🔰 ‌تفسیر موضوعی قرآن شهید بهشتی

✅ بررسی آیات ۵۳، ۵۴، ۵۹، ۶۰، ۶۱، ۷۵ و ۸۳ سوره نساء

🗓 زمان:
سه شنبه ۱۶ بهمن ماه ۱۴۰۳
ساعت ۱۷:۳۰ الی ۱۹:۳۰

🏢 مکان :
سه راه ادبیات، دانشگاه جهاد دانشگاهی، ساختمان مرکزی، طبقه دوم، سالن جلسات
🛎 حضور به موقع شما مزید امتنان خواهد بود.

#جلسه_صد_و_نوزدهم
#حکمرانی_در_قرآن
#تفسیر_قرآن_شهید_بهشتی

🆔@jtafsir_beheshti

بسم‌الله الرحمن الرحیم

📝خلاصه صد و هجدهمین جلسه تفسیر قرآن شهید بهشتی

📅 ۲ بهمن ماه ۱۴۰۳

✅️ موضوع: نقش حکومت در قرآن

🔖 بررسی آیات ۲۰۴ و ۲۰۵ بقره و ۲۶ آل عمران

وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُعۡجِبُكَ قَوۡلُهُۥ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَيُشۡهِدُ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا فِي قَلۡبِهِۦ وَهُوَ أَلَدُّ ٱلۡخِصَامِ(۲۰۴)
وَإِذَا تَوَلَّىٰ سَعَىٰ فِي ٱلۡأَرۡضِ لِيُفۡسِدَ فِيهَا وَيُهۡلِكَ ٱلۡحَرۡثَ وَٱلنَّسۡلَۚ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلۡفَسَادَ(۲۰۵)

🔹این آیه در مورد "اخنس بن شریق" نازل شده که تظاهر به دوستی با پیامبر(ص) می‌کرد و خود را مسلمان جلوه می‌داد ولی در باطن مردی منافق بود.
در ماجرایی زراعت بعضی از مسلمانان را آتش زد و چهارپایان آنان را کشت که در اینجا آیات فوق نازل شد.
حال اگر این افراد در اظهار دوستی و محبت به پیامبر(ص) صادق بودند، هرگز دست به فساد و تخریب نمی‌زدند.
در نهایت این گونه خداوند پرده از روی کار چنین افرادی برمی‌دارد و درون قلبشان را برای پیامبر(ص) آشکار می‌کند.

🔺مقصود از " إِذَا تَوَلَّىٰ " همان مسئله قبول ولایت و حکومت است. منافقان هنگامی که به مرحله ای از حکومت و سلطه برسند، ظلم و ستم را در میان مردم به راه می‌اندازند و آبادی ها را ویران کرده و جان و مال مردم را به خطر می‌اندازند.

⬅️ از آن‌جایی که کارکرد حکومت، اصلاح اقتصاد، رشد و توسعه جامعه است؛ اگر خلاف آن باشد فساد ایجاد می‌شود.
در نتیجه یکی از مشکلات حکومت اسلامی برخورد با افراد منافق است؛ به طوریکه مقابله با آن‌ها بسیار دشوار است.

✅ با توجه به آیه فوق دو دیدگاه مطرح شد:

♦️در نگاه اول می‌توان گفت در این آیه تعریفی برای حکومت منافق ذکر شده که هر حکومتی که فساد ایجاد کند؛ یعنی نسل را نابود کند، اقتصاد را به نابودی بکشاند و... منافق است.
به عنوان مثال در حکومت امام علی(ع)، یزید و... اگر فساد اتفاق می افتد؛ باید دنبال علت آن برویم که آیا آن فردِ حاکم باعثش بوده یا عامل خارجی آن را ایجاد کرده؟!(فساد درجات دارد و مطلق نیست)

♦️در نگاه دوم می توان گفت در این آیه بین کلمه فساد، هلاکت نسل و زراعت "و" آمده و در واقع تعریفی وجود ندارد؛ یعنی ممکن است فساد باعث این موارد ذکر شده بشود و یا لزوما این اتفاق نیفتد.
نتیجه کلی که می‌توان از این آیه گرفت این است که حکومت منافق باعث فساد می شود ولی به این معنا نیست که اگر فسادی اتفاق افتاد حتما حکومت منافق باشد.
یکی از مصادیق هلاکت نسل و اقتصاد نیز در جنگیدن است. در حکومت پیامبر(ص) و امام علی(ع) جنگیدن بین دو گروه مسلمین اتفاق می افتاد و یا حتی سیاست پیامبر(ص) در شعب ابیطالب باعث تحریم اقتصادی و... شد.
پس لزوما نمی‌توان گفت که هر جا هلاکت و فساد اتفاق می افتد آن حکومت منافق است.

قُلِ ٱللَّهُمَّ مَٰلِكَ ٱلۡمُلۡكِ تُؤۡتِي ٱلۡمُلۡكَ مَن تَشَآءُ وَتَنزِعُ ٱلۡمُلۡكَ مِمَّن تَشَآءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَآءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَآءُۖ بِيَدِكَ ٱلۡخَيۡرُۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءࣲ قَدِيرࣱ(۲۶)

🔸خداوند بدون دلیل چیزی به کسی نمی بخشد و یا از او نمی گیرد؛ بلکه اراده خداوند با حکمت، رعایت و مصلحت عمومی جهان آفرینش و انسان ها آمیخته است؛ بنابراين هر کاری که صورت می گیرد در نوع خود بهترین است.

⁉️ سوالی که مطرح می‌شود این است که آیا حکومت های جبار و ستمگر هم به خواست خداوند بوده؟(در تاریخ می‌خوانیم که یزید بن معاویه هم برای توجیه حکومت ظالمانه خود به این آیه استدلال کرد.)

◀️ پاسخ اول اینکه این آیه مخصوص حکومت های صالح الهی است.

◀️ پاسخ دوم اینکه این آیه یک مفهوم کلی و عمومی دارد؛ تمام حکومت‌های خوب و بد برطبق مشیت خداست.
خداوند سلسله اسباب برای پیشرفت و پیروزی را آفریده است و استفاده از این عوامل همان اراده و خواست خداست.
حال اگر ستمگران از این وسایل پیروزی استفاده کنند و مردم به حکومت آن ها تن دهند؛ این نتیجه اعمال خود آنهاست و اگر صالحان از اسباب الهی استفاده کنند و حکومت عادل به وجود آورند؛ باز هم نتیجه اعمال خودشان است.
پس این آیه هشداری برای جوامع انسانی است که به هوش باشند و از وسایل پیروزی استفاده کنند‌ و پيش از آنكه افراد ناصالح بر آن‌ها چيره شوند و مقامات حساس اجتماع را از دست آن‌ها بگيرند، آن‌ها بكوشند و سنگرها را اشغال كنند.

#خلاصه_متن
#جلسه_صد_و_هجدهم
#حکمرانی_در_قرآن
#تفسیر_قرآن_شهید_بهشتی

📢 #اطلاع_رسانی

❇️ سلام و عرض ادب خدمت همراهان عزیز؛

🔺ضمن تبریک مبعث پیامبر اکرم(ص)؛ جلسه تفسیر قرآن شهید بهشتی فردا سه‌شنبه ۹ بهمن ماه ۱۴۰۳ به علت تعطیلی جهاد دانشگاهی برگزار نمی‌گردد.

🆔 @jtafsir_beheshti

? اخلاق اقتصادی

⭕️ تعریف واژه

مجموعه روابط انسانی در امور اقتصادی مانند چگونگی کسب، مصرف، نگهداری، استفاده و بخشش را اخلاق اقتصادی می‌نامیم.

? آیات قرآن

" وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَىٰ عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا "
(نه هرگز دست خود را محکم بسته دار (که اصلا انفاق نکنی) و نه بسیار باز و گشاده دار (که هر چه داری ببخشی) که هر کدام را انجام دهی به نکوهش و حسرت خواهی نشست.)

" رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ..."
(پاک مردانی که هیچ کسب و تجارتی آنان را از یاد خدا و به پا داشتن نماز و پرداختن زکات غافل نمی‌سازد...)

" يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ "
(ای اهل ایمان مال یکدیگر را به ناحق نخورید مگر آنکه تجارتی از روی رضا و رغبت انجام دهید.)

? اهمیت

تنظیم اخلاق اقتصادی تا آنجا اهمیت دارد که در اسلام نه قسم از ده قسم عبادت، کسب رزق حلال شمرده و سمبل عبادات مالی، زکات معرفی شده که قبول ستون دین یعنی نماز بستگی به ادای زکات دارد و به همین دلیل در کنار اغلب عبادات به عبادات مالی مانند کفاره، صدقه، خمس، وقف، قرض‌الحسنه و... بر می‌خوریم.

✅️ روایات

? رسول خدا (ص) می‌فرمایند:
پاکیزه ترین کارها، درآمدی است که انسان با دسترنج خود کسب کند.

?امام علی (ع) می‌فرمایند:
آنچه را از بین می رود ببخشید تا در عوض آنچه را ماندنی است به دست آورید.

? امام سجاد (ع) می‌فرمایند:
اما حق مال و دارایی تو این است که آن را جز از راه حلال به دست نیاوری و جز در راهش خرج نکنی... پس آن را در راه طاعت پروردگارت به کار بر و در آن بخل نورز... .

? راه تحصیل

علمی
۱. تفکر در آیات اخلاق اقتصادی و روایات مربوطه
۲. بررسی سرگذشت افراد حلال خور و حرام خور
۳. به خاطر سپردن اینکه همه دارایی‌ها، امانت الهی است و انسان، امانتداری بیش نیست.

عملی
۱. پاک کردن دارایی های شخصی از دیون مردم، دیون الهی و مال حرام و شبهه ناک
۲. قرض دادن و ترویج سنت قرض‌الحسنه
۳. مبارزه با مفاسد اقتصادی جامعه
۴. اصلاح سیستم اقتصادی بانک‌ها

? فوائد و آثار

1⃣ پر برکت شدن دارایی
2⃣ دستگیری از محرومان
3⃣ برقرار شدن عدالت اجتماعی و کاهش شکاف طبقاتی
4⃣ رشد صحیح و همه جانبه اقتصاد
5⃣ حاکم شدن روح مساوات و انسانیت بین افراد

⏳️تذکرات

? یاد مرگ از مهم‌ترین عوامل‌ تنبه افرادی است که انحراف اقتصادی دارند.

? شناخت مسائل دینی مالی، بر کسب و کار مقدم است و بدون یادگیری احکام تجارت، انسان به ربا و خوردن مال حرام دچار می‌گردد.
به همین علت حضرت علی (ع) فرمودند:
«یا معشر التجار، الفقه ثم المتجر»
(ای بازرگانان! اول فقه آنگاه تجارت...)

?منبع: کتاب بهشت اخلاق؛ مهدی نیلی‌پور

#صفات_عمومی
#اخلاق_اقتصادی
#فضائل_اخلاقی
#رذائل_اخلاقی
#بهشت_اخلاق
?@jtafsir_beheshti

? اخلاق اجتماعی

⭕️ تعریف واژه

تقویت و ترویج اخلاق جمعی، نظم پذیری اجتماعی، ایجاد روابط سالم اجتماعی و حفظ و تقویت آن، مقابله با عوامل برهم زننده روابط اجتماعی و تلاش برای حل اختلافات.

? آیات قرآن

" يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ "
(ای اهل ایمان، در کار دین صبور باشید و یکدیگر را به صبر و مقاومت سفارش کنید و مراقب کار دشمن بوده و خداترس باشید شاید رستگار شوید.)

"وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا..."
(و همگی به ریسمان دین خدا چنگ زده و پراکنده نشوید...)

" إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ "
(خداوند کسانی را که در راه او در یک صف جنگ می‌کنند که گویا بنائی پولادین و استوارند، دوست دارد.)

? اهمیت

خنثی‌کننده مکائد شیطانی و نقشه‌های استعماری است و موجب تقرب الی الله، خشنودی قلب رسول خدا و اهل بیت، استقلال و شوکت اسلام و مسلمین است.
به همین دلیل اصرار فراوانی به شرکت در نماز جماعت، جمعه و عبادات گروهی و جمعی در دین شده است.

✅️ روایات

رسول خدا (ص) می فرمایند:

? ای مردم به جماعت و یکپارچگی روی آورید و از پراکندگی بپرهیزید.

? دو تن از یکی بهتر و سه تن از دوتن برتر و چهار تن از سه تن نیکوتر است، همیشه با جماعت باشید.

? جماعت و یکپارچگی رحمت و پراکندگی عذاب است.

? راه تحصیل

علمی
۱. تامل در اصرار دین به حفظ روابط اجتماعی
۲. مطالعه تاریخ و پیروزی‌های اجتماعی انسان‌ها
۳. مطالعه توطئه‌های تفرقه‌انداز استعمار و یهود

عملی
۱. تشکیل محافل جمعی بین مومنین
۲. تشکیل انجمن‌ها و نهادهای اجتماعی
۳. تمرین اخلاق جمعی و شناخت چگونگی برقراری ارتباط با مردم

? فوائد و آثار

1⃣ تسهیل امور اجتماعی
2⃣ محافظت از عزلت منفی
3⃣ استفاده از نیروهای انسانی جامعه
4⃣ سربلندی و پیروزی جامعه اسلامی
5⃣ ارزیابی مثبت دشمن از جامعه دینی
6⃣ رشد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی جامعه
7⃣ مانع مهم و موثری در برابر بسیاری از گناهان

⏳️تذکرات

? امام سجاد(ع) در دعای شریف مکارم الاخلاق از خداوند ملازمت با جماعت را طلب می نمایند:
" خدایا درخواست های گذشته من را به وسیله هموارگی طاعت و فرمانبری و همیشه بودن با جماعت و واگذاشتن بدعت گزاران کامل گردان. "

? جامعه اسلامی باید از یک وحدت رویه،انسجام تشکیلاتی و سازمان منظم و مستحکم برخوردار باشد.

?منبع: کتاب بهشت اخلاق؛ مهدی نیلی‌پور

#صفات_عمومی
#اخلاق_اجتماعی
#فضائل_اخلاقی
#رذائل_اخلاقی
#بهشت_اخلاق
?@jtafsir_beheshti

? #اطلاع_رسانی

? ضمن عرض سلام و احترام به همراهان عزیز؛

? جلسات تفسیر قرآن شهید بهشتی به علت برنامه‌ریزی برای سلسله جلسات جدید تا اطلاع ثانوی برگزار نمی‌گردد‌.

?@jtafsir_beheshti