| هَيْبَةُ الطَّالِبِ لِلْمُحَدِّثِ |

٢٩٣ - أنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ رِزْقٍ، أنا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ، نا حَنْبَلُ بْنُ إِسْحَاقَ، نا قَبِيصَةُ، وأنا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْقَطَّانُ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ دُرُسْتَوَيْهِ، نا يَعْقُوبُ بْنُ سُفْيَانَ، نا أَبُو نُعَيْمٍ، وَقَبِيصَةُ، قَالَا: نا سُفْيَانُ، عَنْ مُغِيرَةَ، قَالَ: «كُنَّا نَهَابُ إِبْرَاهِيمَ كَمَا يُهَابُ الْأَمِيرُ»

لە مغیرە ـەوە دەفەرمووێت :- ئێمە لە إبراهيم دەترساین هەروەکو چۆن دەترساین لە الامیر و دەسەڵاتدار

٢٩٧ - أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى السُّكَّرِيُّ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الشَّافِعِيُّ، نا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْأَزْهَرِ، نا ابْنُ الْغَلَابِيُّ، قَالَ: قَالَ ابْنُ الْخَيَّاطِ يَمْدَحُ مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ:

يَدَعُ الْجَوَابَ فَلَا يُرَاجِعُ هَيْبَةً ... وَالسَّائِلُونَ نَوَاكِسُ الْأَذْقَانِ
نُورُ الْوَقَارِ وَعِزُّ سُلْطَانِ التُّقَى ... فَهُوَ الْمُهِيبُ وَلَيْسَ ذَا سُلْطَانِ "

ابن الخياط مەدح و ستایشی مالک ـی کوری ئەنەس ـی دەکرد و دەی وت :-
داوای وەڵام ـی دەکرد کەس وەڵام ـی نەدەدایەوە لە ترس و هەیبەت ـی دا وە پرسیارکەران سەر و ملیان خستبووە خوار لە ترس و هەیبەت ـی دا
رووناکی و گەورەی و رێز و شکۆی دەسەڵاتدار یەکیان گرتبوو تیێدا لە کاتێکدا ئەو خاوەن هەیبەت بو ترسی لێ دەکرا نەک خاوەن دەسەڵات بێت

شافعى دەفەرمووێت :- کاتێک لە لای مالک بووم دەرسم دەخوێند لاپەرەکانم بە لەسەرخۆیی هەڵدەدایەوە پەڕە بە پەڕە وەکو هەیبەت و ترسانێک لێی بۆ ئەوەی نەکا دەنگی هەڵدانەوەی لاپەرەکان ببیستێت کاتێک هەڵی دەدەمەوە

ربيع ـیش لە بارەی شافعی ـیەوە دەفەرمووێت :- سوێند بە الله بوێری ئەوەم نەکردوە ئاو بخۆمەوە و شافعی سەیرم بکات وەکو هەیبەت و ترسانێک لێی

تقبل الله منا ومنكم

هەڵوەشاندنەوەی گومانێکی بەرگریکارەکان لەئەشعەری و جەهمیەکان .

قال ابن أبي حاتم الرازي :
نا موسى بن يوسف أبو عوانة الكوفي نا عبد الله بن ذكوان الدمشقي نا مروان بن محمد يعني الطاطري نا عبد الله بن وهب عن إبراهيم يعني ابن نشيط عن عمار بن سعد قال يكون في آخر هذه الأمة قوم يعظمون الله ويجلونه حتى يكفروا به وهم الجهمية

عمار بن سعد ئەڵێت :
لەکۆتایی ئەم ئومەتەدا کەسانێک پەیا ئەبن اللە تعالی بەگەورە دائەنێن هەتا کافر ئەبن پێی
ئەوانیش جەهمیەکانن .

قال عبد الرحمن بن عمر: سمعت عبد الرحمن بن مهدي وذُكِرَ عِنْدَهُ الجَهْمِيَّةُ أنَّهم يَنْفُونَ أَحَادِيثَ الصَّفَاتِ الْيَدِ وَالرِّجْلِ، وَيَقُولُونَ: اللَّهُ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ يُوصَفَ بِشَيْءٍ، فقال: قَدْ هَلَكَ قَوْمٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ، فقالوا: اللَّهُ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ ينَزِّلَ كِتَابًا أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا، ثُمَّ قَرَأَ: {وَمَا قَدَرُواْ اللهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُواْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ} [سورة الأنعام: ٩١] وهَلْ هَلَكَتِ المَجُوسُ إِلا مِنْ جِهَةِ التَّعْظِيمِ، قَالُوا: اللَّهُ أَعْظَم مِنْ أَنْ نَعْبُدَهُ، وَلَكِنْ نَعْبُدُ مَنْ هُوَ أَقْرَبُ إِلَيْه منَا، فَعَبَدُوا الشَّمْسَ وَسَجَدُوا لَهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ: {وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى} 

عبد الرحمن بن عمر ئەڵێت :
گوێم لە عبد الرحمن بن مهدي بوو باسی جەهمیەکان کرا لەلای کەسیفاتەکانی الله تعالی ڕەت ئەکەنەوە کەلەفەرموودەکان هاتووە وەک سیفەتی دەست و پێ وەئەڵێن اللە تعالی لەوە گەورەترە کەوەسف بکرێت ،
عبد الرحمن بن مهدي فەرمووی : کەسانێک لەم ڕووەوە لەناوچوون وتیان اللە تعالی لەوە گەورەترە لەوەی کتێبێک دابەزێنێت یان پێغەمبەرێک بنێرێ پاشان ئەم ئایەتەی خوێندەوە {وَمَا قَدَرُواْ اللهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُواْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ} [سورة الأنعام: ٩١]
وەئایە مەجوس لەناو نەچوون تەنیا لەڕووی بەگەورە دانانەوە نەبێت وتیان اللە تعالی لەوە گەورەترە کەئێمە بیپەرستین ، ئەوە ئەپەرستین کەنزیک ترە لەو وەک لەئێمە خۆریان پەرست و سوجدەیان بۆی برد ، اللە تعالی ئەم ئایەتەی دابەزاند {وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى} 

ئەوکەسانەی عوزر بۆ ئەشعەریە جەهمیەکان دێننەوە و تەکفیریان ناکەن لەسەر ڕەت کردنەوەی سیفاتەکانی اللە تعالی و تحریف کردنی بەبیانوی ئەوەی مەبەستیان بەگەورە دانانی اللە و بەپاک ڕاگرتنی اللە بووە لەنەفی کردنی سیفاتەکان ئەبێ جەهمیەکانی پێشینی ئەوانیش تکفیر نەکەن چونکە ئەوانیش هەمان مەبەستیان هەبووە ! پاشان بەگەورە دانانی اللە تعالی بەئیمان هێنان پێی و بەڕاست دانانی وتەکانی ئەبێت یان بەتحریف کردن و ڕەت کردنەوەی وە اللە تعالی بەگەورە ڕائەگرن لەشتێک کە اللە خۆی وەسفی خۆی پێکردووە و پێغەمبەرەکەی صلی الله عليه وسلم وەسفی پێ کردووە(سبحان الله عما يصفون ) لەگەڵ ئەم بیانووە پوچەی جەهمیەکان سەلەف عوزریان بۆیان نەهێناوەتەوە بەوەی مەبەستیان کوفرنیە بە اللە و مەبەستیان بەگەورە دانانی اللە بەڵکو یەک دەنگ بونە لەسەر تکفیر کردنیان و تکفیری ئەوەش تکفیریان ناکات ، لەوتەی عبد الرحمن بن مهدي هەڵوەشاندنەوەی بیروباوەڕی گۆڕپەرستەکانیشی تیایە کە داوا لەپێغەمبەران علیهم السلام و پیاوچاکان ئەکەن و ئەڵێن ئێمە خۆمان خراپین و ئەوان نزیک ترن لە اللە تعالی بۆیە داوا لەوان ئەکەین و ئەیان کەین بەواستە لەنێوان ئێمە و اللە تعالی ، جا عامەی ئەشعەریە جەهمیەکانی متاخرین گۆڕ پەرست بوونە و ئەم دوو بیدعە کوفریەیان کۆکردۆتەوە لەخۆیاندا .

قال الإمام أبو بكر الآجُري :

وينبغي لكل من تمسَّك بالسنة أن يهجر جميع أصحاب الأهواء؛ من مثل: الخوارج، والقدرية، والمرجئة، والجهمية، وكل من ينتسب إلى المعتزلة، وجميع الروافض، وجميع النواصب، وكل من نسبه أئمة المسلمين أنه مبتدع بدعة ضلالة، وصح عنه ذلك، ولا يُصلى خلفه، ولا يزوج ولا يتزوج إليه من عرفه، ولا يشاركه، ولا يعامله، ولا يناظره، ولا يجادله، بل يذلّه بالهوان له، وإذا لقيته في طريق أخذت في غيرها إن أمكنك.

[الشريعة للآجري]

- وَحَدَّثَنِي مَسْلَمَةُ بْنُ عُلَيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ الْقُرَشِيِّ، قَالَ: «كَانَتِ الْأَنْبِيَاءُ إِذَا كَتَبَتْ أَوْجَزَتْ»

لە سعید ــی القرشي ـەوە دەڵێت :
پێغەمبەران گەر شتێکیان بنووسیایە بە پوختی دەیاننووسی .
-

وَبَلَغَنِي عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ: «الْقَوْلُ بِالْحَقِّ خَيْرٌ مِنَ الصَّمْتِ، وَالصَّمْتُ خَيْرٌ مِنَ الْقَوْلِ بِالْبَاطِلِ، وَالْجَلِيسُ الصَّالِحُ خَيْرٌ مِنَ الْوَحْدَةِ، وَالْوَحْدَةُ خَيْرٌ مِنْ جَلِيسِ السُّوءِ

لە ابي ذر ــەوە فەرموویەتی : قسە کردن بە حەق چاکتر و خێرترە لە بێدەنگی وە بێدەنگکی چاکترە لە قسە کردن بە شتی باتڵ و پوچ ، وە دانیشتن لەگەڵی کەسی صالح و چاکەکار باشترە لە تەنهایی ، وە تەنهایی چاکترە لە دانیشتن لەگەڵ کەسانی خراپ .

“الجامع لإبن وهب “

| خۆتان فێری سورة التوبة بکەن و ئافرەتەکانتان فێری سورة النور بکەن |

نَا نَا هُشَيْمٌ ، وَفُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ ، وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ الْهَمْدَانِيِّ ، قَالَ : كَتَبَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : تَعَلَّمُوا سُورَةَ بَرَاءَةَ وَعَلِّمُوا نِسَاءَكُمْ سُورَةَ النُّورِ ، وَحَلُّوهُنَّ الْفِضَّةَ

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ: كَتَبَ إِلَيْنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَنْ «تَعَلَّمُوا سُورَةَ التَّوْبَةِ، وَعَلِّمُوا نِسَاءَكُمْ سُورَةَ النُّورِ»

394 - حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُسْلِمٍ ، عَنْ حُصَيْنٍ ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ ، قَالَ : كَتَبَ إِلَيْنَا عُمَرُ : أَنْ عَلِّمُوا نِسَاءَكُمْ سُورَةَ النُّورِ

هۆکاری ئەمە ئەم احکام ـانەیە کە تیایدایە ، هەندێ لەو احکام ـانەی لە سورة التوبة دایە وەکو ولاء و براء بەخشین لە پێناو اللە و نیفاق و جیهاد و وە حاڵی منافقان هتد وە ئەوانەشی لە سورة النور وەکو حیجاب و زینة و تبرج و پاراستنی دامێن و زینا و نیکاح وە غض البصر … هتد
جا پیاو ماڵ و مناڵی لەسەر ئەوە راهێنا و فێری ئەو احکام ـانەی کردن ، بەو هۆیەوە پیاوانیش دورئەبن لە فیتنە و کاریگەری زۆری ئەبێ بۆ عەمەل
کردن بەو احکام ـانەی لە سورة التوبة دایە ، وە بە هەمان شێوە گەر ئافرەتان فێری ئەو احکام ـانەی سورة النور بکرێن ، ئاسانتر فێری ئەو احکام ـانەی سورة التوبة ئەبن ، گەر ئافرەت جاهیل بێت بەو احکام ـانەی کە لە سورة النور دایە نموونە خۆی دانەپۆشێ ، جوانی خۆی دەربخات و دامێنی خۆی نەپارێزێ ، زۆر قورسە فێری ولاء و براء ئەم احکام ـانەی سورة التوبة بکرێ وە کاریگەری لەسەر پیاویش دەبێت بەوەی کە بکەوێتە فیتنەوە هەردوولایەنی بۆ قورس ئەبێ ، جا گرینگی لەوەدایە پیاوان شارەزای سورة النور بن بە هەمان شێوە ئەمانیش دامێنی خۆیان بپارێزن و چاویان بپارێزن و دورکەونەوە لە زینا ئەم احکام ـانەی سورة النور بزانن ئەم کاتە ئاسانتر ئەبێ عەمەل کردن بە احکام ـەکانی سورة التوبة ، جا گەر پیاو و ئافرەت فێری ئەم احکام ـانە بوون ، کاریگەری لەسەر منداڵەکانیش ئەبێت و ئاسانتر فەرمانیان پێ ئەکرێ بە چاکە و فێری عەقیدە و خۆ بە دور گرتن ئەبن لە تاوان جا بۆیە گرینگە پیاوان و ئافرەتان فێری ئەم دوو سورة بن ، عەمەل بکەن بە احکام ـەکانی ناویان

( إِنَّ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ وَأَوْلادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ )

ئه‌ی ئه‌وانه‌ی باوه‌ڕتان هێناوه‌ به‌راستی هه‌ندێ له‌ژنان و له‌ منداڵتان دوژمنن بۆتان جا خۆتانیان لێ بپارێزن

حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أَبو عاصم، قال: ثنا عيسى ؛ وحدثني الحارث، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء جميعًا، عن ابن أَبي نجيح، عن مجاهد، في قوله: ( إِنَّ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ وَأَوْلادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ ) قال: إنهما يحملانه على قطيعة رحمه، وعلى معصية ربه، فلا يستطيع مع حبه إلا أن يقطعه.

مجاهد دەفەرمووێت :- چونکە ئەوان هان ـی پیاوەکە ئەدەن سەردانی خزمەکانی نەکات و قطع ـی سیلەی رەحم بکات و پەیوەندیان لەگەڵ بپچرێنێ ، وە هەروەها سەرپێچی الله تعالى ـیش بکات ، وە پاشان توانای نیە لەگەڵ ئەوەشی حەز ئەکا سیلەی رەحم بگەیەنێ بەڵام ناچارە بێ بیپچرێنێ

حسن و قتادة نافع دەفەرموون :- الحفظ في الصغر كالنقش على الحجر

حفظ کردن لە منداڵ ـی و بچووکیدا ،
وەکو نقش و هەڵکەندن ـە لەسەر بەرد

أخبرنا القاضي أبو عبد الله محمد قال ثنا علي بن أحمد بن الصناع عبيد الله بن أحمد السمسار وأبي ان أبا جعفر الطبري قال لاصحابه اتنشطون لتفسير القرآن قالوا كم يكون قدره فقال ثلاثون ألف ورقة فقالوا هذا مما تفنى الاعمار قبل تمامه فاختصره في نحو ثلاثة آلاف ورقة ثم قال هل تنشطون لتاريخ العالم من آدم إلى وقتنا هذا قالوا كم قدره فذكر نحوا مما ذكره في التفسير فأجابوه بمثل ذلك فقال انا لله ماتت الهمم

ابن جریر بە قوتابییەكانی وت :- ئایا ئەتوانن تەفسیری قورئانەكەم بۆ بنووسنەوە ، ووتیان :- چەند دەبێت ، وتی : نزیكەی سی هەزار پەڕە وتیان :- بە ڕاستی ئەم كارە تەمەنمان ئەفەوتێنێ ‌و تەواويش ناكرێ‌ بۆمان ، ئەویش كورت ـی كردەوە بۆ سێ‌ هەزار پەڕ ، پاشان وتی :- ئایا ئەتوانن تاریخ العالم بۆ بنووسنەوە لە ئادەمەوە تا ئەم کاتەی ئێستامان ، وتیان ئەندازەكەی چەند دەبێت ، ئەمیش ئەو ژمارەیەی وت كە لە تەفسیرەكەدا پێی وتن ، ئەوانیش هەمان وەڵامیان دایەوە ، ئەمیش وتی :- انا لله ماتت الهمم
انا لله هیممەت بەرزی نەماوە و مردووە.

| دعاء الاستفتاح |

قُلْتُ لِأَحْمَدَ "اسْتِفْتَاحُ الصَّلَاةِ: سُبحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلَا إِلَهَ غَيْرُكَ؟ قَالَ: نَعَمْ" .

وَسَأَلْتُهُ مَرَّةً أُخْرَى؟ فَقَالَ: نَحْنُ نَذْهَبُ إِلَى اسْتِفْتَاحِ عُمَرَ.
قُلْتُ لِأَحْمَدَ "قَبْلَ التَّكْبِيرِ يَقُولُ شَيْئًا؟ قَالَ: لَا

سَمِعْتُ أَحْمَدَ، قِيلَ لَهُ» يَسْتَعِيذُ الرَّجُلُ؟ قَالَ: نَعَمْ، إِذَا اسْتَفْتَحَ الصَّلَاةَ

| مسائل ابو داود |

حَدثنَا قَالَ سَأَلت ابي قلت مَا يَقُول فِي هَذِه السكتة الَّتِي بَين تَكْبِيرَة الِافْتِتَاح وَالْقُرْآن أَهِي احب اليك ام اضافة الْقُرْآن الى التَّكْبِير
فَقَالَ ابي اما الَّذِي نَذْهَب اليه فِي الِافْتِتَاح فَإِنَّهُ اذا كبر اَوْ رفع يَدَيْهِ فَإنَّا نَذْهَب الى مَا روينَا عَن عمر انه كَانَ يَقُول اذا افْتتح الصَّلَاة قَالَ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِك وتبارك اسْمك وَتَعَالَى جدك وَلَا إِلَه غَيْرك

| مسائل عبد الله |

ئه‌مه‌ پاش تكبير و ده‌ستپێكردنی نوێژه‌ , هه‌ر كه‌ ده‌ستت به‌ نوێژ كرد ئه‌توانی ئه‌مه‌ بڵێی