تواللە چی لەم ووتـانە بە هێزترە بۆ ئەوانەی لەو بابەتە بە گومانن
وەلە سەر گومان واز لە پــارشێو دەهێنن وە ئەو ووتــــانە بەڵگەی زۆر بەهێزن بۆ ئەو ڕێسایەیی سـەرەتا باسمان ڪرد بۆ جێ بەجێ ڪردنی ئەو بابەتە تاڪ بۆتــان دەربڪەوێت ڪە قسەی گیرفانی خۆمان نەهێناوە بەڵڪ و ئەوە مەنهەجی ((سەلەفە ))جـا ئاثـارو حدیس ـی دیڪە زۆر لەوە زیاتر هەبون لە سـەلەف و خــەفەلەوە بەڵام لەبەر درێژ بونەوەی بابەتەڪە وە هەندێڪی دووبـارە بوون لە هەنـــدێ ڕوەوە بەڵام ئەوەندە بەســـە پێم وابێت ڪە زۆر شت ڕوون دەڪاتەوە بۆ هەندێك کە تاڪو ئێستا نەیان وێراوە قسـەی تێدا بکەن یان کاری پێ بڪەن بەمەش هیچ بەڵگەیەکی نـامێنێت لە لایی اللە تعـالی ڪە نەیزانیوە یان ترســـاوە لەوەی هەڵە بــێت ئەو ڕێگەیە

لە ڪۆتاییدا دەڵێم ڪاتی نوێژی بەیانی بەو تەوقیتەی ئێستا ڪە ئاسمان ڕەش ڕەشـە کاتێڪ نوێژی بەیانی دەڪرێت( ! ) ووریـابن هەڵەیە و لە پێشە نزیکەی (۳۰)ـی دەقە لە پێشە جا اللەـش پێمان دەفەرموێت ?(إِنَّ الصَّــلَاةَ كَانَتْ عَلَــى الْمُؤْمِـنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا)
(سورة النساء 103)

واتا بەڕاستی نوێژ لەسەر ئیمانداران فەرزە لەڪاتی دیـاریڪراودا دەبێ ئەنجـام بدرێت) هەر ڪەسێڪ لەپــاش ئاگادار ڪردنەوەی گوێی پێنەدات و هەر پێشوەختە بیڪات نوێژەڪەی دروست نیە واللە أعلم . #خوێنەربن_گرینکە

دواتر فەرمــووی بڕۆ دەرەوە بـزانە فەجر دەرچوە( ؟ ) دەڵێ دەرچــووم و دواتر گەڕامەوە گوتم ئەوە ئێستا سۆرایەتیەڪە بە دیارڪەوتوە ئەبو بەکر فەرمــووی ئێستا ڪاتیەتی و پاشێوم پێڕاگەیێندرا

?(سنن الدارقطني) باب في وقت السحر2211 )حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ثنا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ ثنا أَبُو حَفْصٍ الأَبَّارُ ، عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلالِ بْنِ يَسَافٍ , عَنْ سَالِمِ بْنِ عُبَيْدٍ قَالَ كُنْتُ فِي حِجْرِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ , فَصَلَّى ذَاتَ لَيْلَةٍ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ اخْرُجْ فَانْظُرْ هَلْ طَلَعَ الْفَجْرُ؟قَالَ فَخَرَجْتُ ثُمَّ رَجَعْتُ فَقُلْتُ قَدِ ارْتَفَعَ فِي السَّمَاءِ أَبْيَضُ فَصَلَّى مَا شَاءَ اللَّهُ , ثُمَّ قَالَ : اخْرُجْ فَانْظُرْ هَلْ طَلَعَ الْفَجْــرُ ؟ فَخَرَجْتُ ثُمَّ رَجَعْتُ فَقُلْتُ لَقَدِ اعْتَرَضَ فِي السَّمَاءِ أَحْمَرُفَقَالَ هَيْتَ الآنَ فَأَبْلِغْنِي سُحُورِي. وحَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ حَدَّثَنَا مُحَـمَّدُبْنُ زُنْبُورٍ حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ عَنْ مَنْصُورٍ بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ. قـال الدار قطني هَذَا ?إِسْنَادٌ صَحِيحٌ.(رجاله ثقات)

جا وە لەوانەشە کـەسانێك بڵێن مادام گوومانی تێدایە پێشوەختە دەست هەڵدەگرم ( ! )نەخێر وامەڪە پیاوێڪ پرسیاری لە سەحا بەی بەڕێز ابن عەباس ڪرد اللە لێیڕازیبێت پرسیارکەرەکـە گوتـی من ڪەی دەست لە خواردن هەڵبگرم؟ کابرایەڪ لەولا گوتی بخۆ ڪە زانیت گومانت لێی هەیە دەست هەڵگرە( ! ) ئیبن عەبــــاس فەرمووی نەخێر بەڵڪو ڪە گوومانت لێیهەبوو هەر بیخۆ تا وات لێدێت تەواو لە کاتەڪەی دڵنیا دەبیت و گومانت نامێنێت

?(مصنف ابن أبي شيبة) حَــدَّثَنَا ابْنُ فُضَــيْلٍ ، عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ مُسْلِمِ بْنِ صُبَـيْحٍ ، قَالَ جَاءَ رَجُـــلٌ إلَى ابْنِ عَبَّاسٍ ، فقَـــالَ لَهُ مَتَى أَدَعُ السُّحُــورَ ؟ فـقَالَ رَجُــلٌ جَــالِسٌ عِنْدَهُ : كُلْ حَـــتَّى إذَا شَكَـكْتَ فَدَعْهُ ، فقَالَ ابْنِ عَبَّاسٍ: كُلْ مَا شَكَكْتَ حَــتَّى لَا تَشُكَّ
?(ٳسناده حـــسن)(مصنف عبد الرزاق) قــال عبـد الرزاق عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ مُسْــلِمِ بْنِ صُبَــيْحٍ ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ لابْنِ عَبَّاسٍ : أَرَأَيْتَ إِذَا شَكَكْتُ فِي الْفَجْرِ ، وَأَنَا أُرِيدُ الصِّيَامَ ؟ قَالَ كُلْ مَا شَكَكْتَ حَتَّى لا تَشُكَّ.(ٳسناده صحيح)

ابراهیم التیمی (92هـ) دەڵێت بـاوڪم لەگەڵ حــذیفە بن الیمان گەشتی ڪرد گوتی جــا ڕۆیشت تـاوەڪ و ترساین لە پڕ بەیانـــی ـمان لێ هەڵبێت فەرمـــووی واتــا حـــذیفە هیــچ یەڪێك لە ئێوە دەخوات یــــان دەخواتەوە( ؟ )پێیم گوت ئەگەر یەڪێك بیەوێت بەڕووژو بێت نەخـێر فەرمــووی بەڵڪو بەخـێر پاشــــان ڕۆیشت تاوەڪ و بینیـمان هێـواش بوینــەوە بۆ نوێژ پـارشێوی ڪرد

?جا سەیرڪە چەند بڕوایان وابوو ڪاتی پارشێو نەمــاوە بۆیە دەبێ ئێمە بزانین اللە فەرمانی پێ کردووین ڕۆژ بۆ شەو بەڕۆژوو بین جاتێبگەن ڕووژو لە شەوە بۆ شەو نیە وەك ئێستا شەوە بانگ دەدات خەڵڪ نوێژ دەڪات ئەوە هەڵەیە

عون بن عبداللە (61هـ) دەڵێت دووپیــاو چــوونە لای ابوبڪر لەو ڪاتەی ئەو پارشێوی دەڪرد یەڪەڪیان گوتی بەیانی هەڵهاتوە ئەوەی دی گوتی ماویەتی هەڵنەهاتوە ابوبڪری اللە لێـی ڕازیبێت فەرمــووی بخـۆن جیاوازی ڪەوتە نێوانیان
?مصنف ابن ابی شیبە9144)

عُمارة بن زاذان لە مڪحـول ـەوە دەڵێت بینیـم ابن عمر عبــــداللە بن عمـر بن خطاب اللە لێیان ڕازیبێت لە هەردوکیـان دۆڵچەیەڪ (دۆلڪەیەڪ )ئاوی زەمزەمی دەرهێنـا جــــا بە دوو پیــاوی گوت سپێدە هەڵهاتوە یەڪێڪیان گوتی نەخـێر ئەوەی دی گوتـی بەڵێ جـا ئەویش خـواردی ?مصنف ابن ابی شیبە9146)

لە ابن عباسە وە اللە لێی ڕازیبێت فەرمووی بە دوو خـزمەتڪاری منداڵی خۆی لە ماڵی ئوم هانی بوو لە مانگی ڕەمەزان پــارشێوی دەڪرد و بە دوو خزمەت ڪارەکەی خـۆی گوت سپێدە هەڵهاتوە یەڪێڪیان گوتی بەیــان هەڵهــاتوە ئەوەیدی گوتی هەڵــنەهاتوە فەرمــووی تێر ئاوم بڪەن ئاوم بۆ بێنن
?مصنف ابن ابی شیبە9149)

یزید بن یزید (134هـ) بیستم لە حەسەنەوە ڪاتێك پیاوێك پێی گووت پـــارشێو دەڪەم گومــانم بۆ پەیـــا دەبێت لە بـەرەبەیان ؟
حەسەن ـی بصری فەرمووی بخۆ ئەگەر گومانت هەبوو سوێند بە اللە هیچ شاراوەیەڪ نیە لە بەرەبەیان
?مصنف ابن ابی شیبە9151)

الفصل بن دەلهم لە حەسەنەوە دەڵێت عمـر بن خـطاب فەرمـووی ئەگەر دوو پیاو بە گومـان بوون لە فجــر با بخــۆن تاوەڪ و دڵنیا دەبنەوە ?مصنف ابن ابی شیبە9152)

بانگ نادات تا فەجری سپێدە دەرئەچێت)

?(صحيح البخاري) حَـــدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، عَنْ أَبِي أُسَــامَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، وَالْقَــــاسِمِ بْنِ مُحَـــمَّدٍ ، عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا، أَنَّ بِلَالًا كَانَ يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ، فَقَــالَ رَسُـــولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُوا وَاشْرَبُوا حَـــتَّى يُؤَذِّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْــتُومٍ فَإِنَّهُ لَا يُؤَذِّنُ حَتَّى يَطْلُعَ الْفَجْرُ " قَالَ الْقَاسِـمُ : وَلَمْ يَكُنْ بَيْنَ أَذَانِهِمَا إِلَّا أَنْ يَرْقَى ذَا وَيَنْزِلَ ذَا. وحَدَّثَنَا عَبْـــدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَــةَ ، عَنْ مَــالِكٍ عَنِ ابْنِ شِــهَابٍ ، عَنْ سَــالِمِ بْنِ عَـــبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَسُــولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ، فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَـتَّى يُنَادِيَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ ثُمَّ قَالَ : وَكَانَ رَجُلًا أَعْمَى لَا يُنَادِي حَتَّى يُقَالَ لَهُ : أَصْبَحْتَ، أَصْبَحْتَ

? سەیری حەدیسەڪە بڪەوە بانگدەرەڪە ڪوێر بوە خەڵڪ پێیان گوتوە بانگ بدە ?(أَصْبَحْــتَ، أَصْبَحْــتَ) واتا چـویتە ناو ڕووناڪایی سپێدە)

سەحابەی بەڕێز حــوذەیفە اللە لێی ڕازیبێت پرسیاری لێڪرا ئـایا لە چ کاتێڪ پارشێوت تەواو ڪرد لەگەڵ پێغەمبەر صَلَّى (ﷺ) لە
؟وەڵامدا گوتی هەر تەواو ڕووناك بوو بەس چ بوو ڕۆژ دەرنەچوو بوو

?(صحيح سنن النسائي)أَخْـبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْـيَى بْنِ أَيُّوبَ قَــالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ قَالَ قُلْنَا لِحُـذَيْفَةَ أَيَّ سَاعَةٍ تَسَحَّرْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ قَـــالَ هُوَ النَّهَارُ، إِلَّا أَنَّ الشَّمْسَ لَمْ تَطْلُعْ (ٳسناده حسن)

صەحابەی بەڕێز ئەبی بەرزە اللە لێی ڕازیبێت دەڵێـــت پێغەمبەر (ﷺ)ڪە نوێژی بەیانی دەڪرد هــەر یەڪ لە ئێمە دواتر ئــەوەی تەنیشتە خۆی دەناسیەوە ڪە نزیڪەی ٦۰ تا ۱۰۰ ئایەتی دەخوێند

?(صحيح البخاري) 541 حَدَّثَنَا حَــفْصُ بْنُ عُمَرَ ، قَـــالَ حَـــدَّثَنَا شُعْــبَةُ ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ كَانَ النَّبِــيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْــهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الصُّبْحَ، وَأَحَـــدُنَا يَعْرِفُ جَلِيسَهُ، وَيَقْرَأُ فِيهَــا مَــــا بَيْنَ السِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ. وحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ ، قَالَ : أَخْبَرَنَا عَــبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا عَوْفٌ ، عَنْ سَيَّارِ بْنِ سَلَامَةَ ، قَالَ : دَخَلْتُ أَنَا وَأَبِي عَلَـى أَبِي بَرْزَةَ الْأَسْلَمِيِّ فَـقَالَ لَهُ أَبِي كَيْفَ كَـانَ رَسُــولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ ؟ فَقَالَ كَانَ يَنْفَتِلُ مِنْ صَــلَاةِ الْغَـــدَاةِ، حِينَ يَعْرِفُ الرَّجُلُ جَلِيسَهُ، وَيَقْرَأُ بِالسِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ
?(صحيح مسلم)647 ( 235 )

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ ، حَــدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ ، حَـدَّثَنَا شُعْبَةُ ، أَخْبَرَنِي سَيَّارُ بْنُ سَلَامَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي، يَسْــأَلُ أَبَا بَرْزَةَ عَنْ صَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قُلْتُ آنْتَ سَمِعْتَهُ ؟ قَالَ فَقَالَ كَأَنَّمَا أَسْمَعُكَ السَّاعَةَ. قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي يَسْأَلُهُ عَنْ صَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّـى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَـــلَّمَ، فَـقَالَ: كَانَ يُصَـلِّي الصُّــــــــبْحَ، فَيَنْصَرِفُ الرَّجُــلُ، فَيَنْظُرُ إِلَى وَجْهِ جَلِيسِهِ الَّــذِي يَعْــرِفُ، فَيَعْـــرِفُهُ قَالَ وَكَانَ يَقْرَأُ فِيهَا بِالسِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ.

دایڪمان عائیشە اللە لێی ڕازیبیت دەڵێت پێغـەمبەر (ﷺ) نوێژی بەیانی لە لێڵیدا دەکرد جا ئافرەتەڪان خۆیان دادەپۆشی بە پۆشا ڪەڪانیان ڪە دەڕۆیشتنـــــــــەوە نەدەنـــــــاسرانەوە لە لێــڵیدا

?(صحيح البخاري) 872 )?

ایمام ئیبن ئەثیر رحمە اللە دەڵێت ووشەی (الغلس)واتا ڪۆتایــی تاریڪایی شەو ڪە تێکەڵ ـدەبـــێت بە ڕووناڪی بەرەبـــــــەیان

قال ابن الأثير (الغلس)ظلمة آخر الليل إذا اخـتلطت بضوء الصـباح

جـا لەوانەیە کەسانێڪ بڵێن کاکە ئەمە دەبێت بچیتە حدود لەوێ زوو دەردەڪەوێت( ! ) نەخـێر وانیە صەحــابەی بەڕێز سالمــی ڪوڕی عوبەید اللە لێی ڕازیــبێت دەڵــێت ڕۆژێڪ لە ژوورەڪەی ٲبو بەڪر بووم اللە لێی ڕازیبێت ئەوەندەی اللە وویستــی لێبـــوو شەو نوێژی کرد دواتر فەرموی بڕۆ دەرەوە و بزانە فەجردەرچوە؟ دەڵێ منیش چومە دەرەوە دواتر گەڕامەوە و پێم گوت سپیایەتـی بەرز بۆتەوە بۆ ئاسمــــان دواتر دیــسان دەستــی ڪردەوە بە نوێژ ئەوەندەی اللە وویستی لێبوو

شــەو و ســەرە تای ڕووناڪیەتی بۆیە پێغەمبەر (ﷺ) پێی فەرموون(ئەم ئایەتە مەبەستی جیابوونەوەی ڕەشایی( شـــەو و سپیاتــی بـەرەبەیانە)

?(صحيح البخاري)حَـدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ مُحَـمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ حَدَّثَنِي أَبُو حَـازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ وَأُنْزِلَتْ: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَـتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَـيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَــيْطِ الأَسْوَدِ} وَلَمْ يُنْزَلْ: {مِنَ الْفَجْرِ} وَكَانَ رِجَــالٌ إِذَا أَرَادُوا الصَّوْمَ رَبَطَ أَحَــدُهُمْ فِــي رِجْلَيْهِ الْخَيْطَ الأَبْيَضَ وَالْخَيْطَ الأَسْوَدَ، وَلاَ يَزَالُ يَأْكُلُ حَــتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُ رُؤْيَتُهُمَا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ بَعْدَهُ: {مِنَ الْفَجْرِ} فَعَلِمُوا أَنَّمَا يَعْنِي اللَّيْلَ مِنَ النَّهَار. وحَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ حَـدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ: أَخْبَـرَنِي حُصَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْـمَنِ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَـاتِمٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ: حَـتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَــــيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَـــــيْطِ الأَسْوَدِ} عَمَدْتُ إِلَى عِقَالٍ أَسْـوَدَ وَإِلَى عِقَالٍ أَبْيَضَ، فَجَعَلْتُهُمَا تَحْتَ وِسَادَتِي فَجَـعَلْتُ أَنْظُرُ فِـي اللَّيْلِ، فَلاَ يَسْتَبِينُ لِي، فَغَدَوْتُ عَلَـــى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّـمَ فَذَكَــــرْتُ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ: إِنَّمَا ذَلِكَ سَـوَادُ اللَّيْلِ وَبَيَاضُ النَّهَارِ

جا پێغەمبەر(ﷺ)فەرمووی ئێوە هەر بخۆن و بخۆنەوە وە دەرکە وتن و بەرزبونەوەی درەوشاوەکەی با ڕێتان لێنەگرێت لە خـواردن ئێوە هەر بخۆن هەتا پـانتایی سۆراییەڪەتان بۆ دەر دە ڪەوێت

?(صحيح سنن الترمذي اسناد صحيح)

جا پێغەمبەر(ﷺ) دەفەرموێت فەجری بەرەبەیـــان دوو فەجـــرە یەڪەمیان ڪە دەردەچێت نە دەست هەڵگرتن لە خواردن حەرام دەڪات وە نە نوێژیش تێیدا دروستە بەڵام فەجری دووەمیان کە دەردەچێت بەوە خـــواردن حــەرام دەبـێت وە نوێژیش ئەو ڪات دروست دەبێت)

?(صحيح ابن خزيمة) باب الدليل على ان الفجر هما فجران وان طلوع الثاني منهما هو المحرم على الصايم الاكل والشرب والجماع لا الاول:حَــدَّثَنَا مُحَـمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مُحْـرِزٍ أَصْلُهُ بَغْــدَادِيٌّ انْتَقَلَ إِلَى فُسْطَاطٍ، نَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ‏:‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ‏:‏ ‏"‏ الْفَجْـرُ فَجْــرَانِ‏ فَأَمَّا الْأَوَّلُ فَإِنَّهُ لَا يُحَــرِّمُ الطَّعَامَ ‏ وَلَا يُحِـــلُّ الصَّــلَاةَ ‏وَأَمَّا الثَّانِي فَإِنَّهُ يُحَرِّمُ الطَّعَامَ ‏وَيُحِلُّ الصَّلَاةَ "‏(إسناده صحـيح) قَالَ أَبُو بَكْرٍ‏ ابن أبي خزيمة:‏ فِي هَذَا الْخَـــبَرِ دَلَالَةٌ عَلَى أَنَّ صَـلَاةَ الْفَـرْضِ لَا يَجُـوزُ أَدَاؤُهَا قَبْلَ دُخُولِ وَقْتِهَا‏

صەحابەی بەڕێز ئیبن عەباس (ڕەزای اللە لـــێ بێت) دەڵێت دوو فەجری بەرەبەیانن ئەمانە فەجرێکیان کە دەردەکەوێت و سەرەتا بەرز دەبێتەوە و دەدرەوشێتەوە ئەوە نە ڪاتی نوێژ پێی دروست دەبێت وە نە دەست هەڵگرتن لە خواردنیش حـــەرام دەکات بەڵام فەجرەڪەی تریان ڪە ڕووناڪ دەبێتەوە بە بەردەوامی لە سەرە وەی چیاڪان ئەمەیە ڪە خواردنەوە قەدەغە و حـەڕام دەڪات.

?(مصنف عبد الرزاق) 4765 قَالَ عَبْد الرَّزَّاق: أَخْــبَرَنَا اِبْن جُرَيْج عَنْ عَطَاء سَمِعْت اِبْن عَبَّاس يَقُول هُمَا فَجْرَانِ فَأَمَّا الَّذِي يَسْطَع فِي السَّمَاء فَلَيْسَ يُحِلُّ وَلَا يُحَــرِّمُ شَيْئًا وَلَكِنَّ الْفَجْر الَّذِي يَسْتَنِير عَلَـى رُءُوس الْجِـــبَال هُوَ الَّذِي يُحَــرِّم الشَّرَاب وَقَالَ عَطَاء فَأَمَّا إِذَا سَطَعَ سُطُوعًا فِي السَّمَـــاء وَسُطُوعه أَنْ يَذْهَب فِــي السَّمَاء طُولًا فَإِنَّهُ لَا يَحْــرُمُ بِهِ شَرَاب لِلصَّــــائِمِ وَلَا صَــلَاة وَلَا يَفُوت بِهِ الْحَــجّ وَلَكِنْ إِذَا اِنْتَشَرَ عَلَى رُءُوس الْجِبَال حَرَّمَ الشَّرَاب لِلصِّيَامِ وَفَاتَ الْحَجّ.
?(إسناده صحيح)

جـا لە سەردەمی پێغەمبەر دوو بــانگ هەبوە یەڪیان پێشوەختە دەدرا ڪە بیلال اللە لێیڕازیبێت دەیدا لە کاتێڪ هێشتــان دوونیا تاریڪ بوو ئەم بانگەی بیلال بۆ ئەوە نەبوو ڪە خەڵك دەسـت لە خواردن هەڵبگرن و نوێژی بەیانی بڪەن بەڵکو بـانگی پێشوەختە بوو وە بـــانگی دووەمیش ئیبنو ئوم مەڪتوم اللە لێـــی ڕازیبێت دەیدا ڪە ڪوێر بوو لە بەرەبەیان دەیدا خــەڵکەکه پێیان دەووت بانگبدە تەواو بەیانیت بەسەر داهات بەوە خــەڵك تەواو دەستیان لە خواردن هەڵدەگرت و ڪاتی نوێژ دەهات بۆیە پێغەمبەر (ﷺ) دەیفەرموو بیلال بانگ دەدات لە تاریڪایی شەودا بۆیە ئێوە هەر بخۆن و بخۆنەوە تا ئیبنو ئوم مەڪتوم بانگ ـدەدات چــونکە ئەو

بڕوانە ٲبو عسیَ الترمذى چی دەفەرموێت لەسەر فــەرموودەڪە
وەزیاتر لە هاوەڵانی پێغەمبەر (ﷺ) پیان وایە ڪە نوێژی بەیانی
بڪرێت بە ڪاتی ڕوناڪ بونەوەی دوونیا (وە سیفان الثــــوری و شافعی و ٲحمد و ٳسحاق دەڵێن واتایی( ٳلاسفار)ئەوەیە ڪە فجر
دەربڪەوێت تاوەڪ گومانی تێدا نەمێنێت وا نایبینن الاسفار دوا
خستنـی نوێژ بێت

جا ئەو ڕێسایە لە بەر بڪەن بۆ هەموو کارێڪی ڕۆژانەتـان باشە

?(الاصل البقاء ما ڪان علی ما ڪان والیقین لا یزول بـــالشڪ بل یزول ٳلا بیقین ) واتا لە بنەڕەتدا چەسپاو بە چەسپاوی خـۆیی
دەمێنێتەوە وەڪ چۆن بووە و دڵنیایی بە گومان ناڕوات بەڵڪ و
لاناچـێت

جا بۆ تێگەیشتنی زیاتر دەچینە ناو بابەتەڪەی خۆمانەوە جــوان
سەرنجـبدەن تاڪو لە باسەڪە جوان تێبگەیت .?

جا زاندراوە ڪە شەو و ڕۆژ بەدووای یەڪ دادێن وە شـەو ڕۆژـدا
دەپۆشێت و ڕۆژ شەو ناهێڵێت( اللەـی عزوجل) فەرمانی ڪردوە
ڪە مرۆڤ بە ڕۆژوو بێت لە ڕۆژەوە بۆ شــەو نەڪ لە شـــەوە بۆ شەو وە ڕۆژیش بە هاتنی کاتی نوێژی بەیانیە ئەویش بە هەڵاتنی
فجری الصادق واتا بەیانی ڕاستگۆ بەڵگەش ئەو ئایەتەی سوڕەتی
البقرە (187)?

?(وَكُلُوا وَاشْــرَبُوا حَــتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَــيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَـيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ)

واتا بخۆن و بخۆنەوە هەتاوەڪو هێلی سپی لە هێلی ڕەش بۆتان دەردەڪەوێت لە بەرەبەیاندا) نەی فەرموو ڪۆتایی شـەو بینیت

دەبێ بزانین ئایەتەکە پێش هەموو شتێك فەرمانی بە یەك شوێن و دوو شوێن نەکردوە بۆ نمونە ڪە دەفەرموێت
?حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ )

تاوەڪ و بۆتـــان ڕۆشـــن دەبێتـــەوە بــاشە جا مەبەستی ڪێیە
لە ئێوە ئایە مەبەستی خەڵکی مەڪەیە؟ یان خود مەدینە؟ خود
شام ؟ یاخود یەمەن ؟ یان عێراق؟ ) نەخـێر بەڵڪ و مـــەبەستی
خەڵڪی هەموو شوێنێڪە جا موسڵمانان پێویستە لە لای خویان
سەرنج بدەن و بڕوانن تاڪ و بۆیان ڕوون دەبێتەوە بۆیە نـاڪرێ
ڪەسێك لە شارێڪی دیڪە یان لە گوندێڪ بۆمان دیاری بڪات
بە کــاتی خۆی کە کەی فجری صادق هەڵدێ اللە فەرمانی ڪردوە
تاوەك بۆت دەردەکەوێت نەی فەرموو بڕۆ بۆ گوندەڪان و دەشتە
کان بزانە لەوێ چڪاتێك هەڵدێ و دەردەڪەوێت پـــاشـــان ئەوە
ضبط ناڪرێت بە ئاسانی بەڵڪ پێویستە ڕۆژانە بیزانیت

بەڵام من گرینگی بەوە دەدەم ئایە ڪاتێك بانگـی بەیانی دەدرێت
بەو تەوقیتەی ئێستایی لای خۆمان ڪاتی نوێژ هاتوە وە دەبــێت
دەست هەڵگرین لە خواردن و خواردنەوە وە نوێژیش بڪەین ؟؟
نەخێر بەڵك و هەڵەیەو هەرگیز ڪاتی نەهاتوەو زۆر زۆریش کاتی
ماوە

جابا بزانین ئێستا شتێڪ هاتوتە پێش ئەویش گومانێڪە ئـــــایە
ڪاتی شەو تەواو بوەو ڕۆژ هاتوە؟ یاخود نا ؟ تۆ دڵنیایی ڪە لە
شەو ـدایت تـا ئەو ڪاتەی گومانەڪەت بۆ پەیـــــدا دەبێت بەڵام
بانگ ـدەدات و گومانت بۆ پەیدادەبێت ڪە ڕەنگە فجـــر هەڵاتبێ
و بۆیە بانگ ـدراوە جا لێرە تۆ یەقینت هەیە ڪە هێشتـا شەوە لە
گەڵ گومانی گەری بەیانیە جـا تۆ لێرە دەبێت واز بهێنیت لە گوما
نەڪەت ڪە هاتنی بەرە بەیانە وە ڕۆیشتنی شەوە وە جادەبێت
دەست بگریت بە شەوەوە ڪە ئەویش دڵنیایەڪە چونکە گوتمان
گومان دڵنیایی لانابات بەڵڪ و دڵنیایـی دڵنیایی لا دەبات جـــا تۆ
چۆن دڵنیایت لەوەی ڪە شەو هاتوە دەبێت بەو شـێوەیەش دڵنیا
بیت لەوەی ڪە ڕۆژ هـــاتوە بۆ ئەوەی نــوێژـی خــۆت بڪەیت و دەست هەڵگریت لە خـــواردن و خــواردنەوە وە گەرنـا دڵنیابە تۆ
پێچەوانەی شەرع ـت ڪردوە

پێش ئەوەی بڕۆینە سەر فەرموودەڪان و ئەثەرەڪان ئەمەویت
تێبینیەڪی گرنگ بڵێین لە سەر فجری الصــادق و فجری الڪاذب

فجری الڪاذب پێش )فجر الصادق هەڵدێت وەلە ســەرەوەو ناوە
ڕاستی ئاسمانەوە پەیدادەبێت ڪاتە ڪەی ڪەمێکەوە نــامێنێت
بە زوویی دەڕوات وە ڪەمێك لە دونیا دادەپۆشێت شێوەی تیش
ڪیە وەڪ و کلڪی گورگـ

بەڵام فجری الصادق لە دوای فجری الڪاذب هەڵدێت لە سـوچــی
ئاسمانەوە دەردەکەوێت وە ڕێگاو بان ڕۆشن دەکاتەوە جـا ووردە
ووردە هەموو ئاسمان ڕوناڪ دەبێتەوە لە سەرەتاوە لە سەر چــیا
کان دەردەڪەوێت وە سۆرو سپی تێڪەڵە

تەفسیری ئایەتەڪە سەیردەڪەین ?

لە سەرەتاش گوتمان اللە دە ەفەرموێت? (وَكُلُوا وَاشْـرَبُوا حَـتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُـــمُ الْخَــــيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَــــيْطِ الْأَسْـــوَدِ مِنَ الْفَجْـــــرِ)

واتا بخۆن و بخۆنەوە هەتاوەڪو هێلی سپی لە هێلی ڕەش بۆتان دەردەڪەوێت لە بەرەبەیاندا) جــا لە سەحیحی بوخـاریش هاتوە ڪەوا ڪاتی خۆی ڪە ئەو ئایەتە دابەزی صەحابە کان بۆ ڕۆژوو گرتنیــان دەهاتن دەزویەڪی ڕەشــیان لە پێیەڪیان دەبەست وە دەزویەڪی سپیـشیان لە پێیەڪەی تریان دەبەســـت ئەوان هـەر بەردەوام دەبوون لە خواردن تا وای لێدەهات بە بینین ڕەنگی هەر دووڪیانیان لێڪدەڪردەوە بەڵام دواتر اللە زیـادەی ڪۆتاییشی لە ئایەتەڪە دابەزاند ڪە ووشەی (فەجــری) بەرەبەیــانی تێدایە ئینجا زانیان ڪە ئەمە لەگەڵ تەواوبونی ڕەشایی

بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام على رسول الله وعلى آله وصحبه أجمعين :
اللهم أرنا الحق حقاً وارزقنا اتباعه وأرنا الباطل باطلاً وارزقنا اجتنابه .اللهم آمین

ئایا ڪاتی نوێژی بەیانی و پارشێ و بەو تەوقیتەی ئێستا هەڵەیە ؟!
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

سەرەتا دەبێت هەموو موسڵمانێکی ئازیزو موحــید ئەوە بــزانێت
ڪە هەموو چاڪەو خــێر و ســـەرفرازیەڪ بە شـوێن ڪەوتنــی
سەلەفە ئەو سێ سەدەیەی پێغەمبەرمان(ﷺ) وەسفیان دەڪات
ڪە بە باشترینی ئومــەت نـاویان دەبات وە ڪۆدەنگی زانـایانش
ئەوەیــە ڪە لە پێش هەمـــوو ئومـەتن وە دەبـێ ئەوەش بـزانین
هەر خراپەیەڪ و گومڕایەڪ ڪە توشی ئومەت دەبـێت ئەوە لە وازهێنـــــانە لە مەنهەجی ( سـەلەف ) وگەڕانەوەیە بۆ خـــەلەف بەتایبەتی ئەوانەی ڪە پێچەوانەی عەقیدەی سـەلەف ـن شـوێن
ئەوە ناڪەون کە ئەوان لە سەری بون بەڵڪ و خەریکی بید عەو داهێنانن بەناوەی دینـەوە وە سەرنجـامیشان ئــــاگری بڵێسـە دارە ((نعوذ بالله منها )) اللەـی رب العزە هەموومان بـپارێزێ لە ڕێگەی خەلەف و لە سەر شوێنڪەتنی سەلەف ـبمان مرێنێتو زیندومــان بڪاتەوە وە لەگەڵ پێغەمبـەری نــازدار حەشرمـان بڪات (ﷺ)

چـەند تێبینیەڪ?

واتا ڪردنی ووشەڪان و نزیڪ ترینیان لە نێوان هەر دوو زمـان
عربی و ڪوردی بۆ نمونە وشەی (الخیط) بە دەزوو بەڪار هاتوە
چونڪە ئەگەر سەیری هاوەڵان بڪەین بەوە تێگەیشن وە ڕاسـتە
(الخیط) بۆ ڕەنگیش بەڪار دێت بەڵام دەبێت قرینـة هـــەبێت بۆ
ئەوەی بڵێیت ڕەنگە وەك ئایەتەڪە ڪە دەفەرمووێت من الفجـر
ڪاتێك ڕەسول اللە (ﷺ) نڪۆڵی نەڪرد لە تێگەیشتنی هاوەڵان
لەوەی بە دەزوو تێگەیشـت بون بەڵڪو نڪۆڵی ئەوەی ڪرد ڪە
بۆ سەرنجی هەموو ئایەتەڪەیان نەداوە تاڪ و بزانن مــەبەست لێی ڕەشایی شەو و ڕوناڪی ڕۆژە

یان وەڪ ئەو ڕیوایەتەی دەڵێت ســەرەتا (من الفجـر )دابەزی بوو
دواتر ڪە هاوەڵان بەو شێوەیە تێگەیشتن اللە ئەوەشی دابەزاند

دوو زاراوەی گرنگ هەن ڪە زۆرجار ڪێشەیان لە سـەر دروست
دەڪرێت و ڕەنگە هەندێڪ بیڪەن بە بەڵگە ( الغلس) نـــاوە بۆ
ڪاتێك ئەویش واتە تاریڪی ڪۆتایی شەو ڪە تێڪەڵ دەبێت
بە ڕوناڪی ڕۆژ ڕاستر وایە لەو کاتە نوێژ بڪرێت چــونکە یەکەم
ڪاتی نوێژ هاتوە فەرمـوودەی زۆریشی لە ســەر هاتوە ابوبڪرو
و ایمام عمر رضي الله عنهما لەوڪاتە ـدا ڪردوویانە.

بەبیر هێنانەوەیەڪ بۆ موسڵمانان ?

ئەویش ئەوەیە ڪە دینی (اللە)بۆ بارگرانی بەسەر خەڵڪیەوە نە
نێردراوە اللە ـی عزوجل خۆیـی دەفەرمووێت لە ڪتابەڪەی ـدا
?(وَمَا جَعَلَ عَلَيْڪُمْ فِــي الدِّينِ مِنْ حَـرَجٍ) واتا اللە شتێڪی لە ســەرتان دانەنــــاوە لە دین ڪە قورســی و تەنگـی بێــت بۆ تــان

وە دەفەرمووێت ?(يُرِيدُ اللَّهُ بِڪُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِڪُمُ الْعُسْرَ )
واتا اللە نەرمی و ئاسانــی دەوێت بۆتــان و نایەوێت لێتان تەنگ
بڪاتەوە قورسی بڪات لە سەرتان

اللە ئەو دینەی ناردوە بە پێغەمبـەرـدا (ﷺ) چــۆن تەوحــیدی بە
شەرعی خۆی ناساندوە بە هەمان شێوەش ئاسان کاری بە شـەرع
ـی خۆی ناساندوە بە مەرجێڪ پێچەوانەی دەقێڪی شەرعێکی دیڪە نەبێت و فەرمانەڪانی و قەدەغە کراوەڪانی اللە دەسـت
ڪاری نەڪرێن وەڪ ڕەسول اللە دەفەرمووێت (ﷺ)

?(ٲحب الدین ٳلی اللە الحنیفیة السمحة) واتا خــۆشەویسترین دین لە لای اللە تعالی تەنهــا اللە پەرستیــەو نەرمـی و ئــــــاسانیە
?(صحیح البخاری 39)

جا یەڪێك لەو باسانەی اللە بە شەرعی ـداناوە بەبابەتی پـارشێو
ڪردن و بەر بانگ ڪردنەوەیە کە فەرمانی ڪردوە بەربــانگ زوو
بڪرێتەوە و پارشێو درەنگ بڪرێتەوە جا ئێستا کاتەکەی دیــاری
ڪراوە خەڵڪی بە پێی کاتژمێری ئەلڪترۆنی ڪە چەند سـاڵێکە
داندراوە وەخڵڪی لە سەری دەڕوات هــەر بە پێی ئەوەوە بـــانگ دەدرێت وە پارشێو زوو دەڪرێت و بەربـانگیش درەنگ دەڪرێت
وە پــابەندیەڪی زۆریش دەبیندرێت بـــەوڪاتە دەست ڪردەوە ڪە زۆریش دوورە لە قورئان و سونەت وە مەنهەجی سەلەفـەوە
بگرە بە جۆرێڪ سەیر دەڪرێت وەك ئەوەی اللە ئایەتی دابـەزاند بێت یان پێغەمبەری ناردبێت بۆ ئەوەی خــەڵڪی لێ ئاگادار ڪرد بێتەوە لەو ڪاتەـدا لانەدەن ڪە لە سەر ئەو ڪاتژمێرانە دیـــاری
ڪراوە و پابەند بن پێیەوە جـــا ئێمەش ویستمان ڪەمێك پەردە لە سەر ئەو ئاثارانەی تۆز نیشتوانەی ســەلەف هەڵ بمـاڵین و ڪە چۆن پێچەوانەی ئەم سەردەمەن و چـەندێڪ پابەندی قورئــان و
سونەت بون وەچۆن تێگەیشتون لەو داواڪاریانەی اللەتعالی.

پێغەمبەر(ﷺ) دەفەرمووێت لە ڪاتی ڕووناڪ بونەوەی دوونیــا
نوێژ بڪەن چونڪە ئەوە گەورەترە باشترە بۆ پاداشت
?(جامع الترمذى154)

محـمدی ڪوڕۍ عبد الوهاب دەفەرموێت :
بێگـومان ئیسـلامەتۍ بەندە صەحیح و ڕاسـت و درووسـت نابێت هەتاوەڪو خـۆی بەرۍ دەكات لەم طاغوتانە و تەڪفیریشـیان دەڪات .

-------------------------------------------

دوانزەیەم :

تەڪفیرۍ موعەییەن جـێگـیر بووە لەلاۍ سـەلەف ڪەوا بە موعەییەنۍ و دیارۍ ڪراویەوە تەڪفیریان ڪردووە , وە ئەمەش هیچ گـومانێڪ نییە لەلاۍ ئەو ڪەسـەۍ ڪە سـەرنجـۍ ڪتێبەڪانۍ ئەهلۍ عیلمۍ داوە .

ئیمامۍ ٲحـمد بە پیاوێڪۍ فەرموو : ڪاتێك پیاوەڪە وتی : قورئان مەخـلوقە , ئەویش فەرمووۍ : ڪافر بوویت بە الله تعالۍ .
ٲبو داوود بە ئیمامی ٲحـمدی وت : ڪەسـێڪ بڵێت : قورئان مەخـلوقە ئایا ئەو ڪەسـە ڪافرە ؟ ئیمامۍ ٲحـمدیش فەرمووۍ : هەرڪەسـێڪ ئەم قسـەیەۍ گوت ئەوا ئەو ڪەسـە ڪافرە .

هەروەها ئیمامۍ شـافعۍ تەڪفیرۍ " حفص الفرد " ـۍ ڪرد بە موعەییەنیەوە .

ئیمامۍ بەربەهارۍ دەفەرموێت :
المريسـي و إبن أبي دؤاد و العلاف لەسـەر ڕیددە بوونە .

وە زانایان بە موعەییەنۍ و دیاری كراویەوە تەڪفیرۍ حـەلاج و ٳبن عربي و البوصيري و البڪري ـیان ڪردووە .

-------------------------------------------

سـێزدەیەم :

هەرڪەسـێڪ هەڵوەشـێنەرەوەیەڪ لە هەڵوەشـێنەرەوەكانی ئیسـلامۍ ئەنجـامدا ئەوا واجـبە لەسـەرت ڪە تەڪفیرۍ بڪەیت و خـۆت لێۍ بەرۍ بڪەیت .

ئیمامۍ بەربەهارۍ ( ڕەحـمەتۍ الله لێۍ بێت ) دەفەرموێت :
وە ئەگـەر شـتێڪ لە هەڵوەشـێنەرەوەكانۍ ئیسـلامۍ ئەنجـامدا ئەوا واجـبە لەسـەرت ڪە لە ئیسـلام دەریبڪەیت .

والله تعالۍ ٲعلم .
| والحـمد لله رب العالمين |
#خـوێـنـەربـن_بـابـەتـەڪـە_ئــەقـیدەیە

وە هەرڪەسـێڪیش گـومانۍ هەبوو له ڪوفرۍ ئەم جـۆرە ڪەسـانە ئەوا ئەویش هاوشـێوەۍ ئەوان ڪافرە ,
چـونڪە ڪوفرۍ ئەم جـۆرە ڪەسـانە جـێگـیربووە بە جـێگـیربوونۍ ئەو بەڵگـە ڕوونانەۍ ڪە تەئویل هەڵناگـرێت .
وە هەرڪەسـێڪیش بوەسـتێت لە دابەزاندنۍ حـوڪمۍ ڪوفر بەسـەر ئەم جـۆرە ڪەسـانە دواۍ ئەوەۍ ڪە بە بەڵگـەی شـەرعۍ بۆۍ ڕوون ڪراوەتەوە و شـوبهە شـەیتانیەڪانیشـۍ نەهێڵدراوە ئەوا حـوڪم بەسـەر ئەویش ئەدرێت .

-------------------------------------------

ــ دەیەم :

هەرڪەسـێڪ ڪوفرەڪەۍ جـێگـیرببوو بە بەڵگـەیەڪۍ شـەرعۍ ئەوا واجـبە تەڪفیر ڪردنۍ ئەو ڪەسـە بەهۆۍ پشـت بەسـتن بە بەڵگـەڪە .

پێشـەوا السـعدۍ دەفەرموێت :
هەرڪەسـێڪ شـەرع حـوڪمۍ تەڪفیر ڪردنۍ دابێت ئەوا واجـبە ئەو ڪەسـە تەڪفیر بڪرێت , وە هەرڪەسـێڪ تەڪفیرۍ ئەو ڪەسـەۍ نەڪرد ڪە الله تعالۍ و پێغەمبەرەڪەۍ ( صلۍ الله علیه وسـلم ) تەڪفیریان ڪردووە ئەوا ئەو ڪەسـە مڪذب و بەناڕاسـت دانەرۍ الله تعالۍ و پێغەمبەرەڪەیەتۍ ( صلۍ الله علیه وسـلم ) ئەگـەر ڪوفرۍ ڪەسـەڪەۍ لەلا جـێگـیر ببوو بە بەڵگـەیەڪۍ شـەرعۍ .

-------------------------------------------

ــ یانزەیەم :

تەڪفیر ڪردنۍ موتڵەق پێش تەڪفیر ڪردنۍ موعەییەنە , ئەمەش مەنهەجـۍ سـەلەفە ( ڕەحـمەتۍ الله تعالۍ لێیان بێت ) .

پرسـیارڪرا لە ٲبو بڪرۍ ڪوڕۍ عیاش دەربارەۍ ڪەسـێڪ ڪە دەڵێت : قورئان مەخـلوق و درووسـتڪراوە :
ئەویش فەرمووۍ : ئەو ڪەسـە ڪافرە , وە هەرڪەسـێڪیش نەڵێت : ئەو ڪەسـە ڪافرە ئەوا ئەویش ڪافرە .

سـفیانۍ ڪوڕۍ عيينة دەفەرموێت :
قورئان ڪەلامۍ الله عز وجـل ـە , هەرڪەسـێڪ بڵێت : مەخـلوقە ئەوا ئەو ڪەسـە ڪافرە , وە هەرڪەسـێڪیش گـومانۍ لە ڪوفرەڪەۍ هەبێت ئەوا ئەویش ڪافرە .

سـلمةی ڪوڕۍ شـبيب دەفەرموێت :
هەرڪەسـێك شـاهێدۍ لەسـەر ڪوفرۍ ڪافرێڪ نەدات ئەوا ئەو ڪەسـە ڪافرە .

ئیمامۍ إبن بطة دەفەرموێت :
هەرڪەسـێڪ بڵێت : ڪەلامۍ الله مەخـلوقە ئەوا ئەو ڪەسـە ڪافرە و خـوێنۍ حـەڵاڵە , وە هەرڪەسـێڪیش گـومانۍ لە ڪوفرەڪەۍ هەبێت و بوەسـتێت لە تەڪفیر ڪردنیدا ئەوا ئەویش ڪافرە .

ٲبو حـاتم و ٲبو زرعة لە عەقیدەكەیاندا فەرموویانە :
هەرڪەسـێڪ بانگـەشـەۍ ئەوە بڪات ڪە قورئان مەخـلوقە ئەوا ئەو ڪەسـە كافرە بە الله تعالۍ و لە دینۍ ئیسـلام دەرچـووە , وە هەرڪەسـێڪیش گـومانۍ هەبێت لە ڪوفرەڪەۍ لەو ڪەسـانەۍ ڪە تێدەگـەن ئەوا ئەویش ڪافرە .

ئیمامۍ محـمدۍ ڪوڕۍ سـحـنون دەفەرموێت :
زانایان یەڪدەنگـن لەسـەر ئەوەۍ ڪە هەرڪەسـێڪ جـنێو بە پێغەمبەر بدات ( صلۍ الله علیه وسـلم ) ئەوا ئەو ڪەسـە ڪافرە , وە حـوڪمیشـۍ لەلاۍ زانایان ڪوشـتنە , وە هەرڪەسـێڪیش گـومانۍ لە ڪوفرەڪەۍ هەبێت ئەوا ئەویش ڪافر بووەتەوە .

إبن المقري اليماني دەربارەۍ ئەو ڪەسـانەۍ ڪە تەڪفیرۍ غولاتۍ سـۆفیەڪان ناڪەن دەفەرموێت :
هەرڪەسـێڪ گـومانۍ لە ڪوفرۍ جـولەڪە و گـاوڕەڪان و ڪۆمەڵەۍ إبن عربي هەبێت ئەوا ئەو ڪەسـە ڪافر بووەتەوە .

القاضي عياض لە [ الشـفاء ]ـدا دەفەرموێت :
هەرڪەسـێڪ دوو شـایەتۍ دانەڪە بهێنێت و نوێژ بڪات و ڕۆژوو بگـرێت بەڵام لەگـەڵ ئەمانەشـدا غەیرۍ الله بپەرسـتێت ئەوا ئەو ڪەسـە ڪافرە , وە هەرڪەسـێڪیش گـومانۍ لە ڪوفرەڪەۍ هەبێت ئەوا ئەویش ڪافرە و بووەتە مڪذب و بەناڕاسـت دانەرۍ الله تعالۍ و پێغەمبەرەڪەی ( صلۍ الله علیه وسـلم ) , ئەمەش بەو ئیجـماعەۍ ڪە هیچ گـومانۍ تێدا نییە لەلاۍ هەرڪەسـێڪ ڪە ڪەمترین سـەرنجـۍ دابێتە ووتەۍ زانایان .

ئیمامۍ إبن تيمية دەفەرموێت :
هەرڪەسـێڪ جـنێو بە هاوەڵان بدات یان بە یەڪێڪ لەوان و لەگـەڵ جـنێو دانەڪەشـۍ باوەڕۍ وابێت ڪە ئیمامۍ عەلی ٳله و پەرسـتراوە یان یەڪێڪە لە پێغەمبەران یان باوەڕۍ وابێت ڪە جـوبرائیل هەڵەۍ ڪردووە , ئەوا هیچ گـومانێڪ لە كوفرۍ ئەو كەسـەدا نییە بەڵڪو گـومان لە ڪوفرۍ ئەو ڪەسـەشـدا نییە كە دەوەسـتێت لە تەڪفیر ڪردنۍ .

لێرەدا زانیمان : هەرڪەسـێڪ نڪۆڵۍ بڪات لە تەڪفیر ڪردنۍ موتڵەق ئەوا ئەو ڪەسـە ڪافرە , چـونڪە تەڪفیرۍ موتڵەق هیچ گـومانۍ تێدا نییه ڪە بریتییە لەو دینەۍ كە الله تعالۍ پێغەمبەرەڪەۍ ( صلۍ الله علیه وسـلم ) بۆ ڕەوانە ڪردووە .

الله تعالۍ دەفەرموێت :
{ فَمَن يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِن بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ لَا انفِصَامَ لَهَا ۗ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ } [ البقرة : ۲٥٦ ]

واتە : ( ئینجـا هەركەس لە ڕێۍ بێ بڕوایۍ بگـەڕێتەوە ( بێ باوەڕ بێ بە هەر پەرسـتراوێڪ جـگـە لە الله نەبێت ) وە بڕوا بهێنێ بە الله ئەوە بێگـومان بە توندۍ دەسـتۍ گـرتووە بە دەسـتگـیرەیەڪۍ قایمی بەهێزۍ وا ( ڪە ئیسـلام , یان ئیمانەڪەیەتۍ ) ڪە پچـڕان و بەربوونۍ بۆ نییە ، وە الله بیسـەرۍ زانایە ) .

البقاعي ( ڕەحمەتۍ الله لێۍ بێت ) دەفەرموێت :
بێگـومان هیچ پێغەمبەرێڪ نەهاتووە ئیللا بە تەڪفیر ڪردنەوە نەبێت .