**باید یک مکانی باشد، هر مکانی حتی یک مکان خیالی. ‏تا بتوانیم به آنجا برویم و از نو زاده شده و دوباره برگردیم.

‏کارلوس فوئنتس**

.
اا═. 🍃 .═══════╔
زبانِ زندۀ قبیله بود
اا═══════. 🍃 .═╚
كُنتُ لُغَةً
يَلوذُ بِها الحَيّ
في حِوارِهِ معَ المَيِّتِ.

این سخنِ ادونیس (علي أحمد سعيد إسبر) شاعر زنده و نامدار سوری، گویاترین بیان است در وصفِ زبان‌آوران یک جامعه؛ و امروز زبان حال ابراهیم نبوی‌ است و حال هر که همچون او از درد سخن دق می‌کند. واژۀ الحَیّ دو معنی دارد: ۱. زنده ۲. قبیله.
ترجیح می‌دهم «الحَیّ» را قبیله بخوانم:

من زبانی بودم که قبیله
در گفتگویش با مُرده 
به آن پناه می‌برد.

ما نیز در گفتگوی با مردگان به زبان ابراهیم پناه می‌بریم. مردگان ما اینانند که صدای مردمان را هرگز نمی‌شنوند. ما در گفتگو با مردگان خویش و خویشتنان مرده به مکتوبات تو پناه می‌بریم. هرچه بلندتر می‌خوانیم به گوش مردگان سکوت سردتری می‌ریزیم.

#کاروندپارسی
#محمودفتوحی

@karvandparsi

نود سالگی فریده فرجام و دعوایی قدیمی
سیدعلی کاشفی خوانساری

امروز فریده فرجام نود ساله شد. عمرش دراز و با سلامت و سعادت همراه باد. فرجام به تنهایی چند عنوان «اولین» را در ادب و هنر ایران به خود اختصاص داده است؛ مثلا عنوان اولین زن نمایشنامه‌نویس ایرانی را.

فرجام گرچه در زمینه شعر، داستان و نمایش نیز آثار مهمی دارد، در دهه سی و زودتر از برخی هم‌نسلانش آثاری برای کودکان منتشر کرد. به نحوی که در میان سی‌وهفت عضو موسس شورای کتاب کودک در سال ۱۳۴۱ وی از معدود کسانی است که در آن زمان کتاب کودک چاپ شده دارد. و یا در میان چهل‌ونه موسس کانون نویسندگان ایران در سال ۱۳۴۷ وی تنها زن نویسنده ادبیات کودک است‌.
جا دارد در این یادداشت در خصوص ابهامی که درباره «اولین کتاب کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان» وجود دارد تامل کنیم. بسیاری کتاب «مهمان‌های ناخوانده» نوشته فریده فرجام را که به عنوان میراث فرهنگی ناملموس هم به ثبت ملی رسیده است، اولین کتاب کانون می‌دانند.
در مقابل عده‌ای نیز کتاب «دختر دریا» ترجمه فرح پهلوی را اولین کتاب کانون معرفی می‌کنند و به فریده فرجام که منکر این ادعاست به تندی حمله می‌کنند.
خوب است فارغ از نگاه‌های سیاسی در این موضوع دقیق شویم.
همسر شاه سابق ایران این افسانه قدیمی بازنویسی‌شده به دست هانس کریستین اندرسن را به فارسی ترجمه و‌ توسط وزارت فرهنگ و هنر منتشر کرد‌.
در همان ایام بحث راه‌اندازی کانون پرورش فکری کودکان هم مطرح بود و اعلام شد درآمد این کتاب که با شمارگانی وسیع توسط همه ادارات دولتی خریداری می‌شد به کانون اختصاص خواهد یافت. به این ترتیب این کتاب اولین کتابی است که منافعش به کانون تعلق گرفت و با کانون نسبت یافت. با این حال کتاب متعلق کانون نبود و ناشری به جز کانون داشت.
گفتنی است در آن کتاب تصویرگری هم به مترجم نسبت داده شده بود اما در دهه‌های بعد  به مدد اینترنت مشخص شد تصاویر آن کتاب برگرفته از کتابی خارجی است‌. مترجم هم در مصاحبه‌ای این موضوع را پذیرفت و اظهار داشت به دلیل عدم الزام قانونی کپی رایت جهانی در ایران چنین ادعایی کرده است. هر چند که می‌دانیم با وجود عدم اجبار پرداخت مالی به صاحبان آثار خارجی در ایران، چاپ آثار دیگران به نام خود مرسوم و مقبول نیست.
کتاب دخترک دریا چند سال بعد به انتشارات کانون پرورش فکری منتقل و آنجا هم چند بار منتشر شد.
حالا حکایت کتاب «مهمان‌های ناخوانده» را بشنویم.
انتشارات فرانکلین از سال ۱۳۳۷ تا ۱۳۳۹ چند کتاب کودک منتشر و سپس بخش کودک خود را تعطیل کرد. یکی از آن  کتاب‌ها کتاب «حسنی» نوشته فریده فرجام بود. با تعطیلی این بخش، هفت کتاب کودک آماده چاپ معلق ماند که یکی از آنها «مهمان‌های ناخوانده» نوشته فریده فرجام بود. این کتاب را منوچهر انور ویراستار انتشارات فرانکلین و مدیر بخش کودک، ویرایش کرده بود و جودی فرمانفرمائیان هم تصاویرش را کشیده بود‌ و کتاب صفحه‌آرایی هم شده بود.
منوچهر انور‌ که همچون فرجام از معدود بنیانگذاران شورای کتاب کودک است که هنوز در میان ماست، از فرانکلین بیرون آمد و آن هفت کتاب کودک را برای چاپ به انتشارات مروارید سپرد. فیلم و زینک کتاب‌ها گرفته شد اما پیش از ارسال آنها به چاپخانه، انور و مجید روشنگر در نشر مروارید زینک‌ها را به‌ کانون پرورش که تازه تاسیس شده بود اهدا کردند.
به این ترتیب اولین کتابی که با آرم کانون پرورش در اسفند ۱۳۴۵ منتشر شد، «مهمان‌های ناخوانده» بود. هر چند که سفارش و ویرایش و آماده‌سازی آن در کانون انجام نشده بود و احتمالا اولین کتابی که برای کانون نوشته و در کانون تصویرسازی و لی‌آوت شده است، ممکن است «دور از خانه» نوشته نادر ابراهیمی، یا «قصه طوقی» نوشته م.آزاد و یا کتاب بعدی فریده فرجام با نام «گل بلور و خورشید» بوده باشد.
در پشت جلد کتاب‌های کانون در دهه چهل نام مهمان‌های ناخوانده به عنوان اولین کتاب کانون ذکر شده اما در دهه پنجاه اسناد و شماره سریال کتاب‌ها تغییر می‌کند و دخترک دریا به عنوان کتاب نخست انتشارات کانون منظور می‌گردد‌.
حاکمان وقت درباره جایگاه و اهمیت کتاب دخترک دریا بزرگنمایی کردند و در برخی نوشته‌ها بنیان‌گذار ادبیات کودک در ایران، ملکه و نقطه آغاز آن، چاپ کتاب دخترک دریا محسوب شد. برای مثال در سلسله مطالب روزنامه رستاخیز به مناسبت پنجاه سالگی پادشاهی پهلوی، «ایجاد» ادبیات کودک دستاورد شاهنشاه و برآمده از همت و عنایت ملکه تلقی شد‌. هر چند که همان زمان هم‌ همه می‌دانستند که طی حدود صد سال پیش از انتشار آن کتاب ترجمه که متن و تصویری‌ متوسط و معمولی داشت، صدها کتاب کودک از جمله چندین اثر ارزشمند و ماندگار در کشورمان منتشر شده بود.

شهرزاد؛
نوشته‌هایی از سیدعلی کاشفی خوانساری
@shahrzadquotes

۸/۰۷/۹۱:
«صبح‌ها از بیدار شدن دلخورم و این همیشه برای من علامت بدی است. بودنم را در خانه لحظه به لحظه حس می‌کنم و طعم تنها و دلگیر آن را با حسرت می‌چشم. مثل کسی که می‌داند چند روزی بیشتر به آخر عمرش نمانده و لحظه‌ها را با تنگدستی خسیسانه‌ای می‌گذراند. غزاله و گیتا که برگردند من دیگر در این خانه نخواهم بود.»

- روزها در راه؛ شاهرخ مسکوب.
@monadchannel

«امنیت بلوچستان
(نامه‌ای منتشرنشده از فروغی خطاب به آرتور هندرسن)»

محمد افشین‌وفایی

@HaseleOwqat

شب عفت مستشارنیا و محمدسرور مولایی

هفتصد و پنجاه و نهمین شب از شب‌های مجله بخارا به بزرگداشت عفت مستشارنیا و محمدسرور مولایی و یادکرد خدمات گوناگون فرهنگی و زنده ساختن پیوندهای دیرین میان هم‌زبانان همسایه‌ توسط این زوج ادبی اختصاص یافته است. حاصل‌ این پیوند علاقه و عطف توجه‌، پژوهش‌های ارزشمند خانم دکتر مستشارنیا در زمینه ادبیات افغانستان است‌. تصحیح متون گم‌نام و ناشناخته از آثار ارزشمند ایشان به شمار می‌رود. حضور دکتر مولایی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای مهاجران‌ افغانستان در ایران موجب دل‌گرمی و نشاط گشته و وجودشان برای هم‌وطنان‌شان سرمشقی است از صرف کردن فعل خواستن و توانستن.
این نشست در ساعت پنج بعدازظهر یک‌شنبه هفتم مرداد ۱۴۰۳ در تالار فردوسی خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار می‌شود. در ابتدا شاهد نمایش گزیده‌ای از فیلم مستند «در سایه‌بان اورنگ عشق» و سپس سخنرانی مریم حسینی، مژگان عبداللهی، صدف گل‌مرادی، هومن یوسف‌دهی و علی دهباشی خواهیم بود.
«در سایه‌بان اورنگ عشق» فیلم مستند شخصیت‌نگاری است که سعی دارد زندگی زوج ادبی «عفت مستشارنیا و محمدسرور مولایی» را به تصویر بکشد. پژهشگر و کارگردان این فیلم مستند، سیدجواد میرهاشمی است.

عفت مستشارنیا (متولد ۲۰ امرداد ۱۳۲۶، تهران) پژوهشگر ادبیات زبان فارسی از کودکی به شغل پدر (وکالت) حقوق علاقه و قصد خواندن ادبیات عرب در دانشگاه الازهر مصر را داشت، ولی پس از جوان‌مرگ شدن پدر در پشت میز اداره، تحصیلات عالیه‌اش را هم‌زمان با معلمی در دانشگاه تهران ادامه داد. رساله دکترای او «نقش دایه در ادب فارسی از پیش از اسلام تا قرن هشتم» به راهنمایی استادان سیدجعفر شهیدی، سیمین دانشور و مهرداد بهار است.

گزیده آثار دکتر مسشتارنیا:
«پرنیان هفت رنگ» (گزیده چهار مقاله عروضی)
«نسل جوان چگونه سخن می‌گویند»
«دیوان عایشه درانی»
«دستور زبان تاریخی زبان فارسی»
«فیض قدس: احوال و آثار میرزا عبدالقادر بیدل» (با همکاری خلیل‌الله خلیلی)
«دیوان ندیم» (عبدالغفور ندیم کابلی)
«کلیات حاذقه هروی: اشعار، نامه‌ها»
«غزلیات ملک‌الشعراء» (قاری عبدالله)
«مثنوی مولانا» (با همکاری دکتر مولایی)
«تاریخ ادبیات» (جلد یک/ دانشگاه پیام نور)

محمدسرور مولایی (متولد ۲۵ اردیبهشت ۱۳۲۴، غزنی) پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی اهل افغانستان است. او در سال ۱۳۵۵ از دانشگاه تهران دکترا گرفت و از سال۱۳۹۳ عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. دکتر مولایی از سال ۱۳۵۴، در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی ایران به تدریس زبان و ادبیات فارسی پرداخت. در این مدت نیز توانست مراتب علمی را از استادیاری تا استادی تمام، به دست آورد. با روی کار آمدن دولت تازه در افغانستان، ایشان به ریاست دانشگاه بامیان در مرکز افغانستان منصوب شد؛ ازاین‌رو، به میهن بازگشت و به خدمت پرداخت.
گزیده‌ای از آثار محمدسرور مولایی:
«طبقات الصوفیه» (عبدالله بن محمد انصاری)
«مجموعه رسائل فارسی خواجه عبدالله انصاری» (عبدالله بن محمد انصاری)
«پادشاهان متاخر افغانستان» (یعقوب علی خوافی)
«کلیات نادم» (محمدیحیی نادم قیصاری)
«تاریخ احمدشاهی» (محمودبن ابراهیم حسینی منشی)
«آتشکده وحدت» (دیوان حضرت خواجه مستان شاه کابلی)
«حقوق زنان در خانواده» (با همکاری مریم ابن التراب)
«دیوان بیدل» (عبدالقادربن عبدالخالق بیدل دهلوی)
«خاطرات و تاریخ: افغانستان ۱۳۰۲–۱۳۴۴»
«گنج روز نیاز» (گزیده طبقات‌الصوفیه خواجه عبدالله انصاری)
«مثنوی معنوی» (با همکاری عفت مشتارنیا)

خانه انديشمندان علوم انسانی: خیابان استاد نجات‌الهی (ویلا)، نبش ورشو. تالار فردوسی
یک‌شنبه هفتم مرداد ۱۴۰۳، ساعت پنج بعدازظهر