#Билесизбе?

“Өзсувта'минот” АЖ информация хызметиниң берген мағлыўматларына көре,
Орайласқан ишимлик суў менен тәмийинленген халық пунктлеринде, санаат кәрханалары ҳәм басқа қарыйдарларды шығарып таслағанда, республика бойынша күнлик бир адамға тутыныў орташа 99, 2 литр (Ферғана ўәлаятында - 200 литр, Ташкент қаласында - 174 литр, Сортои ўәлаятында -170 литр, Хорезм ўәлаятында - 143 литр, Жиззақ ўәлаятында -130 литр, Ташкент ўәлаятында - 126 литр, Сирдаря ўәлаятында -103 литр, Самарканд ўәлаятында - 96 литр, Андижан ўәлаятында -84 литр, Наманган ўәлаятида -75 литр, Сурхондарё ўәлаятида -74 литр, Қарақалпақстанда - 55 литр, Қашқадәря ўәлаятында - 42 литр) га туўры келеди.

Егерде буны суўы көп мәмлекетлер менен салыстыратуғын болсақ, Германияда  бир адамға суў тутыныўы 121 литр, Швейсарияда 105 литр, Нидерландияда 110 литр, Англияда 102 литрдди қурайды.

Бул әўеле усы мәмлекетлерде балалықтан суўды тежеў, суўдан пайдаланыў бойынша экологиялық социал жуўапкершиликтиң қәлиплескенлигин аңлатады.

🍀 Әтирап -орталыққа тийисли соңғы жаңалықларды @ekologuzqr каналында оқың. Бизге жазылыўшы болың ҳәм усыныс ҳәм тилеклериңизди @eklguz_bot  арқалы жибериң

#Қарақалпақстан жаслары :
мақсет тәбияатты сақлаў

Тәбият инсанияттың келип шығыўы ҳәм инсан искерлиги менен байланыслы болған барлық затларды аңлатады. Ол пүткил әлемди - дүняны, инсанларды, космосты ҳәм де барлық микро, макро ҳәм мега системаларды өз ишине алады. Ол жансыз ҳәм тири жанзатлардан шөлкемлескен болып, тәбийий пәнлердиң тийкары есапланады. Тәбият өз нызамлары тийкарында ҳәрекет етеди ҳәм инсан нийетлеринен ғәрезсиз түрде бар болып табылады. Биз инсанлар тәбияаттың бир бөлеги болсақ -та, оның тийкарғы қағыйдаларын өзгертире алмаймыз - биз тек оған ийкемлесиўимиз және оның элементлеринен мүтажликлеримизге уйқас түрде пайдаланыўымыз мүмкин.
Жақында мен көрген бир видеода адамлардың тәбият алдындағы жуўапкершиликлерин естен шығарып, оның нызамларына итибарсыз болып атырғанын көрдим.Видеода кимдур шығындыларды суўға таслап атырғанлығын көрдим. Бул патасланыў нәтийжесинде суўдағы жәниўарлардың  кислород жетиспеўшилиги себепли болып атырғанлыңын сездим. Олардың қыйналып атырғанлығын көрип, оларға салыстырғанда ашыныў сезимин туйип кеттим.
Бүгинги күнде Қарақалпақстан ҳәм Өзбекстанда көплеген ҳайўан түрлери жоғалып кетиў қәўипи астында турыпты. Олар арасында Арал стерлети, Амударя пышақбурун стерлети, Арал теңизи ақ балықлары, ақ сазан, Үстүрт таў қойы, Туркмен кулан ҳәм жайран бар - барлығы Қызыл китапға киритилген. " Күн. уз" сайтында келтирилген мағлыўматларға көре, Өзбекстандағы ең қәўип астындағы ҳайўан - сайғақ есапланады.
Бүгинги күнде Өзбекстанда шама менен 100 ге жақын сайғақ  қалған. Өзбекстан Пәнлер академиясының Зоология институты ҳәм " Сайғочий" қорықханасы ағзалары тәрепинен алып барылған изертлеўлер нәтийжесинде сайғақ жоқ болып кетиў Рамазан яки Қурбан ҳайттан алдыңғы күнинде турған түрлер тайпасына кириўи анықланды. 2021-жыл феврал айында бул қорық жерде сайғақ популятсиясын анықлаў бойынша изертлеў өткерилип, жоғалып баратырған түрлер моныторинги ҳәм кадастры лабораториясы ағзалары да бул зәрүрли жумысларға үлес қосды.
Дослар, бул жәниўарлар пүткиллей жоғалып кетпеўи ушын бирлесейик ҳәм оларға жәрдем қолын созайық Өйткени бул бизиң мүқаддес миннетимиз емеспе? Бул ҳайўанлар - бизиң байлығымыз! Олардың жоқ болып кетиўине жол қоймайық!
Ақилбек Хожаназаров 

🍀 Әтирап -орталыққа тийисли соңғы жаңалықларды @ekologuzqr каналында оқың. Бизге жазылыўшы болың ҳәм усыныс ҳәм тилеклериңизди @eklguz_bot  арқалы жибериң

#Жиззақ_ўалаяты

Усы ўақытта Жиззақ ўәлаяты, Жиззақ қаласы Сайҳон мәҳеллесиндеги жағдай. Хабаршымыз  жазыўына қарағанда, халықтың көплеген шақырыўлары турақлы итибарсыз қалдырылып келинип атыр.

“Бетонка жағасында жайласқан асфалт заводы. Айырым ўақытлары мине сондай морылардан 3еўи бир ўақытта ислейди. Аймақта 4 мыңға жақын халық жасайды.
Дерлик 7-8 жылдан бери тәбиятқа зәлел келтирип, ҳаўаны патасландырып, мине сондай үзликсиз шаң шығарып  атыр. Бул сапар ақ түтин, көпшилик жағдайда шаң көриниси реңинде түтин шығады ҳәм әтирап тек турпайы шаң менен оралады. Халық арасында бронхит, аллергик кеселликлер жүдә көбейип кеткен. Неге, завод администрацияына ҳеш кимниң күши жетпейди? Неге бир заводты деп, миңлаған инсанлар, балалар кесел болыўы керек? Бизге ким жәрдем береди?”

Жиззақ ўәлаяты ҳәкимияты ҳәм Жиззақ ўәлаяты Экология басқармасынан усы жағдайға мүнәсебет күтип қаламыз.

☘️Әтирап -орталыққа тийисли соңғы жаңалықларды @ekologuzqr каналында оқың. Бизге жазылыўшы болың ҳәм усыныс ҳәм тилеклериңизди @eklguz_bot  арқалы жибериң.

Аўыл хожалығы министрлиги ҳаўа басымының кескин түсип кетиўинде аўыл хожалығы егинлерин суўықтан сақлаў бойынша бир неше мәсләҳатлерин берип өтти.

☘️Әтирап -орталыққа тийисли соңғы жаңалықларды @ekologuzqr каналында оқың. Бизге жазылыўшы болың ҳәм усыныс ҳәм тилеклериңизди @eklguz_bot  арқалы жибериң.

Өзбекстанлық белгили профессионал боксшы Шаҳрам Г'иёсов жақында өзиниң Инстаграм бетине өзгеше  видео салынды. Видеода ол Өзбекстанның Қызыл Китабына киритилген қоңыр айыў менен бирге көринеди ҳәм ҳәтте урыс қылып атырған сыяқлы сақна жаратады. Бул жағдай социал тармақларда кең додалаўларға себеп болды : " Айыў қай жерден пайда болды? " ҳәм " Бул видео менен спортшы қандай мәнис жеткизиўши? " деген сораўлар көпшиликти қызықтырды.

Өзбекстан Қызыл Китабында келтирилген мағлыўматларға көре, қоңыр айыўлар қорғаў астындағы ҳайўанлар болып, олардың тәбийий жасаў орталығын сақлаў ҳәм оларды асыраў зәрүрли экологиялық ўазыйпа болып табылады. видеодағы айыў итимал, арнаўлы шынығыўдан өткен ямаса қәпесте сақланған болыўы мүмкин, бирақ бул ҳайўанның жабайы тәбияттағы ҳуқықларын шеклеў ҳәм надурыс пайдаланыўды ақламайды.

Шаҳрам Г'иёсов бул видеоны қызықлы ҳәм дөретиўшилик тәрзде өзиниң боксшылық  шеберлигин көрсетиў мақсетинде жаратқан болыўы мүмкин. Бирақ ол, итимал, бул қылғанының экологиялық ҳәм етикалық мәселелерге себеп болыўын алдынан ойламаған. Көп жыллар даўамында адамлар жабайы ҳайўанлардан шоу ҳәм кеўилашар илажлар ушын пайдаланып келген болса -да, ҳәзирги күнде бул жантасыў көпшилик тәрепинен қараланған.

Усы жағдай спортшылар ҳәм атақлылар өз ҳәрекетлеринде қандай жуўапкершилик көрсетиўи кереклиги ҳаққында ойлаўға түрткилейди. Олардың ҳәр бир ҳәрекети жаслар ҳәм ықласбентлерге тәсир өткереди. Шаҳрам Г'иёсов сыяқлы жетекши адамлардың видеолары текғана қызықлы, пайдалы болыўы керек.

Жуўмақта соны айтыў мүмкин, бундай видеоларды жаратыўдан алдын олардың жәмийетке болған тәсири ҳаққында терең ойлаў зәрүр.

Қызыл Китапға киритилген ҳайўанлар тәбияттың байлығы ҳәм олар инсан араласыўысыз жасаўы керек. Атақлылар болса абырайынан тәбиятты асыраў ҳәм қорғаў жолында пайдаланыўы мүмкин. Бул текғана жәмийетке пайда келтиреди, жәнеде ҳақыйқый лидерликтиң үлгиси болады.

☘️Әтирап -орталыққа тийисли соңғы жаңалықларды @ekologuzqr каналында оқың. Бизге жазылыўшы болың ҳәм усыныс ҳәм тилеклериңизди @eklguz_bot  арқалы жибериң.

Сораў : Ekolog.uz  жәмәәти биоҳәртүрлиликти асыраў мақсетинде бир неше жыллардан берли Өзбекстанда аў аўлаўға мораторий енгизиўди усынып атыр. Сизиң ҳақыйқый аңшы ретинде усы мәселеге пикириңизди билежақ едик. Мораторий әмелде  етилсе, тәбият өзин тиклей аладыма?

Беҳруз Абдушукуров, “Falcon Hunting solution " компаниясы координатори:
-Мораторий бойынша бул тек ғана мениң пикирим емес, бул көп аңшылардың  да бул ҳаққында сөйлегени дейди. Себеби олардың идеялары дүняда, атап айтқанда Африкада да әмелияттан өткен, мораторий ҳеш қашан жақсы нәтийжеге алып келмейди. Мораторий дегенде, тек ғана нызамлы аң қылып атырған аңшыларға тыйым қойылады. Бракон'ерге мораторий қойыладыма ямаса жоқпа, нызамға қарсы исин даўам еттире береди. Нызамлы аң қылып атырған ҳақыйқый аңшы нормадан артық аң етпейди. Себеби оларға лицензия бериўден алдын  ҳайўанлар  Пәнлер Академиясы хызметкерлери тәрепинен сынақтан өткерилип, олардың санына зыян жеткезилмейтуғын муғдарда лицензия бериледи ҳәм тәбиятқа зыян жеткезилмейди. Бул бириншиден, екиншиден  бир мысал келтиремен. Россияда Монголия менен шегара қатар аймақта Қызыл Китапқа киритилген Олтой таў қойы бар. Россияда  сол ҳайўанға аң етиўге мораторий енгизилген, оны аң қылыў қадаған етилген. Монголияда жылына 10 қойды аң етиўге лицензия бериледи. Дүнядан аңшылар келип, аң қылады. Бир аң лицензиясының баҳасы 190 мың доллар турады. Соның артынан жүдә көп адам жумыс пенен тәмийинленген, мектеплер қурылып атыр. Аймақлар сол дәрежеде қорғалады, қандайда-бир бракон'ер кирип, бул қойды әкете алмайды. Россия тәрепте таў аймақта 15 қоралар бар, қой бағлады. Онда қойшылар, жумысшылары бар. Қыс ўақтында ҳәр бир қора жумысшылары бир камаз Олтой таў қойын атып, қысқа таярлап, музлатып қояды. Бул дегени 15  камаз" қой атылады. Пүткил аўыл соны жейди. Көргенимиздей, мәмлекет тәрепинен нызамға қарсы аңды бақлаўы оғыры қыйын. Аймақлар күтә үлкен, ресурслар шекленген, адам жетиспеўшилиги, финанслық жетиспеўшилик бар. Меншикли сектор ислейтуғын дәрежеде мәмлекет секторы керекли дәрежеде ҳайўанларды қорғай алмайды. Қорғаў, ҳәмме  зат пенен тәмийинлеў қыйын. Бул тек ғана бизиң мәмлекетте емес, Россияда да, Эвропа мәмлекетлеринде де сол машқала бар.

☘️Әтирап -орталыққа тийисли соңғы жаңалықларды @ekologuzqr каналында оқың. Бизге жазылыўшы болың ҳәм усыныс ҳәм тилеклериңизди @eklguz_bot  арқалы жибериң

Ташкентте пышық баласын әйнектен ылақтырған мектеп оқытыўшысы жумыстан  босатылды.

Учтепа районындағы 62-мектеп оқытыўшысының пышыққа жаман мүнәсебетте болғанлығына тийисли социал тармақларда тарқалған хабар үйренип шығылды. Үйрениў нәтийжелерине көре, Ташкент қаласы мектепге шекем ҳәм мектеп тәлими басқармасы баслығының 2024 жыл 4 октябрдеги тийисли буйрығы менен мектеп директоры Ш. Н.га топарда қадағалаўды төменлетип атырғанлығы, өз хызмет ўазыйпасына жуўапкершиликсизлик пенен қарағанлығы ушын интизамый жазасы берилди.

Ўақыяға тийислилиги ушын мектеп оқытыўшысы  Д. Х. Ишки жумыслар шөлкемлери тәрепинен Басқарыў жуўапкерлик туўрысындағы кодексиниң 111-статясы 1-бөлегине тийкарланып жуўапкерликке тартылды ҳәм  өз арзасына қарай ийелеп турған ўазыйпасынан азат етилди.

Бул ҳаққында Ташкент қаласы  мектепге шекем ҳәм мектеп тәлими басқармасы хабар берди.

☘️Әтирап -орталыққа тийисли соңғы жаңалықларды @ekologuzqr сайтында оқың. Бизге жазылыўшы болың ҳәм усыныс ҳәм тилеклериңизди @eklguz_bot  арқалы жибериң