ئەشاعیرە جەهمییەکان و هەڵوێستیان دەربارەی بانگەشەکردن بۆ شوێنکەوتنی سەلەف و پێشینان

أبو القاسم الأنصاري الاشعري (511هـ) لەناوچوو کە قوتابی الجویني الاشعري ـە وە یەکێکە لە سەران و پێشەوایانیان لەپاش باسکردنی بیروباوەڕی حەشەویەکان دەڵێت :
"زعموا أن الدين إنما يتلقى من الكتاب والسنة وأقوال أئمة السلف"

واتا: پێیان وابوو دین لە کتاب و سوننەت وەردەگرترێت لەگەڵ وتەی پێشەوایانی سەلەف.

(الغنية في علم الكلام 1-231)

فخرالدین الرازي الاشعري الجهمي (606 هـ) لەناوچوو دەڵێت : "ولا يجوز أن يقال: كان من مذهبه (أي الشافعي) أن الدين إنما يستفاد من متابعة الأسلاف، لأن هذا الطريق مذموم في القرآن كما قال تعالى حكاية عن الكفار إِنَّا وَجَدْنَآ ءَابَآءَنَا عَلَىٰٓ أُمَّةٍۢ وَإِنَّا عَلَىٰٓ ءَاثَٰرِهِم مُّهْتَدُونَ .

واتا : وە دروست نیە کە بوترێت : لەمەزهەبەکەیدا (واتا الشافعي) ئەوەبووە کە دین تەنها بە شوێنکەوتنی سەلەف و پێشینان بەدەستدەهێنرێت، لەبەرئەوەی ئەم ڕێگایە زەم و سەرزەنشتکراوە لەقورئاندا وەک چۆن الله تعالی باسی کافران دەکات : ( إِنَّا وَجَدْنَآ ءَابَآءَنَا عَلَىٰٓ أُمَّةٍۢ وَإِنَّا عَلَىٰٓ ءَاثَٰرِهِم مُّهْتَدُونَ)

مناقب الشافعي ص 104

ووتم : ئەشاعیرە جەهمییەکانی سەردەم بۆ خۆڵ خستنە چاوی خەڵکی دەڵێن ئێمە لەسەر مەزهەب و بیروباوەڕی سەلەفین وشوێنکەوتەیانین لەکاتێکدا خۆشیان دەزانن ئەمە جگە لە درۆیەکی گەورە هیچی تر نیە هەروەک چۆن ئیمامەکانیان زۆر بەسەڕیحی و بە ئاشکرا زەمی شوێنکەوتنی ووتە و مەزهەبی پێشەوایانی سەلەف یان کردووە و شوبهاندویانە بەکار و پیشەی بێباوەڕان.

ئایا لای ئەهلی سوننە سیفەتی دەم بۆ اللە تعالی جێگیر بووە؟ عبداللە ـی کوڕی پێشەوا أحمد لە کتاب السنة دەڵێت : وَحَدَّثَنِي أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، قَالَ : كَأَنَّ النَّاسَ إِذَا…

ئایا لای ئەهلی سوننە سیفەتی دەم بۆ اللە تعالی جێگیر بووە؟

عبداللە ـی کوڕی پێشەوا أحمد لە کتاب السنة دەڵێت : وَحَدَّثَنِي أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، قَالَ : كَأَنَّ النَّاسَ إِذَا سَمِعُوا الْقُرْآنَ، مِنْ فِيِّ الرَّحْمَنِ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَكَأَنَّهُمْ لَمْ يَسْمَعُوهُ قَبْلَ ذَلِكَ .

محمد کوری کعب القرظي دەفەرمووێت : کاتێك خەڵکی قوڕئان ئەبیستن لە دەمی الرحمن عز وجل لە ڕۆژی قیامەت، وەکو ئەوە وایە پێشتر قوڕئانیان نەبیستبێت .

ووتم : لێرەدا تابیعی بەڕێز محمد بن کعب القرظي سیفەتی دەم جێگیر ئەکات بۆ اللە سبحانە و تعالی.

بەڵام لای ئەهلی سوننە بۆ اسبات کردن و جێگیرکردنی سیفەتێک یان ناوێک بۆ اللە تعالی پێویستمان بە هەبوونی دەقێکە کە لە قورئان کە اللە تعالی وەسفی نەفسی خۆی پێکردبێ یان پێغەمبەری خوا ﷺ لە فەرموودەکان وەسفی اللە تعالی ـی پێ کردبێت.

وە سیفەتی دەم هیج بەڵگەیەکی لەسەر نەهاتووە لە قورئاندا کە اللە عز وجل وەسفی نەفسی خۆی پێ کردبێ وە نە دەقێکی سەحیح وسڕیح نەهاتووە لە پێغەمبەری خوا ﷺ کە وەسفی اللە ـی پێ کردبێت.

وە لەلای ئەهلی سوننە قاعیدەیەکمان هەیه لە مامەڵە کردن لەگەڵ سیفەتەکانی اللە تعالی دا.

قال الإمام أحمد رحمه الله : لا يوصف الله إلا بما وصف به نفسه، أو وصفه به رسوله صلى الله عليه وسلم، لا يتجاوز القرآن والحديث.

پێشەوا أحمد رحمه الله دەفەرمووێت:
اللە وەسف ناکرێت بەهیچ شتێک ئیلا بەوە نەبێت وەسفی نەفسی خۆی پێ کردووە. یان بەوەی پێغەمبەرەکەی صلى الله عليه وسلم وەسفی پێ کردوە، وە لەقورئان و،فەرموودە لانادرێت.

((ذم التأويل)) لابن قدامة (ص: 22).

‌قال الامام البربهاري رحمه الله : (اعلَمْ -رَحِمَك اللهُ- أنَّ الكلامَ في الرَّبِّ مُحْدَثٌ، وهو بِدعةٌ وضَلالةٌ، ولا يُتكَلَّمُ في الرَّبِّ إلَّا بما وَصَف به نَفْسَه في القُرآنِ، وما بَيَّن رَسولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم لأصحابِه)

وە پێشەوا بەربەهاری رحمه اللە دەڵێت : وە بزانە ڕەحمەتی الله ـت لێبێت: قسەکردن لە بارەی پەروەردگارەوە داهێنراوە، وە ئەوە بیدعە و گومڕاییە، وە قسە ناکرێت لە بارەی پەروەردگارەوە ئیللا بەوە نەبێت کە الله عز وجل خۆی لە قورئاندا وەسفی نەفسی خۆی پێ کردووە، وە ئەوەی کە رسول الله ﷺ بۆ هاوەڵانی ڕوون کردوەتەوە،

| شرح السنة للبربهاري |

قال عبد الغني المقدسي الحنبلي : فمن السنة اللازمة السكوت عما لم يرد فيه نص عن الله ورسوله، أو يتفق المسلمون على إطلاقه، وترك التعرض له بنفي أو إثبات، فكما لا يثبت إلا بنص شرعي، كذلك لا ينفى إلا بدليل سمعي "

عبد الغني المقدسي حەنبەلی دەڵێت :
یەک لەو سونەتانەی کە پێویستە پابەند بین پێوەی  بێدەنگیە لە ئاست ئەو شتانەی کە دەقێکی تێدا نەهاتوە لە اللە و رەسولەکەیەوە عليه الصلاة والسلام ، یان موسوڵمانان لەسەر دەربڕینی بەڕەهایی کۆکن ، وە وازهێنان لە توخن کەوتنی بە نەفی یان بە ئیسبات ،  وەک جۆن هیچ شتیک ئیسابت ناکرێت بەبێ دەقی شەرعی بەهەمان شێوە نەفیش ناکرێت ئیلا بە بەڵگەی سەمعی نەبێت .

الاقتصاد في الاعتقاد ١/٢٢٣

ووتم: سیفەتی دەم هیچ دەقێکی لەسەر نەهاتوە لە اللە و رەسولەکەیەوە عليه الصلاة والسلام، جا وەک چۆن هیچ شتیک ئیسابت ناکرێت بەبێ دەقی شەرعی بەهەمان شێوە نەفیش ناکرێت ئیلا بە بەڵگەی سەمعی نەبێت، وە سیفەتی دەم لای ئەهلی سوننە نە اسبات ئەکرێت نە نەفی ئەکرێت  وە هەرکەسێکش اسباتی استدلالەن بە ئەسەرەکەی محمد بن کعب القرظي ئەوە تەبدیع ناکرێت، بەڵام قەولێکی هەڵەیە و صواب نیە، وە هیچ زانایەکی سەلەف بابێکی دانەناوە بۆ ئیسبات کردنی سیفەتی (دەم).

‏قال عبد اللطيف بن عبد الرحمن آل الشيخ : ( واعلم : أن من حقوق الأخوة في الله : إدامة الدعاء لإخوانك في أوقات الإجابة ) .

عبد اللطيف بن عبد الرحمن آل الشيخ دەڵێت : وە بزانە یەکێک لە مافەکانی برایەتی لەپێناو اللە : بەردەوام بوونە له دوعاکردن بۆ براکانت لە كاتەکانی گیرابونی دوعا.

الدرر السنية : (٣٩٩/٨) .?

"برا و خوشکە موسڵمانەکانتان لەبیرمەکەن له دوعاکانتاندا بە تایبەتی لەکاتەکانی گیرابوونی دوعا"

قال إسحاق بن راهويه رحمه الله : 
قد أجمع العلماء على أن من سب الله عز وجل أو سب رسوله صلى الله عليه وسلم، أو دفع شيئا أنزله الله عز وجل، أو قتل نبيا من أنبياء الله، وهو مع ذلك مقر بما أنزل الله، أنه كافر.

پێشەوا ئیسحاقی کوڕی ڕاهەوەیهـ رحمه الله دەفەرمووێت : موسـڵمانان یەک دەنگن کەوا هەرکەسێک جوێن بە الله تعالی یاخود بە پێغەمبەرەکەیﷺ بدات , یاخود شـتێک ڕەت بکاتەوە لەوەی کە الله تعالی دایبەزاندووە یان پێغەمبەرێک بکوژێت لە پێغەمبەرانی الله , ئەوا کافرە ئەگەرچی باوەریشی بە هەموو ئەوە هەبێت کە الله تعالی دایبەزاندووە.

| التمهيد لابن عبد البر ٤-٢٢٦ |

قال الشيخ عبد الله بن الشيخ محمد بن عبد الوهاب : ومعنى قول إسحاق رحمه الله تعالى: أو دفع شيئا مما أنزل الله، أن يدفع أو يرد شيئا مما أنزل الله في كتابه، أو على لسان رسوله ﷺ من الفرائض، أو الواجبات، أو المسنونات، أو المستحبات، بعد أن يعرف أن الله أنزله في كتابة، أو أمر به رسوله ﷺ أو نهى عنه، ثم دفعه بعد ذلك، فهو كافر مرتد، وإن كان مقرا بكل ما أنزل الله في كتابه من الشرع، إلا ما دفعه وأنكره لمخالفته لهواه أو عادته، أو عادة أهل بلده.

الشيخ عبد الله بن الشيخ محمد بن عبد الوهاب دەڵێت : وە واتای ووتەکەی إسحاق رحمه الله تعالی :أو دفع شيئا مما أنزل الله ، کە شتێک ڕەت بکاتەوە کە اللە تعالی دایبەزاندوە لە کتابەکەیدا، یاخود لەسەر زاری پێغەمبەرەکەیﷺ لە فەرزەکان یاخود واجبەکان یاخود سوننەتەکان یاخود خۆشویستراوەکان، لەدوای ئەوەی بزانێت کە اللە دایبەزاندوە لە کتابەکەیدا، یاخود پێغەمبەرەکەیﷺ فەرمانی پێکردوە یاخود نەهی لێکردوە، پاشان ڕەتی بکاتەوە، ئەوە کافر و موڕتەدە، ئەگەرچی دانبنێت بە هەموو ئەو شتانەی اللە تعالی دایبەزاندون لەشەرعدا لە کتابەکەیدا، ئیلا ئەو شتەی لای ئەبات و ئینکاری ئەکات پێچەوانەی هەواو ئارەزو یەتی یاخود داب ونەریتی یاخود داب ونەریتی خەڵکی وڵاتەکەی.

?الدرر السنية في الأجوبة النجدية : (١٠/١٨١)

قال عبد الرحمن بن حسن آل الشيخ :
«وأجمع العلماء سلفاً وخلفاً ، من الصحابة والتابعين ، والأئمة ، وجميع أهل السنة : أن المرء لا يكون مسلماً إلا بالتجرد من الشرك الأكبر ، والبراءة منه وممن فعله»

عبد الرحمن بن حسن آل الشيخ دەڵێت :
زانایان کۆدەنگ بوونە لە سەلەف و خەلەف لە هاوەڵان و تابیعین وە پێشەوایان وە تێکڕای ئەهلی سوننە : کە مرۆڤ نابێت بە موسڵمان ئیلا بە دورکەوتنەوە و وازهێنان لە شیرکی گەورەنەبێت وە خۆ بەری کردن لێی و لەوکەسەش کە ئەنجامی دەدات.

?الدرر السنية في الأجوبة النجدية : (١١/٥٤٥)

توێشوی سبەینێت هەڵگرە کە ڕێبواری سەفەریت...
بەس دنیا بەکۆڵتا بدە کە نازانی بۆ کوێی بەریت...
کۆکردنەوەت بۆ خەڵکیەو بۆ ئەوانیشە کۆڵبەریت...
ڕێی توێشوو دارانت  دەوێ بەتەماش نیت توێشووبەریت...
شەوی  تاریکت لەپێشە و ڕێگا ئیحتیاجی چرایە...
بە سبەینێت مەنازە کە ئێستا تەمەنێکت لەلایە...
خوا ئەزانێ چەندی دوێنی کە ئەمڕۆ لەژێر خاکدایە...
زۆر جار لەگەڵ خەڵکی تەرمت بەرەو گۆڕستان بردوە...
ڕۆژێ ئەو تەرمە تۆ دەبی  هی کە خەڵکی هەڵیان گرتوە.

ئیمامی شافیعی⚘️

بەرگی یەکەم

بە لینک:ـ https://www.mediafire.com/file/axs68myy5kt2wma/سوننەی+عبد+اللە+بن+احمد+بن+حنبل+کتاب+١.pdf/file

دەربارەی منداڵی کافران لە ڕۆژی دواییدا

وَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ : وَاخْتَلَفُوا فِي أَطْفَالِ الْمُشْرِكِينَ، (( فَابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ: كُنْتُ أَقُولُ :
[هُمْ] مَعَ آبَائِهِمْ " حَتَّى لَقِيتُ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - فَحَدَّثَنِي عَنْ رَجُلٍ آخَرَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - أَنَّهُ سُئِلَ عَنْهُمْ، فَقَالَ: اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ ))

ابو عبداللە (پێشەوا أحمد) دەفەرمووێت : زانایان خیلافیان هەبووە دەربارەی مناڵی موشریکان.
ابن عباس رضي الله عنهما فەرموویەتی : پێشتر ئەم ووت لەگەڵ باوانیانن.
هەتا گەیشتم بە پیاوێکی تر لە هاوەڵانی پێغەمبەری خوا صلی الله عليه وسلم بۆی گێڕامەوە لە هاوەڵێکی تری پێغەمبەری خوا صلی الله عليه وسلم کە پرسیاری لێکراوە دەربارەیان :
فەرموویەتی : اللە تعالی خۆی زاناتره بەوەی ئەگەر بمانایە چیان دەکرد.

[ أحكام أهل الذمة ]?

قال ابن رجب الحنبلي :
من أعظم ما يُتقرَّب به العبد إلى الله تعالى مِنَ النَّوافل: كثرة تلاوة القرآن، وسماعهُ بتفكُّر وتدبُّرٍ وتفهُّمٍ، قال خباب بن الأرت لرجل: تقرَّب إلى الله ما استطعتَ، واعلم أنَّك لن تتقرب إليه بشيءٍ هو أحبُّ إليه من كلامه… لا شيءَ عند المحبين أحلى من كلام محبوبهم، فهو لذَّةُ قلوبهم، وغايةُ مطلوبهم.

ابن رجب الحنبلي دەڵێت :
لە گەورەترین شتەکان کە بەندە پێی نزیک دەبێتەوە لە اللە تعالی لە نوێژە سوننەتەکان زۆر خوێندنەوەی قورئانە، وە گوێ گرتن لێی و بیرکردنەوە و تێرامان و تێگەیشتن لێی ، خباب بن الأرت ووتویەتی بە پیاوێک : تا دەتوانیت نزیک ببەوە لە الله تعالی، وە بزانە کە تۆ نزیک نابیتەوە لێی بە هیچ شتێک کە خۆشەویستربێت لای لە کەلام و ووتەکەی، هیچ شتێک لای خۆشەویستان خۆشەویستر نیە لە کەلام و ووتەی خۆشەویستەکەیان، ئەوە چێژ و لەزەتە بۆ دڵەکانیان ، وە زۆرترین داواکاریانە.

جامع العلوم والحِكَم (ص/781).?