وَالصِّرَاطُ مَنْصُوبٌ عَلَى مَتْنِ جَهَنَّمَ، وَهُوَ الْجِسْرُ الَّذِي بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ، يَمُرُّ النَّاسُ عَلَيْهِ عَلَى قَدْرِ أَعْمَالِهِمْ:فَمِنْهُمْ مَنْ يَمُرُّ كَلَمْحِ الْبَصَرِ، وَمِنْهُمْ مَنْ يَمُرُّ كَالْبَرْقِ، وَمِنْهُمْ مَنْ يَمُرُّ كَالرِّيحِ، ومِنْهُمْ مَنْ يَمُرُّ كَالْفَرَسِ الْجَوَادِ،وَمِنْهُمْ مَنْ يَمُرُّ كَرِكَابِ الْإِبِلِ ، وَمِنْهُمْ مَنْ يَعْدُو عَدْوًا، وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي مَشْيًا، وَمِنْهُمْ مَنْ يَزْحَفُ زَحْفًا.وَمِنْهُمْ مَنْ يُخْطَفُ فَيُلْقَى فِي جَهَنَّمَ؛ فَإِنَّ الْجِسْرَ عَلَيْهِ كَلَالِيبُ تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، فَمَنْ مَرَّ عَلَى الصِّرَاطِ؛ دَخَلَ الْجَنَّةَ.فَإِذَا عَبَرُوا عَلَيْهِ؛ وُقِفُوا عَلَى قَنْطَرَةٍ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ؛ فَيُقْتَصُّ لِبَعْضِهِمْ مِنْ بَعْضٍ،فَإِذَا هُذِّبُوا وَنُقُّوا؛ أُذِنَ لَهُمْ فِي دُخُولِ الْجَنَّةِ.

پ/ ئایە حەوزی کەوسەر پێش محاسەبەی قیامەتە یان پاش ئەوە ؟!

و/ ئەهلی عیلم لە بابەتی حەوزدا خیلافیان تێکەوتووە ئایە پێش کێشان کردنی کار و کردەوەکانە یان دوای ئەوە قسەی ڕاست و وێچوو ئەوەیە دوای میزان و کێشانی کار و کردەوەکانە و پێش پردی سیڕاتە ؛ بۆی تینوێتیان بشکێت و گەروو و نەفسیان سارد بێتەوە دوای ئەو هەموو ناخۆشیە و خوداش زاناترە بە حەقیقەتی ئەو ئەمرە.

بەڵام مەبەستی ئێمە ئەوەیە وەک عەقیدەی ئەهلی سونە و جەماعە باوەڕمان بەو حەوزە هەیە کە بەخشراوە بە رسول الله صلی الله علیە وسلم ، گرۆهە گومڕاکان ئینکاری ئەم شتە دەکەن و هیچ بەڵگەیەکیان نیە لەم نکۆڵیکردنەیان دا تەنیا ئەوە نەبێت کە دەڵێن چۆن دەبێ حەوزێک بەم ئەندازەیە گەورە ئێمەش لەوەڵامی ئەمەدا دەڵێین: الله قادر علی کل شیء
بەهەمان شێوە بە صحیحی چەسپاوە لە رسول الله صلی الله علیە وسلم ەوە کە کەوسەر سەرچاوەیەکی هەڵقوڵاوە لە بەهەشەتەوە. یان لە ئەنەسەوە ڕەزای خوای لێ بێت کە رسول الله صلی الله علیە وسلم دەفەرمووێت ( ئەزانن کە کەوسەر چیە وتمان الله تعالی و رسولەکەی صلی الله علیە وسلم باشتر دەزانن ئەویش فەرمووی ڕووبارێکە کە الله تعالی وەعدی پێداوم و خێرێکی زۆری لەسەرە ئەو حەوزەیە کە ئوومەتەکەمی لەسەر کۆ دەبێتەوە و ژمارەی پەرداخەکانی بە ئەندازەی ئەستێرەکانی ئاسمانە رواە مسلم ٤٠٠

هەر لەو شتانەی کە داخڵ دەبێت لە ئیمان هێنان بە ڕۆژی دوایی و واجبە ئیمانمان پێی هەبێت بریتیە لەو حەوزەی کە بۆ رسول الله صلی الله علیە وسلم دانراوە و لە فەرموودەکانی پێغەمبەر صلی الله علیە وسلم بە ئێمە گەشتووە بە متواتیری و رسول الله صلی الله علیە وسلم وەسفی ئەو حەوضە تایباتەی خۆی بۆ کردووین کە ئاوی ئەو حەوزە چۆنە و ئەندازەب پانتاییەکەی چەندێکە یەک لەو فەرموودانەی کە رسول الله صلی الله علیە وسلم کە گێڕاوییەتەوە لە یەکێک لە ڕیوایەتی فەرموودەکان کە رسول الله صلی الله علیە وسلم دەفەرمووێت ( پانتاییەکەی مانگێکە درێژی مانگێکە) یان لە ڕیوایەتێکی تردا دەفەرمووێت ( درێژی نێوانیان ئیلە بۆ صەنعایە)
یان دەفەرمووێت ( نێوان صەنعا بۆ مەدینە یە) مەبەست لەم ئەندازە دیاریکردنە تێیدا ئەوەیە کە حەوزێکی گەورەیە و سەرچاوەیەکی موبارەکە و بڕوادارانی ئەم ئومەتە لەسەری کۆدەبنەوە و لێی پاراو دەبن کە لەم ژیانە کاتیەدا چەسپاوو بوون لەسەر هیدایەتی پەروەدگار و ئیمانیان نەگۆڕیوەتەوە بە گومڕایی و ئەم حەوزەی کە تایبەتە بە رسول الله صلی الله علیە وسلم پێغەمبەر صلی الله علیە وسلم وەسفی دەکات و دەفەرمووێت ( ئاوەکەی سپیترە لە شیر ،بە چێژترە لە هەنگوین ،بۆنەکەی خۆشترە لە میسک و قاپ و پەرداخەکانی بە ئەندازەی ئەستێرەکانی ئاسمانە)
هەموو ئەمانە دەبێت ئیمانمان پێی هەبێت و ئەهلی سونە و جەماعە باوەڕیان بەم هەموو شتە هەیە لەبەرئەوەی کە پێغەمبەری خوا صلی الله علیە وسلم بە ڕاست بخەنەوە هەموو ئەمانەش کە باسمان کرد هەمووی فەزڵ و کەرامەتی پێغەمبەری خوایە صلی الله علیە وسلم بەسەر تێکڕای پێغەمبەران علیهم الصلاة و السلام ( وە بەردەوام کۆمەڵە کەسانێک دێنە سەری هەتا کەسانێک هەن کە رسول الله صلی الله علیە وسلم دەیان ناسێت و بەڵام دووردەخرێنەوە و ڕێگریان لێ دەکرێت کە بێنە سەر ئەو حەوزە رسول الله صلی الله علیە وسلم دەفەرمووێت وامەکەن ئەوان هاوەڵی منن لە وەڵامدا پێی دەڵێن تۆ نازانی لەدوای تۆ چیان داهێناوە منیش دەڵێم دوور بکەوێتەوە لە من ئەو کەسانەی کە لەدوای من ئەم دینە بگۆڕێت)
یا الله پەنات پێدەگرین لە بیدعە و داهێنراو و هەڵگەڕانەوە لە دین

وَفِي عَرَصَةِ الْقِيَامَةِ: الْحَوْضُ الْمَوْرُودُ لِمحمدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ،مَاؤُهُ: أَشَدُّ بَيَاضًا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ، آنِيَتُهُ عددُ نُجُومِ السماءِ، مَنْ شَرِبَ مِنْهُ شَرْبَةً لَا يَظْمَأُ بَعْدَهَا أَبَدًا.وَالصِّرَاطُ مَنْصُوبٌ عَلَى مَتْنِ جَهَنَّمَ، وَهُوَ الْجِسْرُ الَّذِي بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ، يَمُرُّ النَّاسُ عَلَيْهِ عَلَى قَدْرِ أَعْمَالِهِمْ:فَمِنْهُمْ مَنْ يَمُرُّ كَلَمْحِ الْبَصَرِ، وَمِنْهُمْ مَنْ يَمُرُّ كَالْبَرْقِ، وَمِنْهُمْ مَنْ يَمُرُّ كَالرِّيحِ، ومِنْهُمْ مَنْ يَمُرُّ كَالْفَرَسِ الْجَوَادِ،وَمِنْهُمْ مَنْ يَمُرُّ كَرِكَابِ الْإِبِلِ ، وَمِنْهُمْ مَنْ يَعْدُو عَدْوًا، وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي مَشْيًا، وَمِنْهُمْ مَنْ يَزْحَفُ زَحْفًا.فَإِذَا عَبَرُوا عَلَيْهِ؛ وُقِفُوا عَلَى قَنْطَرَةٍ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ؛ فَيُقْتَصُّ لِبَعْضِهِمْ مِنْ بَعْضٍ،فَإِذَا هُذِّبُوا وَنُقُّوا؛ أُذِنَ لَهُمْ فِي دُخُولِ الْجَنَّةِ.

بەڵام قەولی صەحیح ئەوەیە کە کارە چاکەکانی کافر لەم دنیا پاداشت دەدرێنەوە بەتەنها بەڵام لە ە ڕۆژی دوایی دا پەڕاوی چاکەی خاڵیە لە چاکە و چاکەی تێدا نیە
لە وتەیەکی تردا دەڵێت: لە ئازار و سزادانەکانی کەم دەکاتەوە عەزاب و سزای شیرک نەبێت

والله اعلم

[١٠٣ وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ] هەر کەسێکیش تەرازووى چاکەى سووک بێ، واتە خراپەکانى لە چاکەکانى زیاتر بێت [فَأُولَـٰئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنفُسَهُمْ] ئەمانە ئەو کەسانەن زیانیان بەخۆیان گەیاندووەو گومڕاو بەد بەختبوون و خۆیانیان لەکیس چووە [فِي جَهَنَّمَ خَالِدُونَ] بە هەتا هەتاییش لەدۆزەخدا دەمێننەوەو هەرگیز ڕزگاریان نابێت.
( وَمَنۡ خَفَّتۡ مَوَٰزِينُهُۥ فَأُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ فِي جَهَنَّمَ خَٰلِدُونَ ) المُؤمنون : ٢٧٧٦

[١٠٣ وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ] هەر کەسێکیش تەرازووى چاکەى سووک بێ، واتە خراپەکانى لە چاکەکانى زیاتر بێت [فَأُولَـٰئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنفُسَهُمْ] ئەمانە ئەو کەسانەن زیانیان بەخۆیان گەیاندووەو گومڕاو بەد بەختبوون و خۆیانیان لەکیس چووە [فِي جَهَنَّمَ خَالِدُونَ] بە هەتا هەتاییش لەدۆزەخدا دەمێننەوەو هەرگیز ڕزگاریان نابێت.

( تَلۡفَحُ وُجُوهَهُمُ ٱلنَّارُ وَهُمۡ فِيهَا كَٰلِحُونَ ) المُؤمنون : ٢٧٧٧

[١٠٤ تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ] شۆڵەو بڵێسەى ئاگر چڕو چاویان دەبرژێنێ و [وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ] و لێوەکانیشیان هەڵدەچرچێ. لە فەرموودەیەکیشدا هاتووە: ((تَشْوِيهِ النّارُ فَتَقَلَّصُ شَفَتُهُ العُلْيَا حَتَى تَبْلُغَ وَسَطَ رأسِهِ، وتَسْتَرْخِي شَفَتُهُ السُّفْلَى حَتَىَ تَضْرِبَ سُرَّتَهُ)) (مسند أحمد بن حنبل، ومن مسند بني هاشم، مسند أبي سعيد الخدري، حديث: ‏١١٦١٤‏، قال شعيب الأرنأووط: إسناده ضعيف لضعف أبي السمْح، وهو دراج بن سمعان، وضعفه الألباني في مشكاة المصابيح، برقم: ٢١٦٧). واتە: ئاگر ڕوومەتیان دەبرژێنێ و، لێوەکانى سەروویان هەڵدەقرچێ و، دەڕەوێتەوە بۆ تەوقەسەریان و، لێوى خوارەوەیشیان بەردەبێتەوە تا دەگاتە ناوکیان!

هاوشێوەی ئەم ئایەتانەش زۆر زۆرە هەرکەسێک بیەوێت بەدوای بگەڕێت
ئەو کەسانەش کە جێگیر دەبن لە نێو ئاگردا بەدبەختی و گومڕاییان بەسەردا زاڵە( قَالُواْ رَبَّنَا غَلَبَتۡ عَلَيۡنَا شِقۡوَتُنَا وَكُنَّا قَوۡمٗا ضَآلِّينَ ) المُؤمنون : ٢٧٧٩

[١٠٦ قَالُوا رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا] بە کەساسێکەوە دەڵێن: پەروەردگارمان! نەگبەتیى و بەدبەختى بەسەرماندا زاڵ بوو [وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ] و گەلێکى گومڕاو سەرلێشێواو بووین.
( رَبَّنَآ أَخۡرِجۡنَا مِنۡهَا فَإِنۡ عُدۡنَا فَإِنَّا ظَٰلِمُونَ ) المُؤمنون : ٢٧٨٠

[١٠٧ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْهَا] پەروەردگارمان! لەو ئاگرە دەرمانکەو بۆ دنیامان وەگێڕە [فَإِنْ عُدْنَا فَإِنَّا ظَالِمُونَ] ئەنجا ئەگەر ئەمجارەش گەڕاینەوە بۆ بێ بڕوایى، بەڕاستیى ئێمە کەسانێکى ستەمکارین، لەوە دەچێ پرسیارەکەى سەرەوە هەر بۆ خەم و خەفەتخواردن بێت، نەک بۆ وەڵام و وتووێژ، بۆیە: ( قَالَ ٱخۡسَـُٔواْ فِيهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ ) المُؤمنون : ٢٧٨١

[١٠٨ قَالَ اخْسَئُوا فِيهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ] خوا دەفەرموێ: دوورکەونەوەو قسەم لەگەڵ مەکەن.

هەر وەک بەڵگە بۆ قسەکانی شەیخول ئیسلام ئەم چەند ئایەتە دێنینەوە( مَّثَلُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِرَبِّهِمۡۖ أَعۡمَٰلُهُمۡ كَرَمَادٍ ٱشۡتَدَّتۡ بِهِ ٱلرِّيحُ فِي يَوۡمٍ عَاصِفٖۖ لَّا يَقۡدِرُونَ مِمَّا كَسَبُواْ عَلَىٰ شَيۡءٖۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلضَّلَٰلُ ٱلۡبَعِيدُ ) إبراهِيم : ١٧٦٨

نموونەى کارى کافرانیش،لەنموونەى (خۆڵەمێش) دەچێت:

[١٨مَّثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ ۖ أَعْمَالُهُمْ كَرَمَادٍ ] مەسەل و نمونەى کاروکردەوەى ئەوانەى کە بە پەروەردگاریان کافرو بێ باوەڕن، هەروەکو خۆڵەمێشێکە [اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ ۖ] کە لەرۆژێکى گەردەلوولدا لەبەرامبەر بایەکى توندا بێت و بیبات بە ئاسماندا [لَّا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلَىٰ شَيْءٍ ۚ ] ئەوانیش ناتوانن لە هەوڵەکانیان و لەوەى کردوویانە هیچ شتێک بەدەست بخەنەوە، هەروەک لەرۆژێکى ئاوادا خاوەنى خۆڵەمێشەکە ناتوانێ کەمێک لەو بووڵ و خۆڵەمێشەیە کۆ بکاتەوە [ذَٰلِكَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِيدُ ] ئەوجۆرە زیانە گەورەیەش لاڕێ و گومڕاییەکى زۆر دوورە لەرێنمایى خوا. لەگەلێ ئایەتى تردا ئەو ماناو مەبەستە دووپات کراوەتەوە، بۆ نموونە لە جێگایەکدا دەفەرموێ: [وقدمنا إلى ماعملوا فجعلناه هباء منثورا] وە لەجێگایەکى تریشدا دەفەرموێ: [مثل ماينفقون في هذه الحياة الدنيا كمثل ريح فيها صر أصابت حرث قوم ظلموا أنفسهم فأهلكته..].
( وَقَدِمۡنَآ إِلَىٰ مَا عَمِلُواْ مِنۡ عَمَلٖ فَجَعَلۡنَٰهُ هَبَآءٗ مَّنثُورًا ) الفُرْقان : ٢٨٧٨

[٢٣ وَقَدِمْنَا إِلَىٰ مَا عَمِلُوا] هاتین هەر کارێکیان کردبوو (وەک: سەردانى خزم و کەسوکارو هەر چاکەیەکى تر) [مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَّنثُورًا] هەموویمان وەک تۆزو گەردى بڵاوە پێکراوى بەربا پێکرد، واتە: هیچ سوودێکى نەبوو بۆیان.

لەو شتانەی کە لە ڕۆژی دوایی دا ڕوودەدات لە ڕووداوە گەورەکان الله تعالی لێپێچینەوە لەگەڵ بەندەکانی دەکات و ئەو زاتەش لێپێچینەوە کارێکی خێرایە خودا دەفەرمووێت ( يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡإِنسَٰنُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَىٰ رَبِّكَ كَدۡحٗا فَمُلَٰقِيهِ ) الإنشِقاق : ٥٨٩٠

پاداش و تۆڵە بۆ کاروکردەوەى ڕاستە:

[٦ يَا أَيُّهَا الْإِنسَانُ ] ئەى ئادەمیى! [ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَىٰ رَبِّكَ كَدْحًا فَمُلَاقِيهِ ] بەڕاستیى تۆ هەردەم لە کۆششکردندایت بە کۆشش کردنێکى جددى بۆلاى پەروەردگارت، جا پێى دەگەیت تێکۆشاندانت و زۆر خۆت ماندوو دەکەیت، سەرەنجامیش دەبێ بەرەو پەروەردگارت بڕۆیت و ڕوو بە ڕووى ئەو ببیتەوەو بچییە دیداریى، جا ئیتر ئەوکاتە بەرى کێڵگەى خۆت دەخۆیتەوە لە چاکە، یان لە خراپە، وەک دەفەرموێ: ( فَأَمَّا مَنۡ أُوتِيَ كِتَٰبَهُۥ بِيَمِينِهِۦ ) الإنشِقاق : ٥٨٩١

[٧ فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ ] ئینجا ئەو کەسەى نامەو دۆسیەى کاروکردەوەکانى درایە دەستى ڕاستى، کە ئەوەش نیشانەى بەختیارییە .

( فَسَوۡفَ يُحَاسَبُ حِسَابٗا يَسِيرٗا ) الإنشِقاق : ٥٨٩٢

[٨ فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا ] ئیتر پرسینەوەیەکى سووک و ئاسانى لەگەڵدا دەکرێت، پاشان پاداش وەردەگرێ، وە لە خراپەکانیشى ئەبووردرێ .

( وَيَنقَلِبُ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِۦ مَسۡرُورٗا ) الإنشِقاق : ٥٨٩٣

[٩ وَيَنقَلِبُ إِلَىٰ أَهْلِهِ مَسْرُورًا ] و بەخۆشیى و شادییەوە ئەگەرێتەوە لاى ژن و مناڵ و خزم و کەس و کارى خواناسى لە بەهەشتدا .

( وَأَمَّا مَنۡ أُوتِيَ كِتَٰبَهُۥ وَرَآءَ ظَهۡرِهِۦ ) الإنشِقاق : ٥٨٩٤

[١٠ وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ وَرَاءَ ظَهْرِهِ ] وە بەڵام ئەوکەسەى کە لە پشتییەوە نامەى کردەوەکانى درایە دەستى، کە ئەوە نیشانەى بەدبەختییە.

( فَسَوۡفَ يَدۡعُواْ ثُبُورٗا ) الإنشِقاق : ٥٨٩٥

[١١ فَسَوْفَ يَدْعُو ثُبُورًا ] ئەوا هاوارو دادى لێ هەڵدەستێ و داواى مردنى خۆى دەکات.

( وَيَصۡلَىٰ سَعِيرًا ) الإنشِقاق : ٥٨٩٦

( وَيَصۡلَىٰ سَعِيرًا ) الإنشِقاق : ٥٨٩٦

[١٢ وَيَصْلَىٰ سَعِيرًا ] چونکە دەزانێ ڕا دەکێشرێتە ناو ئاگرێکى بڵێسە دارو سوتێنەرەوە، سزاو گەرمایشى دەچێژێ، لەبەر ئەوە کە: ( إِنَّهُۥ كَانَ فِيٓ أَهۡلِهِۦ مَسۡرُورًا ) الإنشِقاق : ٥٨٩٧

یەکەم: [١٣ إِنَّهُ كَانَ فِي أَهْلِهِ مَسْرُورًا ] چونکە ئەو لە دونیادا لە ناو خزم و کەسوکارى خۆیدا کەیف خۆش و شاد بوو.

بۆیە هەندێک لە بەندەکان الله تعالی لێپێچینەوەی لەگەڵ دەکات بە لێپێچینەوەیەکی ئاسان و هەندێکی دیکەش لەکاتی لێپێچینەوەدا بەوپەڕی قورسی لێپێچینەوەی لەگەڵ دەکات

وەک بۆمان گێڕدراوەتەوە لە رسول الله صلی الله علیە وسلم ەوە کە فەرموویەتی هەرکەسێک مناقەشەی لەگەڵ بکرێت بەو واتایە کە لەکاتی لێپێچینەوەکردن لەگەڵی دا ئەوەندە تەسک و قورس بووە لەسەری لەسەر بچووک و گەورەی تاوانی پرسیاری لێ بکرێت ئەوە سزا دەدرێت بە ئاگر عائیشە دایکی بڕواداران ڕەزای خوای لێ بێت فەرمووی ئەی رسول الله صلی الله علیە وسلم ئەی الله سبحانە و تعالی نەیفەرمووە { فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا (8) وَيَنقَلِبُ إِلَىٰ أَهْلِهِ مَسْرُورًا (9) }
[ سورة الإنشقاق : 8 إلى 9 ]

پێغەمبەر صلی الله علیە وسلم فەرمووی ئەی عائیشە ئەوەی تۆ دەڵێیت و لەم ئایەتەدا باسکراوە بریتییە لەوەی کە پەروەدگار پەڕاوی کارەکانی بەندەکە دەخاتە بەردەم چاوانی بۆی منەتی الله تعالی ی بۆ دەربکەوێت لە داپۆشینی ئەو لە دنیادا و لێخۆشبوونی الله تعالی لەو بەندەیە لە قیامەتدا.)

لێپێچینەوەی ئەو بەندەی باوەڕدارە و خودا لێی خۆشبووە تەنها پیشاندانی الله تعالی یە کە چۆن هەڵەی بەندەکەی دایپۆشیوە و خۆی دەیزانێت
وەک چۆن لە فەرموودەی صحیح دا هاتووە کە ابن عمر لە رسول الله صلی الله علیە وسلم دەگێڕێتەوە و دەفەرمووێت کە الله سبحانە و تعالی بەندەکەی خۆب نزیک دەکاتەوە لە خۆی هەتا بە سیتری تایبەت و شیاو بەخۆی دایدەپۆشێت و لەنێوان خۆی و بەندەکەی دا موحاسەبەی دەکات و بەندەکەش لە نێوان خۆی و خودا دان دەنێ بە تاوانەکانی دا و پەروەدگار دەفەرمووێت: ئەی بەندەکەم ئایە بیرتە فڵان تاوان و فڵان تاوانت کرد لە فڵان رۆژ و فڵان ڕۆژدا بەندەکەش ئەوەندە دانی پێدا دەنێت، کە بیری ئەو تاوانانەی دەکەوێتەوە وا سەیری خۆی دەکات باوەڕی وا دەبێت کە تیاچووە ؛ لەوکاتەدا پەروەدگار دەفەرمووێت: من لە دنیادا تاوانەکانی تۆم پۆشی و لەم ڕۆژەش دا لێت خۆش دەبم پاشان شەیخول ئیسلام دەفەرمووێت اما بێ باوەڕەکان هیچ کارە چاکەکانیان بۆ هەژمار ناکرێ بەڵکو دەژمێردرێت و کۆدەکرێتەوە بەڵام ڕووکەشی دەقی قورئان والله اعلم دەفەرمووێت کارەکانیان هەژمار دەکرێ بەڵام زۆر کەمە لەسەر پێوانی کردەوەکان ؛ الله تعالی دەفەرمووێت ( وَمَنۡ خَفَّتۡ مَوَٰزِينُهُۥ فَأُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ فِي جَهَنَّمَ خَٰلِدُونَ ) المُؤمنون : ٢٧٧٦

وَيُحَاسِبُ اللَّهُ الْخَلائقَ، وَيَخْلُو بِعَبْدِهِ الْمُؤْمِنِ، فَيُقَرِّرُهُ بِذُنُوبِهِ كَمَا وُصِفَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ وَالسُّنَّةِ،وَأَمَّا الْكُفَّارُ؛ فَلَا يُحَاسَبُونَ مُحَاسَبَةَ مَنْ تُوزَنُ حَسَنَاتُهُ وَسَيِّئَاتُهُ؛ فَإِنَّهُمْ لَا حَسَنَات لَهُمْ، وَلَكِنْ تُعَدَّدُ أَعْمَالُهُمْ، وَتُحْصَىفَيُوقَفُونَ عَلَيْهَا، وَيُقَرَّرُونَ بِهَا، وَيُجْزَوْنَ بِهَا.

هەموو ئەمانەی کە باسمان کرد دەبێت ئیمانمان پێی هەبێت چونکە هەموو ئەم بابەتانە کە بریتی بوو لە:

١- تاقیکردنەوەی ناو گۆڕ

٢- سزای ناوگۆڕ

٣- خۆشی ناو گۆڕ

٤- زیندووبوونەوە دوای مردن

٥- دووبارە هەستانەوەی بەندەکان بە ڕووتی

٦- نزیکبوونەوەی خۆر

٧- دانانی تای تەرازوو و کێشانی کردەوەی بەندەکان.

٨- بڵاوکردنەوەی پەڕاوی کردەوەی بەندەکان و هەموو ئەم شتانەی کە باسمان کرد دەبێت ئیمانمان پێی هەبێت و ئەهلی سونە و جەماعە باوەڕیان بە ھەموو ئەو شتانەیە کە الله تعالی هەواڵی پێداوین یان رسول الله صلی الله علیە وسلم فەرموویەتی ، وە هیچ دژایەتی هیچ لەم شتانە ناکەن بە ئەقڵی خۆیان وەک چۆن لە ئیمامی شافعی ەوە ھاتووە کە فەرموویەتی ( ئیمانم بە الله تعالی هێناوە و بەو شتەش کە لە الله تعالی وە هاتووە بەو شێوەیە کە الله تعالی خۆی دەیەوێت، وە ئیمانم بە رسولەکەی صلی الله علیە وسلم هێناوە، وە بەو فەرموودانەش کە لە رسولەکەی صلی الله علیە وسلم هاتووە لەسەر ویستی رسولەکەی صلی الله علیە وسلم)

خۆ هەرچەندە ئەهلی بیدەع دانبنێن بەم بابەتە غەیبیانەدا بەڵام نکۆڵی لەو شتانە دەکەن لە دەقی فەرموودە وەرگیرابێت وەک تەرازووی پەروەدگار ئەم قسەیە هی هەندێک لە موعتەزیلەکانی بەسڕیەکان ە.

بەڵام ئەهلی سونە و جەماعە باوەڕیان بەهەموو ئەو دەقانەیە کە لە الله تعالی وە هاتبێت یان بە صحیحی لە رسول الله صلی الله علیە وسلم ەوە بە ئێمە گەیشتبێت و ئیمان هێنان بەم شتانەی کە باسمان کرد داخڵ دەبێت لە ئیمان و باوەڕ بە بەڕۆژی دوایی.
والله اعلم

ڕۆژى قیامەتدا نامەیەکى- کە کردەوەکانى تیانووسراوە- بۆ دەردێنین [يَلْقَاهُ مَنشُورًا ] و ئەویش بەکراوەیى دەگا بەو نامەیەو لێى تێدەگات.

( وَوُضِعَ ٱلۡكِتَٰبُ فَتَرَى ٱلۡمُجۡرِمِينَ مُشۡفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَيَقُولُونَ يَٰوَيۡلَتَنَا مَالِ هَٰذَا ٱلۡكِتَٰبِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةٗ وَلَا كَبِيرَةً إِلَّآ أَحۡصَىٰهَاۚ وَوَجَدُواْ مَا عَمِلُواْ حَاضِرٗاۗ وَلَا يَظۡلِمُ رَبُّكَ أَحَدٗا ) الكهْف : ٢١٨٩

[٤٩ وَوُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ] وە نامەى کاروکردەوەى هەمووکەس دەهێنرێ و دادەنرێ، ئەوسا دەبینى گشت ئیماندارەکان دڵخۆشن بەنامەکەیان، تاوانبارەکانیش هەموو دڵە لەرزێ و دڵە فڕێیانەو لەکار نامەکەیان دەترسن [وَيَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا] و دەڵێن: ئەى تیاچوونى خۆمان! [مَالِ هَـٰذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا ۚ] ئەمە چ نامەیەکە؟ هەموو شتێک گەورەو بچوک، وردو درشتى لەخۆیدا جێکردۆتەوەو ئەژماردوویەتى؟! [ وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا ۗ] ئەوسا پاداشتى کاروکردەوەکانى خۆیان بە حازرى دەبینن و وەرى دەگرن [وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا] پەروەردگاریشت ناهەقیى و ستەم لە هیچ کەسێک ناکات، بەناهەق سزاى کەس نادات، پاداشتى چاککارانیش کەم ناکاتەوە، وەکو لە سوورەتێکى تردا ئەم ڕاستیە دووپات کراوەتەوەو دەفەرموێ: [إن الله لايظلم مثقال ذرة وإن تك حسنة يضاعفها..]. پێغەمبەر صلی الله علیه وسلم دەفەرموێ: ((لَتُؤَدُّنَّ الحُقُوقَ إلى أهْلِها يَوْمَ القِيامَةِ، حتَّى يُقَادَ لِلشّاةِ الجَلْحَاءِ، مِنَ الشَّاةِ القَرْناءِ)) واتە: سوێند بەخوا هەموو مافەکان دەدەنەوە بەخاوەنەکانیان لە ڕۆژی قیامەتدا، هەتا حەقی مەڕی بێشاخ لەمەڕی شاخ دار دەسێنرێتەوە. (صحيح مسلم، كتاب البر والصلة والآداب، باب تحريم الظلم،)

( وَكُلُّ صَغِيرٖ وَكَبِيرٖ مُّسۡتَطَرٌ ) القَمَر : ٤٨٩٩

[٥٣ وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُّسْتَطَرٌ ] وە هەر بچووکێک و گەورەیەک لە ئەعمالى خەڵک نووسراوە بە دێڕو بۆشیان دێنینە ڕوو، ئیمامى (ئەحمەد) لە خاتوو عائیشەوە هێناویەتى: ((يَا عَائِشَةُ، إِيَّاكِ وَمُحَقِّرَاتِ الذُّنُوبِ، فَإِنَّ لَهَا مِنَ اللهِ عَزَّوَجَلَّ طَالِبًا)) (مسند أحمد بن حنبل، مسند الأنصار، الملحق المستدرك من مسند الأنصار، حديث السيدة عائشة، حديث: ‏٢٣٨٥٩‏، قال شعيب الأرنؤوط: إسناده قوي من أجل عوف بن الحارث، وبقية رجال الإسناد ثقات رجال الصحيح). واتە: پێغەمبەر -صلى الله عليه وسلم- بە خاتوو عائیشەى فەرموو: خۆت لە گوناحە بچوک و بە هیچ دانەنراوەکان دوور بگرە! بەڕاستى بەلاى خواوە داواکاریان هەیە.