ӀАБДУЛ-МУТТӀАЛИБАН КӀАНТ ӀАБДУЛЛАХӀ

ӀабдуллахӀ Ӏабдул-МуттӀалибан кӀант ву. Цуьнан нана Ӏамрин йоӀ ФатӀимат йу.

Ӏабдул-МуттӀалибан доьзал:

1) Сафиййат (Сафиййат ислам тӀеэцна, Элчанна ﷺ байӀ а йина, Мадинате хӀижрат дина. ХаттӀабан кӀант Ӏумар халиф волчу хенахь дӀакхелхина, хӀижрин 20-чу шарахь, бакъиӀ олучу кешнашка дӀа а йоьллина).

2) Ӏаббас (Ӏаббас сахьабий ву, Абу-ТӀолиб дӀаваьллачул тӀаьхьа, уггара элчанехьар гӀо доккхуш хилла иза. Элчанна ﷺ чӀогӀа дукхавезаш а хилла. Элчано ﷺ шен къамелехь аьлла:
«ХӀай нах! ХӀокху сан девешина чам байъинчо суна чам байъи, деваша ден метта ву». Ӏаббас хьалха иман диллина ву аьлла, дийцина, амма и хьулдина, Элчанна ﷺ хаамаш беш, мушрикашна йуккъехь Ӏийна иза. Цхьаболчара дуьйцу: Макка схьайаккхале ислам тӀе а эцна, шен доьзалца Мадинате хӀижрат дина бохуш. Иза дӀакхелхина Мадинатехь, хӀижрин 32-чу шарахь, шен дезткъе йалх шо долуш, бакъиӀ олучу кешнашка дӀа воьллина).

3) Абу-ТӀолиб (Абу-ТӀолиб дуьнен чу ваьлла Элчанал ﷺ ткъе пхийтта шо хьалха. Ӏабдул-МуттӀалиб дӀакхелхича, Элчанна ﷺ тӀехӀоьттира иза, ша валлац и Ӏалаш а вира цо, и дӀакхелхира шен дезткъа шо гергга хан а йолуш, хӀижрат дале кхо шо хьалха, керста а волуш).

1. Вайн Элча ﷺ вара шен гӀуллакх доцург Ӏаддуьтуш. Шен гӀуллакх доцчу хӀуманна тӀекхиа гӀертар чӀогӀа ца дезара цунна. Цо олура: «Къонах хаза гӀиллакх а, дин а долуш хиларан билгало йу шен гӀуллакх доцург Ӏаддитар».
2. Вайн Элча ﷺ вара могуш воцчунна тӀехӀуттуш а, мискачу нахаца хиъна Ӏаш а, церан гӀуллакхе хьожуш а.
3. Вайн Элча ﷺ вацара дуьне лоьхуш, бахамаш гулбеш, духар а тоьлларг ца лехара цо. Цуьнан бахам АллахӀ хьехавар а, цунна Ӏибадат дара а бара. Цуьнан хӀусамаш поппарех йара, цуьнан дукхахдолу даар хица хурма а, бепиг а дара.
4. Вайн Элчанна ﷺ чӀогӀа ца дезара рияъ а, куралла а. Цо олура: «Шен даг чохь жимма а куралла йерг ялсмани чу гӀур вац».
5. Вайн Элчанна ﷺ ца дезара нах шена хьалагӀиттар а, ша хиъна Ӏаш, гонахьа берш тӀехӀиттина Ӏар а, шена хьесталуш, къамелаш дар а.
6. Вайн Элча ﷺ, къуръан доьшуш, воьлхура, кхечо къуръан доьшуш а, ладугӀуш хазахетара. Цхьана буса Элча ﷺ хиллера цхьанхьа вахана цӀа вогӀуш, хан йаьлла хан йара, нах садоӀуш бара, тӀаккха цунна хезира Къуръан доьшуш, и муьлхачу хӀусамехь доьшу а хьаьжна, оцу коре охьа а хиъна, вехха ладоьгӀуш Ӏийра иза оцу хаза доьшучу къуръане . И доьшург хиллера Элчанан ﷺ сахьаб Абу-Муса Аль-АшӀарий. Къуръан чӀогӀа хаза доьшуш вара иза. Ӏуьйранна вайн Элчано ﷺ цуьнга элира: «ХӀай Абу-Муса! Ахьа сийсара къуръан доьшуш, хьоьга ладийгӀира аса. АллахӀа ма хаза аз делла-кх хьуна, ма хаза доьшу-кх ахьа!» ТӀаккха Абу-Мусас элира: «ХӀай сийлахь пайхмар, хьо соьга ладоьгӀуш вуй хиънехь, аса кхин а хаза доьшур ма дара».
7. Вайн Элча ﷺ вара шен хӀусамнаношца чӀогӀа дика, цаьрца воьлуш, забарца кӀеда хабарш дуьйцура цо.
8. Вайн Элча ﷺ вара даимна а адамашца кхаьъне (векхавелла, кӀеда мерза) волуш, адамашна чам байъар (халахетарш дар) ца дезара цунна. Адамна Ӏиттарш йар а, бехкаш а дохуш, тӀечехаш, аьзнаш ийдар доцуш, цхьа кӀеда-мерза, оьзда, хаза къамел дара цуьнан.
9. Вайн Элчано ﷺ шен асхьабийн чӀогӀа лерам бора. Охьахууш шена кӀелтесна хӀума йелахь, и дӀа а лой, цу тӀе хаавора цо. Царна хьалха цхьалха а, йа ког хецна охьа а ца хоура иза.

1. Вайн Элчано ﷺ ца магадора божаршна деши а, дари а леладар.
2. Вайн Элчанна ﷺ чӀогӀа ца дезара, цо мага а ца дора маӀарш йахйалийтар а, цӀоцкъамаш бухдахар а.
3. Вайн Элча ﷺ вара шена вевзачуьнга а, цавевзачуьнга а цхьатерра салам луш.
4. Вайн Элча ﷺ шен асхьабашца хиъна Ӏаш а волуш, цхьа къонах тӀевеара, цо, салам луш, элира:
   «Ассаламу Ӏалайкум». ТӀаккха Элчано ﷺ элира: «Итт дика ду цунна». Жимма Ӏийна, кхин цхьаъ тӀевеара, цо, салам а луш, элира: «Ткъа дика ду цунна». Жимма Ӏийна, кхин цхьаъ тӀевеара, цо салам луш, элира: «Ассаламу Ӏалайкум варохьматуллахӀи ваборакатухӀу». ТӀаккха вайн Элчано ﷺ элира:
   »Ткъе итт дика ду цунна».
5. Вайн Элчано ﷺ Ӏаишат оьгӀаз йахча, и хьостуш, мара лоций, олура: «Са жима Ӏувайш!! Дехахьа АллахӀе хьайн оьгӀазло дӀайаккхар а, хьо шайтӀанах Ӏалашйар а».
6. Вайн Элчанна ﷺ ца дезара адамах вон ойла йар, цо олура: «Нахах вуон ойланаш ма йелаш».
7. Вайн Элча ﷺ вацара адамах вон дош олуш, йа дуьхьал а, йа тӀаьхьашха а, Цо олура: «Бусулбачу стагана лер фескъала ду».
8. Вайн Элча ﷺ вацара цхьанне а неӀалт олуш, цо олура: «НеӀалт олуш берш хир бац къематдийнахь шафаӀат деш а, йа гӀазоташ а». Иштта цо олура: «Цхьамма кхечунна неӀелт аьлча, иза оцу неӀалтана хьакъ вацахь, и неӀалт йухадоьрзу ша аьллачуьнга».
9. Вайн Элчанна ﷺ ца везара бат сеттош, шен къамел хаздан гӀерташ, шен къамелах нахе тамаша байта гӀерташ, дукха луьйш верг.
10. Вайн Элча ﷺ вара даим а АллахӀе гечдар доьхуш, цо олура: «Ма ирс долуш ву-кх шен тептар «астагӀфируллахӀ» бахарца дуьзнарг». Цо олура: «Гечдар доьхуш волчунна АллахӀа аьтто бийр бу, халонех а, баланех а хьалхавоккхур ву». Цхьана мажлисехь бӀозза «АстагӀфируллахӀ ва атубу илайхӀи» олура цо.

ЙаӀкъуб пайхамаран букъ букар бирзинера, дегӀан даьӀахкаш гӀелла йеллер, бӀаьргаш дукха чӀогӀа гӀайгӀа хиларна, дукха вилхина кӀай деллер, Юсуфах ваьллера, цуьнан вешех ваьллер, делахь а цуьнан дог хийца ца деллера, АллахӀаца хоьттина дара иза, шен И вовзаре терра...

ЙаӀкъубас аьлла:
قَالَ أَشْكُوا۟ بَثِّى وَحُزْنِىٓ إِلَى ٱللَّهِ وَأَعْلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ
[Сурат Йусуф: 86]
«Боккъалла а, сайн сингаттам а, сайн гӀайгӀа а АллахӀе йалхайо-кх аса. Суна хаьа АллахӀера шуна цахуург.

Ткъа хаттар ду, хӀун ду цунна хууш дерг?
Ӏеламчаша боху иза АллахӀиц йолу цуьнан ойла дика хилар ду, массо хьолера ша хьалха ваккха АллахӀ бен воций хаар, цуьнца дика ойла хиларна, ша хьалха вера вуй цунна хаарна...

Ткъа цултӀаьхьа-м иза хьалха велира, доьзалах дӀакхийтира, бӀаьрса юха дирзира.

«АллахӀаца дика ойла йолуш хила хьо, тамашийна белхаш гура ду хьуна».

«Бакъдолу самукъа - АллахӀиц дерг ду, Цуьнца доцуриг - Ӏехавалар ду».

Дала бохург кхочуш деш а вацахь, суннатан хьо гена а валахь, хьарам долучух хьо юхакхеталуш а вацахь, кху умматан хьо пайдехьа а вацахь, кху умматан баланашха цхьа бала бу-кх хьо.

АллахӀ вовзарца хьо АллахӀе тойжуш хуьлу массо хьолехь, и вовзара бахьан долуш хьоьгара АллахӀо хьан бехказло къобал йо, хьоьгара цхьа ледарло йаьлча.
Ма хаза некъ бу-кх АллахӀ вовзар.