عالی پور تحت تاثیر خانم وکیلی چند اجرا انجام می دهد ، بعدهم ترانه مثل شیر علیمردان توسط مسعود بختیاری خوانده و ماندگار می شود .
گاهی مسیر را خودمان باز نکردیم چون سخت بود .
حالا ممکنه نگاه آنها به مردم لر محدود بود ، انتظاری هم نبود ، اما اینکه هنر خودت را وقف تنوع قومیتی کنی در آن دوره کار بزرگی بود ،

تو بِیَو
نوشته روبن گریگوریان
باز خوانی : منیر وکیلی (نسخه آلبوم انتشار پاریس ۲۰۰۳ )

توبیو تی مو بنشین وای بلال طبیب دردُم
تو بیو تی مو بنشین وای بلال طبیب دردُم
لای لایی گل نای نایی گل وای دو هر نومدی مو مردم
لای لایی گل نای نایی گل وای دو هر نومدی مو مردم
در غمِ ندیدنت ، وای بلال علیل و زردُم
در غمِ ندیدنت ، وای بلال علیل و زردُم
لای لایی گل نای نایی گل وای دو هر نومدی مو مردم
لای لایی گل نای نایی گل وای دو هر نومدی مو مردم
تو بیو تی مو بنشین وای بلال طبیب دردُم
تو بیو تی مو بنشین وای بلال طبیب دردُم
لای لایی گل نای نایی گل وای دو هر نومدی مو مردم
لای لایی گل نای نایی گل وای دو هر نومدی مو مردم

عزیزوم سۉزه–پری زنگنه??

اما مورخ ها و پژوهشگر ارمنی با خود نمی اندیشد در کوران حوادث سقوط اصفهان و ورود افاغنه و تخلیه اصفهان و جنگ های نادری و جنگ داخلی بین جانشین های نادر بویژه کریم خان زند و علیمردان خان بختیاری و فراز ایل قجر و نابسامانی های دیگر در گوشه و کنار ایران به جامعه پراکنده و روستا نشین و فاقد توان نظامی ارامنه این امکان را داد که به همان نسبت بقیه مناطق ایران یا آسیب ببیند از قحطی ها و خشکسالی ها و نزاع ها ، یا در امان بماند و ۳ قرن یک جامعه دوام بیاورد ،

تفاوت معناداری وجود دارد بین یک هویت دینی و قومی به شکل اقلیت در اصفهان و تبریز و خوی و ارومیه و تهران زندگی کند یا یک جامعه سازماندهی شده با یک نظام در حد یک رشته روستا در ایران زندگی کند .
قطعا آسیبی که روستاها ممکن بود با آن مواجه شوند در بازار و شهرها و لابی تجار و افراد با نفوذ به وجود نمی آمد .

امروزه جامعه ارامنه در مناطق لر نشین شاید به چند خانواده هم نرسد ، اما طرح این موضوع تاریخی گاهی لازم است .
ارامنه در ایران به موهبت قدرت های بزرگ از امتیاز خلیفه گری یا اسقف نشینی برخورد دار شدند ، از سوی دیگر در همین روستاها کلانتر های خود را برای نوعی حکومت خُرد و نظم اجتماعی انتخاب کردند .
در بین شاهان کریم خان هم موهبت زیادی به آنان حتی دعوت به شیراز انجام داد ‌ .
اما اینکه شاه یک امتیاز بدهد اما ایلات همسایه مانع تراشی انجام ندهند و اسیر تعصب مذهبی نشوند یک بحث است که در مناطق دیگر گاه رخ می داد ، گاهی نه

چند مسئله درباره حیات اجتماعی و سیاسی ارامنه در جوار مردم لُر بختیاری ؟‌
سوال اول که بصورت عامیانه گاهی طرح می شود ، آیا آوردن این اقوام قفقازی در منطقه سیاسی یا مهندسی جوامع دوره صفویه است ؟

کوچ اجباری یا به نوعی تبعید ارامنه و گرجی ها ممکن است در مبدا یعنی آرارات ، قفقاز علت سیاسی داشت ، اما در مقصد به هیچ وجه ، درباره علل انتقال آنان دلایل زیادی شمردند ، اما مقصد برای آنان نامعلوم بود
حتی اگر بزرگنمایی مورخین ارامنه که نیمی از مردم در راه اصفهان تلف شدند را کنار بگذاریم ، به نظر خیلی با سلامت و صلوات نیامدند ، آنها مدت چند سال سرگردان در صحرای جنوب اصفهان بودند تا شهر جلفا را به همت اولین معتمدین در دربار پایه های شهر جلفا را گذاشتند .
انتخاب فریدون شهر ، الیگودرز چهارمحال هم از سوی دامداران و زارعین ارمنی از سر نوعی کلافگی ، درماندگی ، استیصال بوده .
نکته مهم تر رابطه امپراطوری صفویه بویژه از دوره صفویه با الوار و خاصه ایل بختیاری بد نبود ، سمت های مهمی گاهی نظامی و دیوانی به آنها سپرده شد .
به مرور که از قدرت قزلباش و ترکمانان کم شد ، در اصفهان بختیاری ها صاحب نفوذ بودند ، اکثر مردم لُر بویژه ایل بختیاری از قرنها قبل شیعه فطری محسوب می شدند .
قطعا حکومت اسلامگرای شیعه ممکن بر علیه اهل تسنن دست به نوعی ژنوساید و مهندسی اجتماعی ضد و شهرهای بزرگ به سمت شیعه سازی رفتند ، اما باز سوظن متوجه ایل بختیاری نبود.

آیا ارامنه نیروی نظامی داشتند ؟
به هیچ وجه ، عکس هم سفران گرجی که از ابتدا اسلام آوردن و شیعه و سپس سمت های مهمی گرفتند و تا راس نیروی نظامی و حاکمیت بعضی ایالات رفتن ، ارامنه بعلت ترد نکردن دین خود ، تا دوره قاجار فاقد نیروی محدود بودند ، حتی در خود جلفای اصفهان .

آیا درگیری و خصومت بین مردم بختیاری وجود داشت ؟
در هر منطقه متفاوت بود ، عمدتا ارامنه بعد از صفویه جانب حکومت مرکزی را می گرفتند تا یک قدرت ایلی قدرتمند ، البته موارد خاص هم مثل قیام مشروطه و برانداختن قاجار آنها هم جانب مشروطه خواهان را می گرفتند .
اما خصومت های محلی هم گاه وجود داشت ، که باید از چند منظر نگاه کرد
به هر حال جامعه بختیاری هم نه به شکل افراطی اما همان دیدگاه برتری مسلمان بر مسیحی را در بافت اجتماعی خود را تا مشروطه داشت ، بویژه دوره صفویه که همه ایران تحت تاثیر حکومت و مبلغان و روحانیون شیعه کمی مذهبی تر شده بود .
در منطقه فریدن هم زندگی دامداری به هر حال با نوعی تنش بر سر مراتع همراه است ، بویژه که ایل بختیاری نیمی از سال را در ییلاق فریدن بود ، پاره گزارش تاریخی از مثل حمله طوایف چهارلنگ به چند روستا ارمنی وجود دارد.
در چهارمحال و بختیاری هم چند گزارش تاریخی وجود دارد ، هر چند مورخین ارمنی ثبت کردند از جمله یک درگیری که به کشته شدن چند کلانتر روستاهای ارمنی انجامید
یه مشکلی که گاهی در منطقه بختیاری بویژه نیمه اول قاجار وجود داشت ، شکاف ایلی و جنگ های طوایف مختلف بر سر ایلخانی است تا قبل از قدرت گیری حسینقلی خان و خانواده اش . در این دوره قطعاً سوگیری بعضی سکنه منطقه و روستانشین ها غیر بختیاری حتی در حد فروختن گندم و خرید دام از یک طائفه ممکن بود خشم جبهه دیگر را برانگیزد. هر چند جامعه ارامنه هیچگاه نقشی در معادلات سیاسی ایلی نداشتند و در کل فاقد تاثیر گذاری بودند .
اما هیچ نشانی از تنش به علت تفاوت مذهبی وجود ندارد ،‌ در مناطق زیادی از آسیای غربی از همین دوره دوباره قتل عام مسیحیان بویژه ارامنه و آشوری ها در بلاد عثمانی شدت گرفت که بهمان قدرت دامنه ارامنه در ارومیه و تبریز را هم گرفت .

یک نکته درباره این بحث به دوره فتحعلی شاه قاجار بر می گردد ، ایل بختیاری دقیقا در حال قیام به رهبری محمد تقی خان بود اما دقیقاً دوره رشد دوباره و امتیاز به جامعه ارامنه ایران چه در سطوح بالا و الیت جامعه چه در جوامع روستایی و پراکنده بوجود آمد .
تاریخ نگاران ایرانی عمدتا همان سیاه نمایی درباره خوانین بختیاری به مورخین ارمنی ایرانی در موارد منتقل کردند.

مو شیوَن‌کون نَخاسوم، لورکه‌زَن بۊ
سَر مازه‌ی کَمَر چی دار بَن بۊ
مَکون خَک پیت وه مِن سَر ئی تَلَکدۊن
که حِؽفه دۉر و بال گول لَجَن بۊ...
خوته بِندا وه دَم تَش تا تَش آبِؽ
یه لورکه‌ئی ده، یه لورکه‌ئی تا خَش آبِؽ
دِرا سَرته، مَنِش مابِؽن زۊنی
بزن سر مِن سَرا، تا سَرکش آبِؽ
گَپِت محکم دِروس مِث شاخ پازَن
وه بِؽ هَؽ‌هَؽ تو رۉ ویَرداره شۉکَن
رۉ وَرداری که رۉ وَرداره زِندَؽ
بِرۊهی تا بِرۊهه بایوم و بَن
• احمد انصاری فهلیانی
- قسمتی از یک دو بیتی پیوسته به نام برۊهی
برگردان به خط لری توسط ادمین
?لری دۊمنی (لری جنوبی)

@Lurishsongs